بومشناسی کاربردي/ سال چهارم/ شماره يازدهم / بهار ۱۳۹۴
بررسی رابطه برخی متغیرهاي اولیه توپوگرافی با حضور، فراوانی، مشخصات کمی گونهها و
تیپهاي گیاهی (مطالعه موردي: جنگل باغ شادي هرات ،یزد)
1 1* 2 2مهین شجاعی، بهمن کیانی، احد ستوده و حمیدرضا عظیمزاده
(تاریخ دریافت: 19/3/1393 ؛ تاریخ پذیرش: 3/12/1393)
چكيده
جهت بررسي رابطه متغيرهاي شيب، جهت و ارتفاع از سطح دريا با مشخصات کمي گونهها، تعداد ۱۲۵ قطعه نمونـه ۱۰ آري بـه صـورتتصادفي بلوکي مشخص و در قطعات نمونه حضور، تعداد، ارتفاع و قطر برابر سينه (براي گونههاي درختي) و قطر يقه (بـرا ي گونـه هـا يدرختچهاي) ثبت شد. همچنين در هر قطعه نمونه، تيپ گياهي براساس سهم گونهها مشخص شد. براساس مقياس متغيرها، تحليل همبستگيبا آزمونهاي پيرسون، اسپيرمن، في و کرامر و مجذور اتا انجام شد. نتايج نشان دادند که ارتفاع از سطح دريا مهمترين عامل تأثيرگـذار در حضور و فراواني گونهها و همچنين تيپهاي گياهي است. بهطور کلـ ي گونـه هـا ي بـادام کـوهي (Amygdalus scoparia Spach.) و بنـه(Pistacia atlantica F. & M) در ارتفاعات پايين و گونههـا ي تنگـرس (Amygdalus lycioedes Spach.)، ارژن (Amygdalus elaefnifolia
Spach.) و کيکم (Acer cinerascens L.) در ارتفاعات بالاتر وضعيت بهتري داشتند. شيب همبستگي منفـ ي بـا حضـور گونـههـا ي افـدرا
(Ephedra spp) و بادام کوهي و همبستگي مثبت با حضور ساير گونهها داشت. همچنين درختان بنه بيشتر متمايل بـه حضـور در جهـاتجنوبي بوده و در اين جهات حجم و سطح مقطع بيشتري داشتند. اطلاعات حاصل از اين تحقيق در شناسايي مکانهاي مناسب براي توسعه گونهها ميتواند مورداستفاده قرار گيرد. تحليل رگرسيون نشان داد که تنها فراواني بادام و افدرا و ارتفـاع متوسـط بنـه و بـادام بـراسـاسمتغيرهاي شيب و ارتفاع از سطح دريا قابل پيشبيني بودند که البته ضريب تعيين در همه موارد ناچيز بود.
واژههاي كليدي: تراکم ،رگرسيون ،فيزيوگرافي، گونههاي جنگلي، همبستگي

۱. گروه جنگلداري، دانشکده منابع طبيعي و کويرشناسي، دانشگاه يزد
۲. گروه محيط زيست، دانشکده منابع طبيعي و کويرشناسي، دانشگاه يزد
*: مسئول مكاتبات ،پست الكترونيكي:bnkiani@yazd.ac.ir
۱
مقدمه
تجزیه و تحلیل روابط پوشـش گ یـ اهی و عوامـل توپـوگرافی از جمله بحثهاي مهم در بومشناسی است (23). تعیـی ن عـوامل یکه حضور و فراوانی نسبی گونههاي گیاهی را در مناطق خشک و نیمهخشک کنترل میکند ،یکی از اهداف مهم پـژوهش هـا دراین مناطق است، زیرا تجزیه و تحلیل کمی روابط مـ یتوانـد درمــدیریت گونــههــاي گیــاهی ایــن منــاطق مفیــد باشــد (36).
پژوهشهاي زیادي در مورد بررسـ ی رابطـه بـین پوشـش هـا يگیـ اهی و عوامـل مح یط ی در مقیـ اسه اي مختلـف در من اطقخشک و نیمهخشک شمال آمریکا، استرالیا، مصـر، هنـد، ایـ رانو … انجام شده است (9). توپوگرافی که بهمعناي شکل سـطح ییک منطقه است (39) تأثیر زیادي بـر تنـوع گیاهـان و پـراکنشآنها دارد (26). عوامل توپوگرافی عـلاوه بـر اینکـه در اسـتقرارت ودههــاي جنگلــی نقــش مهمــی دارنــد بــر روي بســیاري از خصوصیات کمی جنگل مانند سطح مقطع برابر سینه ،حجـم درهکتار، ارتفاع درختان، زادآوري و … موثر میباشند (17). ارتفاع و توپوگرافی روي الگوي پراکنش گیاهی تأثیر زیادي میگذارند(31).
در پژوهش قلیچنیا (18) همبستگی جوامع گیاهی با عوامـلتوپوگرافی (شیب و جهت جغرافیایی) در منطقه نردین بررسـ یشد و نشان داد که بین عوامل توپوگرافی یـ اد شـده و برخـی از ویژگیهاي گیاهی مانند تـراکم، تنـوع و نـوع گونـه همبسـتگیمعنیداري وجود دارد. همچنین رضوي (8) شناسایی تودههـا يجنگلی را بـا اسـتفاده از خصوصـیات اکولوژیـ ک رویشـگاه درجنگلهاي واز مورد مطالعه قـرار داده و نتـایج ایـ ن پژوهشـگرنشان داد که عواملی نظیر ارتفاع از سطح دریـ ا و درصـد شـیب زمین در تفکیک تیپهاي جنگلی نقش مهمتري نسبت به سـا یر عوامل اکولوژیک دارند. در تحقیق عبداﷲزاده و همکـاران (13)در بررسی پاسخ قطر و ارتفاع کاج تهران بـه تغ ییـ رات شـ یب و جهت دامنه در پارك جنگلی لویزان مشخص شد که شیب فقـطروي قطر برابر سینه و جهت دامنه و شیب بهصـورت تـوأم بـرروي ارتفاع کاج تهران موثر میباشند.
۲
نت ایج تحقی ق ش کري و همک اران (12) نش ان داد ک ه آش یان اکولوژیک اجتماعات ارس شیبهاي تند و خاكهاي کـم عمـقبا مواد آلی کم و داراي درصـد بـالاي شـن، سـنگریزه و آهـکمیباشد. سالاریان و همکاران (11) نیز نتیجه گرفتند کـه جهـتجغرافیایی بهعنـوان عامـل بسـیار مهـم در پـراکنش بادامـک درجنگلهاي زاگرس در اسـتان چهارمحـالوبختیـ اري مـ یباشـد .تحقیق آرخی و همکاران (24) در بررسی عوامل تأثیرگـذار بـرپراکنش گروه گونههاي اکولوژیـ ک Amygdalus orientalis بـهاین نتیجه رسید که ارتفاع از سطح دریـ ا و سـپس بافـت خـاكبهعنوان عامل محدودکننـده پـراکنش گونـههـا عمـل مـیکننـد .همچنـ ین جـواد ي و همکـاران (4) در تحقیـ ق خـود بـا عنـوانبررسی تأثیر عوامل توپوگرافی و خاك بر ساختار تـاج پوشـشگیاهی در نیمرخ شمالی اشترانکوه استان لرستان بـه ایـ ن نتیجـهرسیدند که عوامل خاکی بیشترین تأثیر را در پراکنش و اسـتقرارگونههاي گیاهی در منطقه مورد مطالعه دارند و عوامـل ارتفـاع،شیب و شدت چرا در درجه اهمیت بعدي قرار دارند.
در مطالعه دیگري محمدي و همکاران (20) ارتبـاط خـاك،اقلیم و عوامل فیزیـ وگرافی بـا پارامترهـاي گیـ اهی سـطح تـاجپوشش، تـراکم و ارتفـاع متوسـط گونـهي قـ یچ Zygophyllumatriplicoides را بررسی کردند و نتایج نشان داد کـه ارتفـاع ازسطح دریا با ارتفاع گیاهان رابطه مثبـت نشـان مـیدهـد . نتـا یج پژوهشهاي دنیسف (32) روي پراکنش و تغییرپذیري بادامهايوحشی در آذربایجان نشان داده شـد کـه ارتفـاع از سـطح دریـ ا بهعنوان عامل محدود کننده پراکنش گونهها میتواند مدنظر قرار بگیــرد. همــینطــور جیمرســون و کــاروترز (37) در مطالعــه جنگلهاي شمال غـرب کال یفرنیـ ا بـه ایـ ن نتیجـه رسـیدند کـهمهمترین عوامل موثر در اسـتقرار گونـههـا فاصـله از اقیـ انوس ،شیب، جهت، میزان بارندگی، ارتفاع و شاخص تشعشع میباشد.
در تحقیقــی کــانترو و همکــاران (28) در بررســی مراتــع کوهستانی آرژانتین با استفاده از تجزیه تطابق کانونیک (CCA)نتیجه گرفتند ارتفاع از سطح دریا مهمترین عامـل تع یـی ن کننـدهترکیــب گیــاهی مــیباشــند. هــمچنــین ســانجاي و همکــاران (40) الگوهاي پوشش جنگلی را با توجه به تغییـ رات ارتفـاع ازسطح دریا در منطقه نیمه آلپی غرب هیمالیا مورد بررسـ ی قـراردادند. نتایج نشان داد که اندازه و تراکم درختان با افزایش ارتفاع از سطح دریا بهشدت کاهش مییابـد . ایـ ن درحـال ی اسـت کـهتراکم نونهال و نهال از این روند پیروي نکرده و الگوي خاصـ یرا نشان دادند. تحقیقات دیگري نیـ ز در ایـ ن زمینـه قابـل ذکـرهستند که از جمله بـه حسـنزاد (5) ، اسـماع یلزاده و حسـ ینی(2)، تمرتاش (3) ، محتشمنیـ ا و همکـاران (19) و خواجـه (7) میتوان اشاره نمود.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه

شکل1. موقعیت منطقه باغ شادي در شهرستان هرات، یزد
منطق ه جنگل ی ب اغ ش ادي در فاص له 30 کیل ومتري جن وب شهرستان خاتم واقع گردیده و از شهر هرات حدود 38 کیلومتر فاصله دارد (شکل 1). این منطقه بـا مسـاحتی بـالغ بـر 34000هکتار در حدفاصل دو استان فارس و یزد قرار دارد. موقعیت آن از نظ ر جغرافی ایی ب ین ط ول جغرافی ایی′35 ◦29 ت ا ′52 ◦29ش رقی و ع رض جغرافی ایی ′7 ◦54 ت ا ′18 ◦54 ش مالی ق رار گرفته و شامل 20000 هکتـار مراتـع مشـجر و 14000 هکتـارمراتع غیر مشجر میباشد . عمدتاً بـه صـورت کوهسـتانی و تپـهماهور و قسمتی بهصورت دشت و دامنهاي میباشد .جهت کلی شیب نیز شمال شرقی و حداقل و حداکثر ارتفاع از سـطح دریـابهترتیب 2000 و 2500 متر میباشد.
خاك منطقه بهصورت کمعمق، سنگریزهدار و غیریکنواخـتاز سنگهاي مادري آهکی- ماسهاي و شیل و مرمریـ ت تشـک یل شده که با بافتی سبک از لومی رسی تا شنی لومی- رسی متغیـ ر بوده و اسیدیته آن بـ ین 8 تـا 4/8 تغییـ ر مـ یکنـد . بـر روي ایـ ن خاكها تیپهاي گیاهی عمده بنه- بادام همراه با سایر گونههايدرختی، درختچهاي و بوتهاي از جمله کیکم، افدرا، دافنه و غیره بوده و این منطقه بهطور کلی جزو زبانههاي انتهایی جنگلهـ ايزاگرس است. متوسط بارندگی سالیانه در منطقه 285 میلیمتـر وبیشتر مربـوط بـه فصـل زمسـتان و میـ انگین دمـا 4/17 درجـهسانتیگراد است. میانگین رطوبت نسـب ی نیـ ز 47 درصـد بـوده واقلیم غالب منطقه نیز براساس سیتم دومارتن، نیمهخشک است.
روش تحقیق
براي شناخت منطقه و بررسی عـ وارض و تیـ پهـا ي گیـ اهی و وضعیت پـراکنش گونـههـا ابتـدا جنگـل گردشـی انجـام شـد.
مساحت قطعات نمونه براساس تراکم پوشـش گ یـ اهی برابـر بـا
۳
10 آر (1000 متر مربع) و شکل آنها دایرهاي درنظر گرفته شـد .
معیار براي تعیین مساحت قطعه نمونه این بود کـه حـداقل 15-10 درخت در داخل آن قرار گیرد. همچنین با استفاده از شـکلدایرهاي، تعداد گیاهانی که روي مرز قرار گرفته کـاهش یافتـه ولذا کنترل آنها زمان کمتري بهخود اختصاص میدهد. در مرحله بعد نقشه توپوگرافی منطقه با مقیاس 880000:1 تهیه و در هـر یک از حوضههـا ي آبخیـ ز منطقـه بسـته بـه وسـعت و اهمیـ ت تعدادي قطعه نمونه بهصورت تصادفی روي نقشه مشخص شد.
در مجموع تعداد 125 قطعه نمونه (براساس بودجه و امکانـات )بهصورت تصادفی بلوکی در منطقه مورد مطالعه مشـخص شـد.
در عرصه با کمک دستگاه مکـان یـ اب ،تمـام قطعـات نمونـه درعرصه مورد بازیابی قرار گرفته و با مراجعه به محل قطعه نمونه ،حضور گونههاي درختی و درختچـه اي و تعـداد آن ثبـت شـد. همچنین مشخصات توپوگرافی از قبیـ ل شـ یب، جهـت شـ یب و ارتفاع از سطح دریا مورد اندازهگیري قرار گرفت. بـرا ي تعیـی ن شیب در قطعات نمونه از دستگاه شیبسنج سونتو و براي ثبـت
موقعیــت قطعــات نمونــه و ارتفــاع از ســطح دریــا از دســتگاه مکانیاب استفاده شد. جهت شیب نیز با قطـب نمـا مشـخص وثبت گردید.
Pistacia atlantica ) در این تحقیق احتمال حضور گونههاي بنـه ک یکم ،(Amygdalus scoparia Spach.) ب ادام ک وهی ،(F. & M.
(Acer cinerascens L.)، افــ درا (Ephedra spp)، تنگــ رس(Amygdalus lycioedes Spach.)، ارژن (Amygdalus elaefnifolia Spach.) و دافنــه (Daphne mezerum C.Koch.) کــه گونــههــاياصلی درختی و درختچهاي منطقه هستند ،بهعنوان متغیر وابسـتهو فاکتورهاي شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا بهعنوان متغیـ ر مستقل درنظر گرفته شد. صفات مـورد مطالعـه در ایـ ن تحقیـ ق شامل ارتفاع، قطر متوسط در پـلات، سـطح مقطـع و حجـم درهکتار براي گونه بنه، ارتفاع متوسط در پلات بـرا ي گونـه هـا يبادام کوهی و کیکم و قطـر در محـل یقـه (Diameter at Root Collar=DRC) براي درختان کیکم بوده است. با توجه به اینکـهدرختان کیکم حالت چند شـاخه در سـطح زمـین دارنـد بـراي
۴
محاسبه DRC ابتدا قطر تمامی شاخهها بالاي 5/2 سانتیمتـر درمحل یقه اندازهگیري شده، به توان دو رسانده و با هم جمع شد و در نهایت از آنها جذر گرفته شد (29).
قطر یقه براي گیاهان شاخهزاد(1)2DRC = √d12+….+ dn
براي سایر درختچـه هـا ماننـد افـدرا، ارژن و بـادام کـوهی، بهخاطر قابل رویت نبودن ساقهها در اغلب موارد، امکان بررسیقطر یقه وجود نداشت. لازم بهذکر است که اندازهگیـ ري ارتفـاعدرختان با شیبسنج سـونتو و ارتفـاع درختچـههـا بـا شـاخصمدرج و اندازهگیري قطر برابر سینه با نوار قطرسنج انجـام شـد.
براي محاسبه سطح مقطـع از فرمـول مسـاحت دایـ ره و جهـتتعیین حجم درختان بنه نیز از رابطه 2 استفاده شد:
محاسبه حجم درختان بنه
V = 0.4 d2h (2)
در این رابطهd قطر برابر سینه بر حسب متر،h ارتفاع برحسـبمتر وV حجم درخت بر حسب سیلو (چون اندازه دقیق نیسـتو فقط یک برآورد است از واحد سیلو استفاده میشود) هسـتند (10). سطح مقطع و حجم تمامی درختان در هـر قطعـه نمونـهجمع و با تقسیم به مساحت آن، به سطح هکتار تعمیم داده شد.رابطه حضور یا عدم حضور گونهها در پلاتها و تعداد آنهـا درقطعه نمونه بـا متغ ی رهـاي توپـوگراف ی نیـ ز مـورد بررسـی قـرارگرفت. همچنین تحلیل همبسـتگ ی بـ ین خـود متغ ی رهـاي کمـ یدرختان با آزمونهاي آماري انجام شد. براي بررسـ ی نرمالیتـه ازآزمون کلموگروف اسمیرنوف استفاده و در صورت نرمال نبودن توزیع دادهها از آزمون همبستگی اسپیرمن بین شیب و ارتفاع بـامیانگین متغیرهاي کمی اسـتفاده شـد. و بـرا ي همبسـتگ ی بـ ین جهت و میانگین متغیرهاي کمی از آزمون مجـذور اتـا اسـتفادهش د و مج ذور ای ن ض ریب ش بیه ض ریب تعی ین در تحلی ل رگرسیون قابلاستفاده است.
براي بررسی همبستگی متغیرهاي شیب و ارتفاع بـا حضـوریا عدمحضور گونهها از آزمون همبسـتگی پوینـت بـاي سـر یال استفاده شد و براي تعیین همبسـتگ ی بـ ین جهـت و حضـور یـ ا عدمحضور گونهها نیز از آزمون همبستگی فی و کرامر اسـتفاد ه شد. براي مشخص کردن همبستگی بین شیب و ارتفاع با تعـدادافراد هر گونه از آزمـون اسـپیرمن اسـتفاده شـد. بـرا ي بررسـ یهمبستگی حضور گونههاي مختلف در قطعات نمونه بـا توجـهبه اینکه هر دو متغیر مقیاس دو جملهاي داشتند از ضـر یب فـ یاستفاده شد. براي همبستگی بین تیپ و عوامل توپوگرافی نیز از مجذور اتا استفاده شد.
جهت بررسی قـدرت پـیشبینـ ی متغیرهـا ي توپـوگراف ی از تحلیل رگرسیون استفاده شد. ابتدا با رسم اسکاترگرام از وجـود رابطه خطی بین متغیرهاي مستقل و وابسته اطمینان حاصل شـد .
در مواردي که رابطه خطی وجود داشت، توزیع داده ها با آزمونکلموگروف- اسمیرنوف بررسی و در صورت نرمـال نبـودن بـا تبدیل کردن تلاش شد تا متغیر با توزیع نرمال براي اسـتفاده درارزیابی مدل تولید شود. همچنین همگنی واریانس مقادیر خطـا
جدول 1. آمارههاي توصیفی متغیرهاي مورد بررسی
انحراف معیار میانگین حداکثر حداقل صفت
2/12 6/13 10/75 1/75 متوسط ارتفاع بنه (متر)
0/71 2/05 5 0/86 متوسط ارتفاع بادام (متر)
0/86 3/54 6/34 2/1 متوسط ارتفاع کیکم (متر)
13/9 21/12 60 5/1 معدل قطر یقه کیکم (سانتیمتر)
17/9 16/56 81/52 0/01 حجم در هکتار بنه (سیلو در هکتار)
4/2 4/68 18/32 0/01 سطح مقطع در هکتار بنه (مترمربع در هکتار)
19/1 47/75 121/6 2 میانگین قطر بنه (سانتیمتر)
7/1 3/2 36 0 تعداد تنگرس
3/7 1/37 28 0 تعداد افدرا
9 5/9 45 0 تعداد بادام
3/1 1/5 16 0 تعداد کیکم
1/9 2/04 14 0 تعداد بنه
و نرمال بودن توزیـ ع آنهـا مـورد بررسـ ی قـرار گرفـت . وجـود مشاهدات خارج از رده بررسی و در صورت وجود، این دادههـا حذف و آنالیز تکرار شد. شکل عمومی معادله رگرسیون خطـی چند متغیره بهصورت زیر است (15):
تابع رگرسیون خطی چند متغیره
(3) € +Y= β0 + β1X1+ β2X2 + … + βnXn در این رابطهX متغیر مستقل مورد مطالعه (در اینجـا متغیرهـا يتوپ وگرافی) وY متغی ر وابس ته (در اینج ا خصوص یات کم یجنگل) 0β مقدار ثابت، 1β تاβn ضرایب متغیرهـاي مسـتقل و €مقدار خطا هستند. براي کنترل همخطی چندگانه از مقـدار VIFدر خروجی نرمافزاراستفاده شد. در مواردي کـه مقـدار آن بیشـتر از10 نباشد، از عدموجود همخطـ ی اطمینـان بـه عمـل مـ یآیـ د (15).
همچنین براي بررسی اعتبار مدلها نمودار پراکنش مقـاد یر خطـا درمقابل مقادیر پـ یشبینـ ی شـده بـه وسـ یله مـدل رسـم و در صـورت
۵
تصادفی نبودن تلاش شد تا با حذف نقاط پرت و انجام تبدیلهايلازم، نتیجه مناسب بهدست آید. جهت انجام تحلیلهاي آماري در این تحقیق از نرمافزار 21SPSS استفاده شد.
نتایج
آمارههاي توصیفی متغیرها در جدول 1 مشاهده مـی شـود . ایـنآمارهها براساس دادههاي برداشت شده در قطعات نمونه هستند.
خلاصه نتایج همبستگی بین شیب، جهت و ارتفـاع بـا میـ انگین مشخصات کمـ ی درختـان در جـدول 2 قابـل ملاحظـه اسـت.
همانگونه که ملاحظه میشود شـ یب پـلات بـاDRC درختـانکیکم همبستگی مثبت و با سایر متغیرها همبستگی منفی داشـتهاست. این بدان معنی است که با افزایش شـ یب، درختـان کـیکم در وضعیت بهتري از نظر رشد قطري دارند. بیشترین همبستگیبا ارتفاع متوسط درختان بادام ملاحظه شده است که البته منفـ یاست و نشان میدهد که درختان بادام کوهی مناطق کم شیبتـررا ترجیح میدهند. در مشاهدات میدانی نیـ ز ملاحظـه شـد کـهدرختان بادام کوهی بیشتر در کـف دره هـا و منـاطق کـم شـیب حضور مییابند.
در خصوص ارتفاع از سطح دریا همبستگی با ارتفـاع متوسـطدرختان کـ یکم مثبـت و بـا سـایر متغیرهـا منفـی بـود کـه مجـدداًخاطرنشان میسازد که درختان کیکم در منـاطق مرتفـعتـر شـرایط بهتري دارند، اما بهطورکلی همبستگی ایـ ن متغیـ ر بـا خصوصـیات کمی درختان خیلی قوي نبود. در خصوص متغیر جهت باید گفت رابطهي غیرخطی قوي بین ارتفاع و DRC گونـه ي کـ یکم بـا ایـ ن ۶
جدول 2. رابطه متغیرهاي توپوگرافی با مشخصات کمی درختان
قطر متوسط بنه سطح مقطع در هکتار بنه حجم در هکتار بنه DRC کیکم ارتفاع متوسط کیکم ارتفاع متوسط بادام ارتفاع متوسط بنه -0/172ns -0/162ns -0/223** 0/126ns -0/179ns -0/419** -0/283** شیب
0/260 0/221 0/239 0/420 0/362 0/222 0/279 جهت
-0/190ns -0/093ns -0/115ns -0/058ns 0/172ns -0/099ns -0/183ns ارتفاع
***
: معنیدار در سطح یک درصد : معنیدار در سطح پنج درصدns: بدون همبستگی معنیدار
متغیر وجود دارد. براساس نتایج درختان بنه در جهتهایی که نـوربیشتري میگیرند از جمله جنوب شرق، جنـوب و جنـوب غـربارتفاع متوسط بیشتري (3/6- 7/6 متر) داشتند. در حالیکه درختان بادام کوهی در جهتهاي شمال شرق و غرب بلندتر بودهانـد (2/2متر). در خصوص حجم در هکتار گونهي بنه باید گفت در جهـتجنوب بیشترین مقدار (7/22 سیلو در هکتـار ) و در جهـت شـمالغرب، کمترین مقدار (7/4 سیلو در هکتار) ملاحظه شد.
براي سطح مقطع نیز دقیقاً همین وضعیت وجـود داشـت وبیشترین مقدار در جهـت جنـوب (2/6 متـر مربـع در هکتـار) و کمترین مقدار در جهت شمال غرب (6/1 متـر مربـع در هکتـار) بود .در خصوص قطر بنه و کـ یکم بایـ د گفـت درختـان بنـه درجهت جنوب شرق قطورتر (3/52 سانتیمتر) و در جهت شمال کمقطرتر (9/37 سانتیمتر) بودهاند. در خصـوصDRC کـ یکم بیشترین مقدار این متغیر در جهت غـرب (1/33 سـانت یمتـر ) و کمترین آن در جهت جنوب غرب (9/10 سـانت یمتـر ) ملاحظـهشد. نتایج همبستگی بین متغیرهاي توپوگرافی با حضور گونهها در جدول 3 دیده میشود.
براساس نتایج، شیب زمین با حضور گونههاي دافنه و بـادام کوهی همبستگی منفی و با حضور سایر گونهها همبستگی مثبت داشت، در نتیجه دافنه و بادام بیشتر تمایل به حضـور در منـاطقکمشیب خواهند داشت، درحـ الیکـه سـایر گونـههـا در منـاطقشیبدار حضـور بیشـتري دارنـد البتـه ایـن مسـئله تنهـا بـرايگونههاي کیکم و تنگرس قابل توجه است و تأیید مـی کنـد کـه
رابطه همبستگی
ارتفاع متوسط بنه – حجم در هکتار بنه 0/632**
ارتفاع متوسط بنه – سطح مقطع در هکتار بنه 0/469**
ارتفاع متوسط بنه – قطر متوسط بنه 0/640**
ارتفاع متوسط کیکم -DRC کیکم 0/566**
حجم در هکتار بنه – سطح مقطع در هکتار بنه 0/952**
حجم در هکتار بنه – قطر متوسط بنه 0/757**
سطح مقطع در هکتار بنه – قطر متوسط بنه 0/706**
**
: معنیدار در سطح یک درصد
این دو گونه تمایل بـه حضـور در شـیبهـاي زیـاد دارنـد. درخصوص ارتفـاع از سـطح دریـا همبسـتگی مثبـت بـراي تمـامگونهها ملاحظه شد که در این میان بیشترین همبسـتگ ی مربـوطبه کیکم و افدرا بود که همبستگی معنیداري نیز وجود داشـت . در خصوص جهت، همبستگی معنیدار با حضـور هـیچ یـ ک از گونهها مشاهده نشد. این بدان معنی است که گونـه هـا ي مـوردمطالعه در تمام جهتها امکان حضور دارند. در جدول 4 نتـا یج همبستگی بین متغیرهاي توپوگرافی با تعداد گونهها در قطعـاتنمونه مشاهده میشود.
جدول 3. رابطه حضور گونههاي گیاهی با متغیرهاي توپوگرافی
حضور بنه حضور کیکم حضور بادام حضور افدرا حضور تنگرس حضور ارژن حضور دافنه 0/055ns 0/218* -0/091ns 0/056ns 0/235** 0/110ns -0/060ns شیب
0/282ns 0/208ns 0/329ns 0/135ns 0/136ns 0/219ns 0/221ns جهت
0/084ns 0/409** 0/37ns 0/366** 0/286** 0/262** 0/104 ارتفاع
**
: معنیدار در سطح یک درصد : معنیدار در سطح پنج درصدns: بدون همبستگی معنیدار
جدول 4. رابطه متغیرهاي توپوگرافی با تعداد گونهها در قطعه نمونه
تعداد بنه تعداد کیکم تعداد بادام تعداد افدرا تعداد تنگرس تعداد ارژن تعداد دافنه 0/092ns 0/237** -0/212** 0/118ns 0/283** 0/191* 0/36ns شیب
0/284ns 0/298ns 0/266ns 0/235ns 0/179ns 0/206ns 0/193ns جهت
0/137ns 0/474** 0/006ns 0/397** 0/376** 0/368** 0/072ns ارتفاع
**
: معنیدار در سطح یک درصد : معنیدار در سطح پنج درصدns: بدون همبستگی معنیدار
جدول 5. نتایج تحلیل همبستگی بین مشخصات کمی گونهها
همانطور که در جدول 4 مشخص میشود هـر سـه متغیـ ر شیب، جهت و ارتفاع همبستگی مثبت با تعداد گونههـا ي مـوردمطالعه داشتند به استثناء گونه بادام کـوه ی. در خصـوص شـیب همبستگی با تعداد ارژن، تنگرس، بادام و کیکم معنیدار بود کـهنشان میدهد در شیبهاي کمتر تعـداد بـادام افـزایش مـ ییابـددرحالیکه براي سایر گونهها کـاهش مـییابـد . بـر ایـ ن اسـاسمیتوان گفت در مناطق پرشیب تراکم گونههاي فـوق( غیـ ر از بادام) بیشتر اسـت . بـا افـزایش ارتفـاع از سـطح دریـ ا فراوانـ یگونههاي تنگرس، ارژن، افدرا و کیکم افزایش یافـت کـه نشـان
۷
میدهد گونههاي فوق مناطق مرتفع را بیشتر ترجیح میدهند.
همانگونه که ملاحظه میشود همبستگی جهت بـا فراوانـیگونهها معنیدار نیست، البتـه لازم بـه ذکـر اسـت کـه بیشـتر ین فراوانی کیکم و ارژن در جهت شمال غرب بود. در مورد گونـهتنگرس و دافنه در جهت جنوب غرب بیشترین تعداد در قطعـهنمونه ملاحظه شد. براي بادام و بنه نیز در جهت شمال بیشترین فراوانی در قطعه نمونه وجود داشت. انجـام آزمـون همبسـتگیبین متغیرهاي کمی نشان داد که ارتباط قوي بین ارتفاع متوسـطبنه با قطر، سطح مقطع و حجم آن وجود دارد. بهعبارتی درختان بلندتر قطورتر و حجیمتر هم هستند (جدول 5).
بین ارتفاع متوسط و DRC درختـان کـیکم نیـ ز همبسـتگ یمعنیدار ملاحظه شد. همچنین قطر متوسط بنه در قطعـه نمونـهرابطه معنیدار و قوي با حجم و سطح مقطع آن داشت. نمـودارابر نقاط براي مشخصات کمی گونهها در مواردي که همبستگیمعنیدار بود در شکل 2 قابل ملاحظه است.
نتایج آزمون همبستگی بین حضـور گونـههـا ي مختلـف درقطعات نمونه نشان داد که بین حضـور بنـه و بـادام بـا حضـورگونههاي دیگر همبستگی معنیداري وجود ندارد. بـ ین حضـورکیکم و ارژن همبستگی معنیداري در سطح 01/0 مشاهده شـد(34/0=r). یافتههاي میدانی نیز موید این مطلب بودهانـد کـه درمناطق مرتفع و کوهستانی هر دو گونه حضـور بهتـري داشـتند . ممکن است بتوان این رابطه را به این صورت توجیه کرد که هر دو گونه نیازهاي اکولوژیـ ک مشـابه ی دارنـد . بـرا ي گونـه ارژنهمبستگی معنیدار با حضور گونههاي افدرا و کـ یکم (22/0=r و 34/0=r) ملاحظــه شــد. حضــور افــدرا در قطعــات نمونــه
همبس تگی معن یداري ب ا حض ور دافن ه (28/0=r) و تنگ رس (46/0=r) داشت.
در خصوص نتایج همبستگی متغیرهاي توپـوگراف ی و تیـ پ ،براساس نتایج تنهـا ارتفـاع از سـطح دریـ ا بـا تیـ پ همبسـتگ یمعنیداري داشت (29/0=r). در نتیجه بـه نظـر مـیرسـد ارتفـاعمهمترین عامل تعیین کننده تیپ گیاهی در منطقه مـورد مطالعـهاست. انجام آزمون اتا(Eta) نشان داد که ضریب همبستگی بـ ین ۸
متغی ر ارتف اع از ســطح دری ا و تیــپ 84/0 ب وده و در نتیجــه 7/0= 2Eta است، بر این اساس میتوان گفـت 70% از تغییـ رات تیپ را متغیر ارتفاع از سطح دریا میتوانـد پـیشبی نـی کنـد . در خصوص شیب نیز باید گفت این متغیـ ر تنهـا 30% از تغییـ رات تیپ را پیشبینی میکند. بررسی همبستگی بـ ین جهـت و تیـ پ نشان داد که همبسـتگ ی معنـ یداري بـین ایـ ن دو متغیـ ر وجـودندارد. در واقع نمیتوان گفت که تیپ خاصی تنها در یک جهت جغرافیایی خاص مستقر میشود (5/0=r).
براساس نتایج تحلیل رگرسیون ،از بین متغیرهاي کمّی، مدل خطّی تنها براي متغیرهاي ارتفاع متوسط درختان بنه و بـادام درقطعه نمونه معنیدار بود که بهصورت زیر میباشد.
متوسط ارتفاع بنه:
(شیب) 03/0 – (ارتفاع از سطح دریا) 001/0 –62/8متوسط ارتفاع بادام:
(شیب) 02/0 – (ارتفاع از سطح دریا) 0201/0 – 69/3در خصوص مدل اول ضـر یب تعیـی ن 08/0 و بـرا ي مـدل دوم14/0 بود. همانگونه که ملاحظه می شود مقدار ضـر یب تعیـی ن بسیار کم است. براي متغیرهـا يDRC درختـان کـیکم، ارتفـاعمتوسط درختان کـیکم، حجـم در هکتـار بنـه، سـطح مقطـع درهکتار بنه و میانگین قطر درختان بنه مدل خطی معنیدار نبـود وتخمین منحنی نیز نتوانست مدلهـا ي درجـه دو یـ ا درجـه سـهمناسب براي برازش بر دادهها معرفی کند. هنگـام یکـه فراوانـیگونهها در قطعه نمونه بهعنوان متغیر وابسته مدنظر قرار گرفـت،مدل خطی تنها براي گونههاي دافنـه و بـادام معنـیدار بـود کـهبهصورت زیر بودند.
تعداد دافنه:
(شیب) 01/0– (ارتفاع از سطح دریا) 002/0 – 39/4تعداد بادام:
(شیب) 012/0– (ارتفاع از سطح دریا) 001/0 – 92/0در خصوص مدل اول ضریب تعیـی ن 32/0 و بـرا ي مـدل دوم
1/0 بود. در مورد فراوانی گونههاي ارژن، تنگرس، افدرا، کـ یکم و بنه مدل معنیدار نبود.
بحث

شکل 2. رابطه بین مشخصات کمی گونهها
عوامل فیزیوگرافی از جمله ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهـتجغرافیایی معمولاً نقش مهمی در پـراکنش تیـپهـاي مختلـف،فراوانی و حضور گونهها و مقدار مشخصات کمـی آنهـا دارنـد. بررسی جهت و شدت ارتباط بین این عوامل میتواند در توسعه و مدیریت پوششهاي گیـاهی بسـیار مـوثر اسـت (4). در ایـنتحقیق مشخص شد که با افزایش ارتفـاع از سـطح دریـا تعـدادگونهها در واحد سطح افزایش مییابد که این بـا نتـایج تحقیـقگودرزي و همکـاران (16) در مـو رد گونـه ي بادامـک مغـایرت دارد. علت این امر میتواند دور ماندن مناطق مرتفع از دسـترسروستاییان و عشایر حاضر در منطقه باشد، بـه عـلاوه در منـاطقمرتفع جادههاي مناسبتر کمتري وجود دارد. مقدار مشخصات کمی گونهها از جمله ارتفاع متوسط بنه و بـادام، قطـر و حجـمدرختان بنه با افزایش ارتفاع کاهش یافت درحـال یکـه در مـوردگونهي کیکم همبستگی مثبت وجود داشت، این مسئله بـه دلیـ ل نیازهاي اکولوژیکی گونهي مزبور است کـه ارتفاعـات بـالاتر راترجیح میدهد.
در تحقیقات گریتنس و وتاس (35) ، فیشـر و فو یـ ل (34)،کوروي و همکاران (30) و آقایی و همکاران (1) نیـ ز ارتفـاع ازسطح دریا بهعنوان عامل بسیار موثر بر حضور و فراوانی گونهها معرفی شده است. در تحقیـ ق تمرتـاش (3) مشـخص شـد کـه
ارتفاع بر میزان تاج پوشش گیاهی موثر است. با افـزا یش میـ زان شیب، مقدار مشخصات کمی درختان کاهش یافـت کـه ایـ ن در تطابق با نتایج گودرزي و همکاران (16) قـرار دارد، علـت ایـ ن مسئله کاهش عمق خاك و رطوبت و در نتیجه میزان موادغذاییاست. در خصوص تعـداد پا یـ ههـا در واحـد سـطح در منـاطقپرشیب فراوانی افزایش یافت که باز مـ یتـوان آن را بـه مشـکلبودن دسترسـ ی روسـتا ییان ارتبـاط داد . لازم بـه ذکـر اسـت کـه
۹
همبستگی شیب با فراوانی گونهها تنها براي گونههاي تنگرس و کیکم معنیدار بود. در خصوص حضـور گونـههـا ي تنگـرس وکیکم همبستگی معنیدار و مثبت با مقدار شـ یب داشـتند کـه بـانتایج جوادي و همکـاران (4) و هـم چنـ ین بـا نتـایج کـانترو وهمکاران (28) و میرزایی و همکاران (22) مغایرت دارد.
اگرچه در این تحقیق همبسـتگ ی معنـ یداري بـ ین جهـت ومشخصات کمی گونهها ملاحظه نشد و براساس نتـا یج درختـانبنه در جهتهاي جنوب، جنوبشرق و جنـوب غـرب کـه نـوربیشتري میگیرند ارتفـاع متوسـط بیشـتر ي داشـتند در حـال یکـهدرختان بادام کوهی در جهتهاي شـمال شـرق و غـرب بلنـدتربودهاند. براي سطح مقطـع و حجـم درختـان بنـه نیـ ز بیشـتر ین مقادیر در جهتهایی ملاحظه شد که اصـطلاحاً پرنـور هسـتند. بیشترین قطر درختان کیکم نیز در جهت غربی ملاحظه شد، این نتایج در مورد گونهي بادامک با نتایج گودرزي و همکاران (16)تطبیق دارد، زیرا این گونه در تمـام جهـات جغرافیـ ایی حضـورداشته است، در خصـوص سـایر گونـه هـا نیـ ز تقریبـاً در تمـامجهتها امکان یافتن گونهها فراهم بود، این مسئله ممکن اسـتبهواسطهي تغییرات توپوگرافیک نـه چنـدان شـدید در منطقـه يمورد مطالعه باشد. در واقع ماکروتوپوگرافی جنگل مورد تحقیق تنوع خیلی زیادي ندارد.
بهطور کلی در این تحقیق گونـه هـا ي دافنـه و بـادام کـوهیتمایل به حضور در شیبهاي کمتر داشتند که این با مشـاهداتمیدانی تطبیق دارد درحالیکه گونههاي کیکم و تنگرس متمایـ ل به حضور در مناطق مرتفع و در نتیجه با شیب بیشتر بودنـد . در تحقیق جوادي و همکاران (4) مشخص شد که ارتفاع از سـطحدریا همبستگی معنیداري با 32 گونه گیاهی مـورد مطالعـه داردکه براي برخی از گونهها مثبت و برخـ ی دیگـر منفـی بـود امـاهیچیک از گونهها از نظر حضور همبستگی مثبت با متغیر شیب نشان ندادند در حالیکه در تحقیق حاضـر، حضـور گونـههـا يکیکم، تنگرس و ارژن همبستگی مثبت با عامـل مزبـور داشـتند.
در این تحقیق همچنین مشخص شـد کـه گونـهي دافنـه دامنـهپراکنش وسیع داشته و در تمام شیبها و جهتها حضـور دارد .
۱۰
همچنین مشخص شد که ارتفاع از سطح دریا مهـم تـر ین عامـلمحیطی موثر در شکلگیري و حضور گونهها هست که با نتـا یج تحقیق حاضر همخوانی دارد. البته لازم است در تحقیقات بعديمتغیرهاي مربوط به مشخصات فیزیکـ ی و شـ یمیایی خـاك نیـ ز مورد بررسی قرار گیرند.
درخصــوص همبســتگی تیــپهــاي گیــاهی بــا متغیرهــايتوپوگرافی مشخص شد که تنها ارتفاع از سطح دریا همبسـتگ یمعنیداري با تیپ گیاهی دارد که مقدار ضریب همبستگی بسیار قابل توجه بوده است، این عامل نزدیـ ک بـه دو سـوم تغییـ رات تیپهاي گیاهی را تعیین میکند و مابقی آن تحت تـأث یر عوامـلدیگ ر هس تند. در تحقیق ات آق ایی و همک اران (1)، احم د و همکاران (25)، حیـ دري و همکـاران (6), فونتـا ین و همکـاران(33) وساویج و اکمیف (41) نیز نتـا یج مشـابه بـهدسـت آمـدهاست.
نتایج این تحقیق میتواند در شناسـا یی محـدوده ي حضـورتیپها و گونههاي مختلف و نیازهاي فیزیوگرافیک آنها کـه بـهنوبهي خود تعیین کننده در دسترس بودن نور، رطوبت، خاك و موادغذایی هستند و همچنین مناطق مسـتعد بـراي کاشـت آنهـامورد استفاده قرار گیرد، تهیهي نقشـه تیـ پ، حضـور و فراوانـیبراساس روابط همبستگی مورد مطالعه در این پژوهش میتوانند راهنماي مناسبی براي منطقه حفاظـت شـده بـاغ شـادي جهـتحمایت از گونهها و توسعهي آنها باشند.
براساس نتایج تحلیل رگرسیون مشخص شد کـه متغ یرهـا يشیب و ارتفاع از سطح دریا نمیتوانند تعـداد در هکتـار و تـاجپوشش در هکتار جنگل را بهصورت معنیدار پـ یشبینـ ی کننـد .
تنها صفاتی که تحت تاثیر این متغیرهاي قـرار داشـتند، متوسـطارتفاع درختان بنه و بـادام در قطعـه نمونـه بودنـد کـه البتـه درتمامی موارد مقدار ضریب تعیین کم بوده و خیلـ ی قابـل توجـهنیســت. در تحقیــق انگــر و موزیکــا (42) مشــخص شــد کــهمتغیرهاي توپوگرافی شامل شیب و انباشتگی جریـ ان آبراهـه هـاحــدود 40 درصــد از تغییــرات موجــود در تعــداد در هکتــاردرختچههـا را پـیشبینـ ی مـ یکننـد . در تحقیـ ق حاضـر اگرچـهانباشتگی جریان مـورد مطالعـه قـرار نگرفـت امـا شـیب زمـ ین بهعنوان یکی از متغیرهاي تاثیر گذار به همـراه ارتفـاع از سـطحدریا توانست تنها تعداد درختچههاي بادام و دافنه را با ضـرا یب تعیین 32/0 و 1/0 پیشبینی نماید. در تحقیق کریشـنا پسـارد وهمک اران (38) مش خص ش د ک ه متغیره اي ب ارش و درج ه حرارت بیش از متغیرهاي توپـوگراف ی در تعیـی ن شـاخص هـا يپوشش گیاهی که تابعی از تاج پوشـش و تـراکم هسـتند نقـشدارند. مقادیر پایین ضریب تعیـی ن در تحقیـ ق حاضـر مـیتوانـدتاییدي بر این مسئله باشد. پارامترهاي مربوط به خـاك معمـولارابطه تنگاتنگ با پوششهاي گیاهی دارند. در تحقیـ ق مختـار ياصل و همکاران (21) مشخص شد که درصـد بسـیار بـالا یی از پوشش و تـراکم گونـههـا ي مرتعـ ی تحـت تـاثیر خصوصـ یات شیمیایی خاك قرار دارد. براي تکمیل نتایج این تحقیـ ق مطالعـهخصوصیات خاك ضروري بهنظر میرسد. در مطالعه عبـدالله یو نادري (14) متغیرهاي ارتفاع از سطح دریا و شیب همبسـتگ یمعنیداري با تراکم و پوشـش گونـه درمنـه داشـتند. در تحقیـ ق حاضر دامنه تغییرات ارتفـاع خ یلـ ی زیـ اد نبـوده (400 متـر) و بهعلاوه منطقه مـورد مطالعـه فاقـد پوشـش جنگلـی همگـن ویکدست میباشد. از اینرو اثر ارتفاع در پیشبینـ ی خصوصـ یات کمی جنگل خیلـ ی بـارز نبـوده اسـت. در تحقیـ ق بـراون (27) مشخص شد که با استفاده از متغیرهاي توپوگرافی و بیـ وفیزیکیدر پیشبینی نوع پوشش گیاهی، بخش زیادي از تغییرات، تبیین نشده باقی میمانند. بهنظر میرسد علیـ رغم علاقـه اي کـه بـراياستفاده از این متغیرها در پیشبینی مشخصات تودههاي گیـ اهی
منابع مورد استفاده
وجود دارد، این متغیرها نمیتوانند بهتنهایی عوامل تعیین کننـدهباشند. همچنین در صورت انجام نمونهبرداري در یـ ک گرادیـ ان ارتفاعی بهعنوان مثال در قالب یک ترانسکت، ممکن است نتایج بهتري بهدست بیایند تا این کـه قطعـات نمونـه در سـطح یـ ک منطقه پراکنده شوند، زیرا با این کـار متغ یرهـا ي مداخلـه گـر بـاتحت تاثیر قرار دادن شرایط، منجربـه معنـیدار نشـدن حضـورمتغیرهاي توپوگرافی بهویژه ارتفاع و حصول ضرایب تعیین کـمخواهند شد.
در مجموع بایـ د گفـت متغ یرهـا ي توپـوگراف ی تنهـا بخـشکوچکی از تغییرات صفات کمی تودههاي جنگلی را پـ یشبینـ ینموده و بخش زیادي از آن تحت تاثیر سـا یر متغیرهـا از جملـهحاصلخیزي رویشگاه، خصوصیات فیزیکـ ی و شـ یمیایی خـاك،شرایط توده و میـ زان دخالـت در آن قـرار دارد. قـدر مسـلم درتودههایی که دستخوش تغییر شده و تحـت تـاثیر دخالـت هـا يانسانی قرار گرفتهاند، لحاظ نمـودن اثـر متغیرهـا ي توپـ وگرافیهمراه با خطا خواهد بود. بهنظر میرسد انجام نوعی طبقهبنـد يبراساس وضعیت کیفی و کمی تودهها بتواند باعث بهبـود نتـایج شود. اما در این صورت ممکن است تنوع و محدوده متغیرهـا يتوپوگرافی کاهش یابد. با توجه به اثر متغیرهاي مربوط به خاك خصوصاً رطوبت، پیشنهاد میشود در پیشبینی مشخصات کمیتودههاي جنگلی بهویژه در مناطق خشک، اثر این نـوع متغ یرهـانیز لحاظ شود. اگرچه این کار با هزینههاي اضافی همراه بوده و هدف نهایی مدلسازي که کاهش هزینه و زمـان در برداشـتهايصحرایی است را زیر سوال خواهد برد.
آقایی، ر.، س. الوانینژاد، ر. بصیري و ر. ذوالفقاري. 1391. رابطهي بین گروههاي اکولوژیک گیاهی بـا عوامـل محیطـی (مطالعـه ي موردي: رویشگاه وزگ در جنوب شرق یاسوج). مجله علمی-پژوهشی اکولوژي کاربردي1(2): 63-53
اسماعیلزاده، ا. و س. م. حسینی. 1386. رابطه بین گروههاي اکولوژیک گیاهی با شاخصهاي تنـوع زیسـتی گیـاهی در ذخیـره گـاه سرخدار افراتخته. محیطشناسی43: 30-21
تمرتاش، ر. 1391. بررسی رابطه خصوصیات گیاهی با عوامل توپوگرافی در واحدهاي بهرهبرداري مراتع کوهسـتانی واز مازنـدران .
تحقیقات مرتع و بیابان ایران19(3): 481-469.
۱۱
جوادي، س. ا، ب. زمانی و ا. مختاري. 1390. بررسی تاثیر عوامل پستی و بلنـدي و خـاك بـر سـاختار پوشـش گیـاهی در نیمـرخ شمالی اشترانکوه (استان لرستان). مرتع5(4): 361-352.
حسنزاد ناورودي، ا. 1384. بررسی خصوصیات کمی و کیفی درختان توسکاي ییلاقی در سه منطقه ارتفاعی در اسالم. مجله منـابعطبیعی ایران1(59): 129-115.
حیدري، م.، س. مهدوي و ا. روشن. 1388. شناخت رابطه برخی از عوامل فیزیوگرافی و فیزیکـی – شـیمیایی خـاك بـا گـروه هـاي بومشناختی گیاهی در منطقه حفاظت شده ملهگون ایلام. فصلنامه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران1(17): 160-149.
خواجه، آ. م. 1377. بررسی اثر توپوگرافی بر تراکم گونههاي علفـی در پـارك ملـی گلسـتان. پایـان نامـه کارشناسـی ارشـد. گـروهمرتعداري. دانشکده کشاورزي و منابع طبیعی. دانشگاه گرگان. 92 ص.
رضوي، س. ا. 1380. تشخیص توده هاي جنگلی با استفاده از خصوصیات اکولوژیک رویشگاه. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه کشاورزي و منابع طبیعی گرگان. 89 صفحه.
زارع چاهوکی، م. ع، ا. زارع چاهوکی و م. زارع ارنانی. 1389. تاثیر عوامل توپوگرافی و خاك موثر بر پراکنش گونه هاي گیـاهی درمراتع اشتهارد. نشریه مرتع و آبخیزداري63(3): 340-331.
زبیري، م. 1373. آماربرداري در جنگل، انتشارات دانشگاه تهران ،401 ص.
سالاریان، ع.، ا. متاجی و ي. ایرانمنش، 1387. بررسی نیاز رویشگاهی گونۀ بادامـک در جنگـل هـاي زاگـرس : مطالعـه مـوردي رویشگاه کره بس استان چهار محال و بختیاري،فصلنامه تحقیقاتجنگلوصنوبرایران16(4): 5542-5528.
شکري، م. م. ا. بهمنیار و م. ر. طاطاییان. 1382. بررسی اکولوژیک پوشش گیاهی مراتع ییلاقی هزار جریـب بهشـهر . مجلـه منـابعطبیعی ایران1(56): 142-131.
عبدالهزاده، ب.، م. طبري کوچک سرایی، خ. ثاقب طالبی و م. زبیري. 1383. پاسخ قطر و ارتفاع کاج تهران بـه تغییـرات شـیب وجهت دامنه در پارك جنگلی لویزان. پژوهش و سازندگی60: 35-30.
عبداللهی، ج. و ح. نادري. 1390. بررسی اثر متغیرهاي توپـوگرافی و خصوصـیات فیزیـک وشـیمیایی خـاك بـر نحـوه عملکـردپارامترهاي موثر بر رشد ،پژوهش و سازندگی97: 62-52.
کیانی، ب. 1393. کاربرد روشهاي پیشرفته آماري در منابع طبیعی، انتشارات دانشگاه یزد ،522 ص.
گودرزي، غ.، ف. احمدلو و خ. ثاقب طالبی. 1391. تأثیر فیزیوگرافی و برخی خصوصیات فیزیکی و شـیمیایی خـاك بـر پـراکنش گونه بادامک در 4 منطقه از استان مرکزي. مجلهپژوهشهايعلوموفناوريچوبوجنگل3 (19): 76-59.
قربانلی، م. 1381. جغرافیاي گیاهی. انتشارات سمت. تهران. 307 صفحه.
قلیچنیا، ج. 1378. بررسی درجه همبستگی جوامع گیاهی با عوامل توپوگرافی (شیب و جهـت ) درمنطقـه نـردین . مجلـه پـژوهش وسازندگی43: 41-33.
محتشم نیا، س.، ق. زاهدي و ح. ارزانی. 1386. مطالعه پوشش گیاهی مراتع نیمه استپی اقلید در استان فارس در ارتباط با عوامـلادافیکی و فیزیوگرافی.مجلهعلومکشاورزيومنابعطبیعی14(6): 123-111.
محمدي، ا. س. ح. متینخواه و س. ج. خواجه الدین. 1391. بررسی برخی خصوصـیات قـیچ (Zygophyllum atriplicoides) در برخی مناطق نیمه خشک استان اصفهان. خشکبوم1(3): 81-69.
مختاري اصل، ا.، م. مصداقی، و م. ر. صادقس منش. 1386. عوامل موثر در استقرار و پراکنش چهار گونه مرتعـی شـور پسـند در
۱۲
مراتع قرخلارند مرند در استان آذربایجان شرقی، مجله علمی. پژوهشی مرتع1(2): 128-116.
میرزایی، ج.، م. اکبري نیا، س. م. حسینی، ه. سهرابی و ج. حسین زاده. 1386. تنوع گونـه اي گیاهـان علفـی در رابطـه بـا عوامـل فیزیوگرافیک در اکوسیستمهاي جنگلی زاگرس میانی. زیست شناسی ایران4(20): 382-375.
Antoine, G., and E. Z. Niklaus. 2000. Predictive habitat distribution models in ecology, Ecological Modeling 135: 147-186.
Arekhi, S., M. Heydari and H. Pourbabaei. 2010. Vegetation. environmental relationships and ecological species groups of the Ilam Oak forest landscape, Iran, Caspian Journal of Environtal Sciences 8(2): 115-125.
Ahmad, S. S., S. Fazel, E. E. Valeem and I. Zafar. 2009. Evaluation of ecological aspects of Roadside vegetation around Havalian City using Multivariate techniques, Pakistan Journal of Botany 41(1):53-60.
Barnes, B. V. 1998. Forest Ecology, John Wiley and Sons Inc, 773p.
Brown, D. G.1994. Predicting vegetation types at treeline using topography and biophysical disturbance variables, Journal of Vegetation Science 5: 641-656.
Cantero, J. J., J. Liira, J. M. Cisneros, J. Gonzalez, C. Nuez, L. Petryna, C. Cholaky and M. Zobel. 2003. Species richness, alien species and plant traits in central Argentine mountain grasslands, Journal of Vegetation Science 14:129-136.
Chojnacky, D. C. 1988. Woodland volume equations for Arizona Fort Apache and San Carlos Indian Reservations,
U.S. Dept. of Agriculture, Forest Service, 7 p.
Coroi, M., M. S. Skeffington, P. Giller, C. Smith, M. Gormally and G. O’ Donovan. 2004. Vegetation diversity and stand structure in streamside forests in the south of Ireland, Forest Ecology and Management 202: 39-57.
Day, E. P. and C. D., Monk. 1974. Vegetation pattern on a southern Appalachian watershed, Journal of Ecology 55: 1064-1074.
Denisov, V. P. 1982. Distribution and variability of the wild almonds of Azerbaidzhan, Instituta Rastenievodstva, Imeni. N. I. Vavilova 126: 39-42.
Fontaine, M., R. Aerts, K. Ozkan, A. Mert, S. Gulsoy, H. Suel, M. Waelkens and B. Muys. 2007. Elevation and exposition rather than soil types determine communities and site suitability in Mediterranean mountain forests of southern Anatolia, Turkey, Forest Ecology and Management 247:18-25.
Fisher, M. A. and P. Z. Fuel. 2004. Changes in forest vegetation and arbuscular mycorrhizae along a steep elevation gradient in Arizona, Forest Ecology and Management 200: 293-311.
Grytnes, J. A. and O. R., Vetaas. 2002. Species richness and altitude: A comparison between null models and interpolated plant species richness along the Himalayan altitudinal gradient, Nepal, The American Naturalist 159(3): 294-304.
He, M. Z., J. G. Zheng, X. R. Li and Y. L. Qian. 2007. Environmental factors affecting vegetation composition in the Alxa Plateau, China. Journal of Arid Environments 69: 473-489.
Jimerson, M. and S. K. Carotheers. 2002. Northwest California Oak woodlands: environment, species composition and ecological status, USDA Forest Service Gen. Tech. Rep. PSW-GTR 164: 705-717.
Krishna Prasad, V., K. V. S. Badarinath and E. Anuradha. 2008. Effects of precipitation, temperature and topographic parameters on evergreen vegetation greenery in the Western Ghats, India, International Journal of Climatology 28: 1807- 1819.
Neufeldt, V. and D. B. Guralink. 1988. Webster new world dictionary, third college edition, Simon and Schuster, New York, 774p.
Sanjay, G., R. S. Rawal and N. P. Todaria. 2008. Forest vegetation patterns along an altitudinal gradient in sub. alpine zone of west Himalaya, India, African Journal of Plant Sciences 2: 42-48.
Sevgi, O., and U., Akkemik. 2007. A dendroecological study on Pinus nigra Arn. at different altitudes of northern slopes of Kazdaglari, Turkey Journal of Environmental Biology 28:73-75.
Unger I. M. and R. M. Muzika. 2008. Influence of microtopography on soil chemistry and understory riparian vegetation, Proceedings of the 16th Central Hardwoods Forest Conference, U. S. Department of Agriculture, Forest Service 565-579.
۱۳



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید