بومشناسي کاربردي/ سال چهارم/ شماره يازدهم / بهار ۱۳۹۴
اثر عوامل محیطی بر پراکنش گیاهان مرتعی در منطقه دیواندره کردستان
1* 11حسن پوربابائی ، وریا رحیمی و محمد نقی عادل
(تاریخ دریافت: 2/10/1392 ؛ تاریخ پذیرش: 10/12/1393
چكيده
هدف از اين تحقيق بررسي ارتباط بين خصوصيات فيزيکي و شيميايي خاک و پراکنش گياهان مرتعي در مراتع شهرستان ديواندره بهعنوان يکي از مهمترين مراتع در استان کردستان است. بدين منظور از يک شبکه آماربرداري تصادفي سيستماتيک ۱۵۰*۲۰۰ متر براي استقرار ۹۰قطعه نمونه استفاده شد. در هر قطعه نمونه، فاکتورهاي خاکي و درصد پوشش گونههاي گياهي ثبت شد. براي تعيين اندازه قطعه نمونـه درلايه علفي از روش سطح حداقل استفاده شد كه در اين مطالعه ۴ متر مربع بهدست آمد. برآورد درصد پوشش گونهها براساس معيار بـرون بلانکه صورت گرفت. طبقهبندي پوشش گياهي براي تعيين گروه گونههاي اکولوژيک توسط روش خوشهبندي انجام شـد . بـر اي محاسـبه فاصله بين خوشهها از روش وارد و براي شاخص فاصله از روش اقليدسي استفاده شد. نتايج حاصل از خوشهبندي نشـان داد کـه چهـار گروه اکولوژيک قابل تشخيص ميباشد. از آناليزهاي چند متغيره براي بررسي رابطه بين عوامل فيزيوگرافي و خاکي و گروههاي اکولوژيکاستفاده شد. نتايج نشان داد که مهمترين خصوصيات فيزيوگرافيک و خاکي در اين جوامع ازت، پتاسيم، کـربن آلـ ي، درصـد مـاده آلـ ي،اسيديته، درصد رطوبت اشباع، بافت خاک و هدايت الکتريکي، ارتفاع از سطح دريا، جهت و شيب است. باتوجه بهاينکه هر گونـه گ يـ اهينيازهاي اکولوژيکي مشخصي نسبت به خصوصيات خاک و عوامل فيزيوگرافي دارد، از مطالعه و شناخت آنها ميتوان در اصـلاح و اح يـ ا پوشش گياهي استفاده کرد.
واژههاي كليدي: پوشش گياهي، عوامل فيزيوگرافي، خصوصيات خاکي، تحليل CCA، تحليل خوشهاي

۱. گروه جنگلداري، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه گيلان، رشت-صومعه سرا* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي:h_pourbabaei@guilan.ac.ir
۲۷
مقدمه
استقرار و پراکنش گروههاي اکولوژیک گیاهی در مراتـع نتیجـهتحولات اکوسیستمهـاي مرتعـی و بـهنـوعی بیـانگـر دینامیـکپوشش گیاهی است که بهصورت ماتریسی از مهمتـرین عوامـل محیطی در طی زمان تشکیل شده اسـت . شـناخت ایـن عوامـلمیتواند چگونگی شکلگیري تیپهاي مرتعی، جوامع گیاهی و حتی اکوتونها را نشان دهد (30). همبستگی بین پوشش گیـ اهیو عوامــل محیطــی یکــی از مهمتــرین مســائل تأثیرگــذار در شکلگیري ساختار جوامع گیاهی و پراکنش آنهـا در هـر ناحیـ ه است (10). عوامل محیطی تعیینکننده خصوصیات رویشـگاهیمـی باش ند و نقـش مهم ی در الگ وي پـراکنش گیاه ان دارن د،بهطوريکه پراکنش و استقرار گیاهان را بهخوبی کنترل میکننـد .
لذا با مطالعه شرایط محیطی و نیازهاي یـک گونـه مـیتـوان درتعیین محل استقرار، پراکنش جغرافیایی، میزان انبوهی و فعالیت آنها در محیطهاي مختلف قضاوت کرد (1).
در قرن حاضر، مطالعات پوشـش گیـاهی بیشـتر در مقیـاسجوامع گیاهی انجام مـ یشـود، زیـرا در ایـن مقیـاس اسـت کـهمیتوان جمعیتها و افـراد یـک گونـهي گیـاهی را شناسـایی وبراي مشخص کردن پوشش گیاهی یک منطقه گروهبنـدي کـرد(35). جوام ع گیــاهی در روي کــرهزمــین تصــادفی بــهوجــود نیامدهاند و بین آنها و شرایط محیطی اطرافشان همبستگی بالاییوجود دارد، بهطوري که ساختار و ترکیب جوامع گیاهی تا حـدزیادي تحت تأثیر عوامل محیطـی قـرار دارنـد (38). بـه منظـوردستیابی بـه مـدیریت صـحیح بـا هـدف حفاظـت، اصـلاح وبهرهبرداري اصولی از مراتع، مطالعه و آگـاهی از روابـط متقابـلاجزاء اکوسیستم امري ضروري است. منظور از مـدیریت مرتـعاستفاده بهینه از مرتع است بدون آنکه به اجـزاي تشـکیلدهنـدهآن آسیبی وارد شود. (17).
مطالعات مختلفی در مـورد گـروه گونـههـا ي اکولوژیـ ک و همچنین اثر عوامل خاکی صورت گرفته است کـه مـیتـوان بـهتحقیقات زیر اشاره کـرد : جعفـر ي و همکـاران (8) بـا بررسـی
تیپهاي رویشی مختلف مراتع پشتکوه استان یزد به این نتیجه ۲۸
رسیدهاند که هدایت الکتریکی، بافت خاك، املاح پتاسیم، گچ و آهک از مهمترین عوامل مؤثر در تفکیک پوشش گیـاهی منطقـهمیباشند. مختاري و همکاران (29) در بررسی عوامـل مـوثر دراستقرار و پراکنش چهار گونه مرتعی شورپسند در مراتع قرخلار مرند بیان کردند که بهطور کلی واکنش گونهها به عوامل خـاکیمیتواند بهعنوان مؤلفه مهم در گسترش و استقرار این گونـه هـابراي مناطق شور مورد توجه قـرار گیـرد. زهتابیـ ان و همکـاران(18) در بررسی عوامل محیطـی مـؤثر بـر اسـتقرار و گسـترشگیاهان در جنوب کاشان دریافتند که مهمترین عوامل در تفکیک جوامع گیاهی، شوري، نسبت جذب سـدیم، رس، درصـد گـچ،کربنات و عمق آب زیرزمینی میباشد. کمین در ارزیـابی رابطـهانواع پوشش گیاهی و عوامـل خـاکی، بافـت خـاك، بارنـدگی، شوري و عوامل وابسته به فیزیوگرافی را در پراکنش گونـه هـا يگیاهی مؤثر دانست (37).
بــــــاروك بــــــا اســــــتفاده از روش هــــــاي CCA
(Canonical Correspondence Analysis) و TWINSPAN(Two Way Indicator Species Analysis) (35 و 36) نشـانداد که عواملی مثل حاصلخیزي خاك، آب قابل دسـترس، طـولدوره خشکی، بارنـدگی زیـاد و ظرفیـت تبـادل کـاتیونی از عوامـلم ؤثر در تفکی ک جوام ع در س اوانه اي ون زوئلا هس تند (33).
وي کیانـــــگ و همکـــــاران (49) بـــــا اســـــتفاده ازPCA (Principal Components Analysis) و CCA، شـــوري، اســـیدیته ،رطوبت و نیتروژن مهمترین فاکتورهاي مؤثر بر پراکنش پوشش گیاهی در شمال چین هستند. لو و همکاران در تحقیقـ ی مشـاهده کردنـد کـهماده آلی، اسیدیته و مقدار رطوبت خاك عـواملی هسـتند کـه پـراکنشگونهها را در اشکوبها توجیه مـی کننـد (41). هـدف از ایـ ن تحقیـ ق بررسی اثرات خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاك بر گروه گونههـا ياکولوژیک در مراتع شهرستان دیواندره واقع در استان کردستان بود.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
شهرستان دیواندره بـا مسـاحتی حـدود 2/4203 کیلـومتر مربـع (7/14 درصد سطح استان) در شمال استان کردستان و با فاصـله
100 کیلومتري آن قرار دارد. مساحت منطقه مورد مطالعـه 300هکتار است. حداکثر ارتفاع از سطح دریاي این منطقه 2010 مترو حداقل آن به ارتفاع 1800 متر از سـطح دریـا مـ یرسـد . ایـ ن منطقه در طـول جغرافیـ ایی ″19′ 53 450 و عـرض جغرافیـ ایی″20 ′59 350 واقع شده است. خاك منطقه، شنی لومی با بافـت متوسط تا درشت باpH 6 تا 5/7 با حاصلخیزي متوسط و عمـق متوسط 70 سانتیمتر است. متوسط بارندگی سالیانه 350 تا 450میلیمتر محاسبه شده است (13).
جمعآوري دادهها
90 قطعه نمونه با استفاده از یـ ک شـبکه آمـاربردار ي 150 ×200متر براي تعیین درصد پوشش گونههاي گیاهی پیـ اده شـد . بـراي تعیین اندازه قطعه نمونـه در لایـه علفـی از روش سـطح حـداقل استفاده شد که در این مطالعه 4 مترمربـع بـه دسـت آمـد . بـرآورد درصد پوشش گونهها براساس معیار برون بلانکه صورت گرفـت(3). در هر قطعه نمونه، پس از کنارزدن لاشبرگ سه نمونه خـاك از عمق 30 -0 سانتیمتر برداشت شد و سپس یک نمونـه ترکیبـ یبهعنوان نمونه خاك آن قطعه نمونه به آزمایشگاه منتقل شد (3).
در آزمایشگاه، جرم مخصوص ظاهري بهروش کلوخه (21)اندازهگیري کـربن آلـ ی بـه روش والکـ ی و بلـک (48) صـورت گرفت. فسفر قابل جذب از روش اولسن و با استفاده از دستگاهاسپکتروفتومتر اندازهگیري شد (43). ازت خـاك بـا اسـتفاده ازروش کجلدال تعیین شـد (35). پتاسـ یم قابـل جـذب بـه روشعصارهگیري با استات آمونیوم و بـه کمـک دسـتگاه فلـ یمفتـومتر انــدازهگیــري شــد (46). بافــت خــاك بــا اســتفاده از روشهیدرومتري بایکاس که بر مبناي تئوري تغییرات وزن مخصوص(وزن در واحد حجم) مخلوط خاك و آب طی رسـوب گـذاري پایهگذاري شده است، تعیین گردید (21). بهمنظور تعیین درصدرطوبت اشباع هریک از نمونههـا ،ابتـدا حـدود 50 گـرم از هـر نمونه برداشت شده و تا رسیدن بهحـد اشـباع بـه آن آب مقطـر اضافه گردید و پس از ساخت گل اشباع، مقدار مشخصی از آنهادر پتري دیش. توزین شده ریخته و بهمدت 24 ساعت در دماي105 درجه سانتیگراد قرار داده شد و پس از توزین نمونههـاي خشک شده و تقسیم اختلاف وزن حاصـله بـر وزن اولیـه گـل اشباع، درصد رطوبت اشباع هر یک از نمونـه هـا بـه دسـت آمـد(21). اسیدیته خاك با استفاده از دستگاهpH متـر الکتریکـ ی بـا مخلوط خاك و آب مقطر و به نسبت 1 به 5/2 تعیین شد (21).هدایتالکتریکی با استفاده از دستگاهEC سنج با مخلوط خـاك و آب مقطر به نسبت 1 به 5/2 تعیین شد (21).
تجزیه و تحلیل دادهها
براي طبقـه بنـد ي 90 قطعـه نمونـه و تعیـی ن گـ روه گونـه هـا ياکولوژیک از روشTWINSPAN و براساس سطح قطـع پـ یشفرض برنامه استفاده شد. تعیین گونـه هـا ي شـاخص هـر گـروه اکولوژیـ ک توسـط INDICATOR SPECIES ANALYSISمعروف بهISA انجام شد. از روشCCA براي بررسـ ی روابـط بین پوشش گیاهی و متغیرهاي خاکی استفاده شـد . آنالیزهـا يISA ،TWINSPAN وCCA توسـط نـرم افـزار PC-ORD for
5.1 .win. ver اجرا شد. از آنـال یز واریـ انس یـ کطرفـه -(ONEWAY ANOVA) و آزمون توکی براي بررسـ ی اخـتلاف بـ ینگروهها از نظر خصوصیات فیزیکـ ی و شـ یمیایی خـاك اسـتفاده شد. نرمال بودن دادهها نیز با اسـتفاده از آزمـون کولمـوگر وف-اسمیرنوف بررسی شد؛ بـد ین منظـور نـرم افـزار 18 .SPSS verمورد استفاده قرار گرفت.
نتایج
بـر اسـاس تقسـیمبنـد ي حاصـل از تجزیـ ه تحلیـ ل خوش هاي و براساس شکل 1، 4 گروه قابل تفکیک اسـت : گـروه اول شـامل17 قطعه نمونه است کـه گونـه هـا ي شـاخص آن شـامل: گـون Astragalus L.sp ، کماFerula haussknechtii H. Wolff ex. Rech.f.، شـــقا یقGlauciumcontortuplicatumBoiss وشلغمیRapistrum rugosum L. میباشد. گروه دوم شـامل 24قطعــه نمونــه اســت کــه گونــههــاي شــاخص آن شــامل
۲۹
کنگـر Gundelia tournefortii L.، بابونـه Anthemis persicaBoiss.، آویشـــنThymus kotschyanus Boiss. و ریـــواسRheum Ribes L. میباشد. گروه سـوم شـامل 16 قطعـه نمونـهمیباشد که گونههاي شاخص آن شـامل اسـپرس Onobrychis
andalanica Bornm. و پیـــازAllium hirtifolium Boiss. میباشد. گـروه چهـارم شـامل 33 قطعـه نمونـه مـیباشـد کـهگونـ ههـ اي شـ اخص آن شـ امل شـ کرتیغـ الEchinops
Achillea kellalensis و بومـ ادرانhaussknechtii Boiss. ،Stachys lavandulifolia Vahl. سنبلهاي ،Boiss. & Hausskn. Eryngium زول ،Phlomis kurdica Rech.f. گـ وشبـ رهEuphorbia aucheri Boiss. و فرفیـ ونcaucasicum Trautv. .(1 میباشد. (جدول
۳۰

شکل 1. موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
از محور اول و دوم CCA بهدلیل دارا بودن بـالاتر ین مقـداروی ژه (ب هترتی ب 357/0 و 171/0) اس تفاده ش د. در مجم وع ،61.2% از کل واریانس توسط دو محور اول و دوم توضـ یح داده شد. گروه اول در قسمت بالا قرار دارد و با جهت مثبت محـوردوم همبستگی دارد و سـ یلت، پتاسـ یم و میـ زان شـور ي عوامـلخاکی مؤثر بر آن هستند. از طرفی با درصد شن نیـ ز همبسـتگ یمنفی دارد. گـروه دوم در سـمت چـپ نمـودار قـرار دارد و بـاجهت منفی محور اول همبستگی دارد که سیلت، اسیدیته، شیب و ارتفاع از سطح دریا عوامل تأثیرگذار بر آن هستند. این گـروهبا کربن آلی، درصد رطوبت، درصـد رس و درصـد ازت خـاك همبستگی منفی دارد. گروه سوم در قسمت پایین و سمت چـپقرار دارد و با جهت منفی محور دوم همبستگی دارد و با درصدشن همبستگی مثبت و بـا مقـدار پتاسـیم و هـدا یت الکتریکـ یهمبستگی منفی دارد. آن است. گروه چهارم که در پایین نمودار قرار دارد با جهت مثبـت محـور اول همبسـتگی دارد و درصـدرطوبت اشباع ،جهت، رس، ازت، کربن آلی و درصد مـواد آلـیمهمترین عوامل مؤثر براین گروه هستند. این گروه بـا اسـیدیته ،شیب و ارتفاع همبستگی منفی دارد (شکل 2، جدول 2 و 3).
نتایج حاصل از آنالیز واریـ انس نشـان داد کـه چهـار گـروهاکولوژیک از نظر عوامل اسیدیته، هدایت الکتریکی، کربن آلـ ی، ماده آلی، پتاسیم، درصد شن، درصد رس، درصد سـ یلت، ازت ،درصد رطوبت اشـباع، شـیب، جهـت و ارتفـاع از سـطح دریـ ا اخـتلاف معنـیداري دارنـد و از نظـر فسـفر، جـرم مخصـوصظاهري و ظرفیت تبـادل کـاتیونی اخـتلاف معنـیداري ندارنـد .
جدول 1. نتایج حاصل از طبقهبندي گروه گونههاي اکولوژیک و گونههاي شاخص
گونههاي شاخص تعداد گونههاي شاخص تعداد قطعات نمونه گروه گونه
اکولوژیک
Astragalus L. sp, Ferula haussknechtii H. Wolff ex. Rech.f., Glaucium contortuplicatum Boiss, Rapistrum rugosum L 4 17 اول
Gundelia tournefortii L., Anthemis persica Boiss., Thymus kotschyanus Boiss., Rheum ribes L 4 24 دوم
Onobrychis andalanica Bornm., Allium hirtifolium Boiss 2 16 سوم
Echinops haussknechtii Boiss., Achillea kellalensis Boiss. &
Hausskn., Stachys lavandulifolia Vahl., Phlomis kurdica Rech.f.,
Eryngium caucasicum Trautv., Euphorbia aucheri Boiss 6 33 چهارم
جدول 2. همبستگی پیرسون بین گروه گونههاي اکولوژیک و محورهاي 1 و 2CCA در منطقه مورد مطالعه
همبستگی محور 2 همبستگی محور 1 گروه گونه اکولوژیک
** 0/792 ns 0/192 گروه 1
ns 0/227 ** -0/895 گروه 2
** -0/764 ns -0/213 گروه 3
ns – 0/047 ** 0/825 گروه 4
**
نمایانگر معنیدار بودن در سطح خطاي 01/0 وns عدم معنیدار بودن است
نتایج حاصل از مقایسه بین گروهها نشان داد که بیشترین مقـدارشوري و پتاسیم مربوط به گروه اول و کمترین مقدار آن مربوط به گـروه سـوم بـود و دو گـروه دوم و چهـارم بـا هـم تفـاوتمعنــیدار نداشــتند. بیشــترین مقــدار اســیدیته در گــروه دوم و کمترین مقدار آن در گروه چهارم بود و دو گروه اول و سوم بـاهم تفاوت معنیدار نداشتند. ازت، کـربن، مـواد آلـی و رس در گروه گونه چهارم بیشترین مقدار را داشتند، در حالیکه کمترین مقدار آنها در گروه گونه دوم بود. گروههاي اول و سوم از نظـراین عوامل اختلاف معنیداري نداشتند. بیشترین مقدار سیلت در گروه اول و کمترین مقدار آنها در گروه سوم بود. بین گروه اول و دوم نیز اختلاف معنیداري مشاهده نشد. بیشترین مقدار شـندر گروه سوم و کمترین مقدار آن در گروه اول بود. گروه اول و دوم نیز اختلاف معنیداري با هم نداشتند. بیشترین مقدار درصد رطوبت اشباع در گروه چهارم و کمتـر ین مقـدار آن متعلـق بـهگروه دوم بـود . گـروه هـا ي دوم و سـوم از ایـ ن نظـر اخـتلافمعنیداري نداشتند. دو عامل ارتفـاع از سـطح دریـ ا و شـ یب در
۳۱
جدول 3. همبستگی پیرسون بین متغیرهاي محیطی و محورهاي 1 و 2CCA در منطقه مورد مطالعه
همبستگی محور 2 همبستگی محور 1 متغیر محیطی
ns 0/048 ** -0/832 PH (اسیدیته)
** 0/933 ns 0/258 EC (هدایت الکتریکی)
ns – 0/097 ** 0/837 O.C (کربن آلی %)
ns – 0/101 ** 0/822 O.M (ماده آلی %)
ns – 0/043 ns 0/232 CEC (ظرفیت تبادل کاتیونی)
ns 0/121 ns 0/037 (p.p.m. فسفر) P
ns 0/874 ns 0/074 (p.p.m پتاسیم) K
** -0/474 ** -0/581 (% شن) Sand
ns 0/005 ** 0/985 (% رس) Clay
** 0/641 ns 0/247 (% سیلت) Silt
ns – 0/1 ** 0/868 N (ازت %)
ns 0/233 ** 0/628 S.P. (رطوبت اشباع %)
ns 0/057 ns 0/206 B.D. (جرم مخصوص ظاهري 3g/m)
** 0/558 ns -0/261 Elv (ارتفاع از سطح دریا، متر)
ns 0/155 ** – 0/801 (% شیب) Slope
ns -0/115 ** 0/911 (جهت) Aspect
566928-140107گروه اول
گروه دوم
گروه چهارم
گروه سوم
شکل 2.دندروگرام حاصل از رستهبندي CCA مربوط به دادههاي منطقه دیواندره.
( pH: اسیدیته ،N: ازت ،K: پتاسیم ،EC: هدایت الکتریکی ،SP: درصد رطوبت اشباع ،Clay: رس ،Silt: سیلت،
Sand: شن ،O.C: کربن آلی وO.M. : ماده آلی)
۳۲
جدول 4. مقایسه میانگین عوامل خاکی بین گروه گونههاي اکولوژیک بهکمک آزمون توکی
گروه چهارم گروه سوم گروه دوم گروه اول متغیر محیطی
7/05c 7/3b 7/61a 1/33b pH
0/67b 0/61c 0/66b 0/79a EC
1/36a 0/997b 0/825c 0/91b OC
2/15a 1/59b 1/32c 1/68b OM
5/1a 14/77a 33/77a 25/57a CEC
72/88a 51/56a 54/16a 56/09a P
398/4b 349/9c 394/45b 463/68a K
36/33b 47/3a 29/75c 28/5c Sand
40/7a 32/65b 28/55c 33/61b Clay
29/96b 21/05c 39/7a 41/38a Silt
0/15a 0/1b 0/09c 0/11b N
52/79a 45/46c 44/59c 48/71b S.P
1/54a 1/14a 0/646a 1/21a B.D
1700c 2035b 2450a 2150b ارتفاع از سطح دریا
14/5c 18/65b 31a 20/35b شیب
شمال جنوب شرق شمال جهت
حروف مختلف نشاندهنده اختلاف معنیدار در سطح 95 درصد بین گروه گونههاي اکولوژیک میباشد.
.
گروه دوم بیشترین و در گروه چهارم کمترین مقـدار را داشـتندولی بین گروههاي اول و سوم اختلافی مشاهده نشد. گروههـاياول و چهارم در جهت شمالی قرار داشتند درحالیکه گروه دوم در جهت شرقی و گروه سـوم در جهـت جنـوبی قـرار داشـتند
(جدول 4).
بحث و نتیجهگیري
نت ایج نش ان داد ک ه چه ار گ روه اکولوژی ک در منطق ه م وردمطالعه قابل تفکیک اسـت و خصوصـیات فیزیکـ ی و شـ یمیایی
خ اك نق ش زی ادي در گس ترش ای ن گ روهه اي اکولوژی ک داشــتند. در واقــع، در کنــار عوامــل فیزیــوگرافی و اقلیمــی، خصوصیات خاك منطقه هم نقش زیـ ادي در رشـد و گسـترشگونههـا ي گیـ اهی دارنـد . گـروه گونـه اول شـامل گونـههـا ي
،Ferula hausknechtii H. Wolff ex. Rech ،Astragalus sp.
Glaucium contortuplicatum Boiss وRapistrum rugosum L. میباشد. یکی از عوامل مؤثر بر این گونهها هدایت الکتریکیاست. بالا بودن میزان هدایت الکتریکی احتمالاً بهعلـت حضـورعنصر پتاسیم میباشد که مقدارش بیشتر از سایر عناصر در ایـ ن گروه میباشـد . تـرنج زر و همکـاران (5) و رودي و همکـاران(14) در تحقیقات خود مشاهده کردند که هدایت الکتریکـ ی در تعیین گونههاي اکولوژیک نقش مؤثري ایفا میکند. عامل دیگـرمؤثر بر این گروه پتاسیم است. پتاسیم جزو عناصر غذایی ماکرو است و مصرف آن در گیاهان پس از ازت بیشتر از سایر عناصـراست. مهمترین نقش آن در ساخت پـروتئ ین و تنظـ یم فتوسـنتزمیباشد. قربانی و همکاران (1387) در تحقیقات خود در منطقه کوهین قزوین به پراکنش Astragalus sp. بر روي خاكهاي بـامقدار پتاسیم بالا اشاره کردهاند (23). محسـن نـژاد و همکـاران
۳۳
(1389) در تحقیقات خود در مراتع هراز آمل اعلام کردنـد کـه
.Astragalus sp در مناطقی که مقدار پتاسیم، هدایت الکتریکـ یو درصد رطوبت اشباع بیشتر باشد پراکنش بیشتري دارند (28).
گرگین کرجی و همکاران (1385) در مطالعات خود در سـارالکردستان بـه رشـد بیشـترFerula hausknechtii در منـاطق بـادرصد رطوبـت اشـباع بـالا اشـاره کـردهانـد (25). آذرنیونـد و همکــاران (2)، زارع چـ اهوکی (15) و پیـ ري صــحراگرد و همکاران (4) اعلام کردند که پتاسیم عامل مهمی در جداسـاز يجوامع گیاهی است. بافـت خـاك در ایـ ن گـروه بافـت سـیلتیمیباشد که نوع خاك گروه دوم نیز سیلتی میباشد. محتشمنیا و همکاران (27) به نقش سیلت در تفکیک گروههاي گیاهی اشاره کردند. جعفـر ي و همکـاران (7) در مطالعـات خـود در مراتـعندوشن استان یزد مشاهده کردند که ارتباط ویژهاي بین پتاسـ یم ،هدایت الکتریکی و بافت خاك و پـراکنش گونـه هـاي مرتعـ یوجود دارد.
گــروه دوم نیــز هماننــد گــروه اکولوژ یــک اول بــر رويخـاكهــاي ســیلتی قــرار دارد. گون ههــاي ایــن گــروه شــاملAnthemis persica Boiss. ،Gundelia tournefortii L،
Thymus kotschyanus Boiss. وRheum ribes L. مـ یباشـد .مهمترین عامل در تفکیک این گروه اسـ یدیته اسـت . ایـ ن گـروهنسبت به سایر گروه ها بیشـتر ین میـ زان اسـ یدیته را داراسـت وگونههاي موجود در این گروه بر روي خاكهایی بـاpH خنثـ یمتمایل به قلیایی استقرار پیدا کردهاند. ویرتانن و همکاران (47) اس یدیته را عام ل مهم ی در گس ترش جوام ع گی اهی معرف یکردهاند. مونیر و همکاران (42) نیز در مطالعـه اکوسیسـتمهـايبیابانی توانستند با استفاده از خصوصیات خاکی 25 توده گیـاهیرا گروهبندي کنند که مهمترین عامل مـوثر در ایـ ن گـروه بنـد ياسیدیته بوده است. ذوالفقاري کرباسک و همکاران (12) سـ یلت و اسیدیته را مهمترین عوامـل در جداسـازي تیـ پهـا ي گیـ اهیمعرفی کردهاند. این گروه کمتـر ین مقـدار عناصـر غـذایی را در اختیار دارد که بهنظر میرسـد مهمتـرین علـت آن بیشـتر بـودناسیدیته باشد. گونههاي این گروه در ارتفاعات بالاتري نسبت به ۳۴
گونههاي دیگر قرار گرفتهانـد و در شـیبهـا ي بیشـتر حضـوربیشتري داشتهاند. محتشمنیا و همکاران (1386) بهحضور بیشـترGundelia tournefortii و Thymus kotschyanus در ارتفاعات بالا در مراتـع اقل یـ د فـارس اشـاره کـردهانـد (27). معتمـد ي و همکاران (1392) در تحقیقات خود در مراتع خوي بـه حضـورThymus kotschyanus در ارتفاعـات بـالا بـا درصـد سـیلت و اسیدیته بیشتر و ماده آلی کمتر اشاره کردهاند (31). شـکراله ی و همکاران (1391) در تحقیقات خود در پلور آمل مشاهده کردند که Thymus kotschyanus در محدوده ارتفاعی 2200 تـا 2500متر و مناطق با شیب زیاد و اسیدیته بالا پراکنش دارند (19).
گـروه سـوم شـامل گونـههـا يOnobrychis andalanica Bornm. وAllium hirtifolium Boiss. است. مهمترین عامل در تفکیک گونههاي این گروه، درصـد شـن اسـت. از طرفـ ی ایـ ن گروه کمترین مقدار شوري را دارد. خاك شنی بهعلـت خلـل وفرج درشتتر و آبشویی آسانتر کمتر در معرض شوري قرار میگی رد. ذوالفق اري و همک اران (1389) در تحقیقـات خ ود در آقتقه مراوه تپه گلستان به نقش درصد شن در رشدAllium sp.
اشاره کردند (12). تقـ یپـور و همکـاران (1387) در مطالعـاتخود در مراتع بهشهر، هدایت الکتریکی، بافت خاك، اسـ یدیته و ارتفاع از سطح دریا را مهمترین عوامل مؤثر بـر پـراکنش گونـه
Onobrychis cornuta اع لام کردن د (6). خ دري غریبون د و همکاران (11) درصد شن را در پراکنش گونههاي مرتعی مـؤثردانست. محسن نژاد و همکاران (28) در تحقیقات خـود اعـلامکردند بافت سبک خاك که مقدار شـن بیشـتر ي در اختیـ ار دارد در تفکیک جوامع در مراتع نقش مهمی دارد. تأثیرپذیري بافـتخاك بر پراکنش گیاهان بهعلت تأثیر بـر م یـ زان رطوبـت خـاكاست (20). با توجه به سبک بودن بافـ ت خـاك، هرچـه میـ زان رس و سیلت افزایش یابد، بافت متعادل و جهت نفوذپـذ یري و نگهداري آب و موادغذایی مناسب خواهد شـد . فهیمـ ی پـور و همکاران (22) نیز در تحقیقات خود در مراتع طالقان بـه نقـشبافت خاك در گسترش جوامع اشاره کردند.
Achillea ، Echinops hausknechtii Boiss. گونـــه هـــاي ،Stachys lavandulifolia Vahl. ،kellalensis Boiss. & Hausskn
وEryngium caucasicum Trautv. ،Phlomis kurdica Rech.f.
Euphorbia aucheri Boiss. گون هه اي ش اخص گ روه گون ه اکولوژبک چهارم هستند. عوامل مختلفی در گسترش و تفکیـ ک گونههاي این گروه نقش دارند. یکی از این عوامـل ازت اسـت. ازت از عناصر ماکرو و مهمترین عنصر مورد نیاز گیاهان است و در بسیاري از واکنشهاي شیمیایی گیاهان شرکت میکند. هی و همکاران (40) در مطالعات خود در چین ازت را مهمترین عامل تأثیرگذار بر گسترش جوامع اعلام کردند. عامل دیگر تأثیرگـذاربر این گروه کربن آلی است که نقش زیادي در رشد گونـه هـا يگیاهی دارد. جعفریان و همکاران (9)، هاردل و همکـاران (39) و بورمن و همکاران (34) در مطالعات خـود کـربن را یکـ ی از عوامل اصلی در تفکیک جوامع گیاهی عنـوان کـردهانـد . عامـلدیگر ماده آلی خاك است. ماده آلی نقش زیادي در حاصلخیزيخاك دارد.
در واقع در تفکیـ ک گـروه گونـه اکولوژیـ ک چهـارم بخـششیمیایی خاك نقش پر رنگی بر عهده دارد. نقش بیوشـ یمیایی در ایجاد بستر مناسب براي فعالیت میکروارگانیسمها، نقش شیمیاییافزایش عناصر غذایی و نقش فیزیکی در افزایش کلوئیدهاي آلیخاك، افزایش سطح ویژه و افزایش ظرفیت تبادلی خـاك، بهبـودساختمان و افزایش ظرفیت نگهداري آب و بهبود شرایط فیزیکیخاك از اثرات مثبت ماده آلی خاك مـ ی باشـد (16). ایـ ن گـروهنسبت به سایر گروهها کمترین مقدار اسیدیته را دارا بود و شـا ید همین مسئله کمک زیادي به افزایش عناصر غذایی در این گـروهنموده است. در تحقیقی اعلام شد که در رویشگاههایی که میـ زان مواد آلی خاك بیشتر است اسیدیته خاك کمتر و مواد آلی در اثـرفساد و پوسیدگی اسـ یدیته خـاك را کـاهش و خـاك را اسـیديمیکنند (3). محسن نژاد و همکاران (1389) در تحقیقـات خـوددر مراتع هراز آمل اعلام کردند که ازت، ماده آلی، کـربن آلـی و جهت جغرافیایی مهمتـر ین عوامـل مـؤثر بـر پـراکنشStachys lavandulifolia هستند (28). آذرنیوند و همکاران (2) ماده آلی و نیتروژن را در پراکنش گونههـا ي گیـ اهی مـؤثر دانسـتند. عوامـلدیگري که در تفکیک این گروه نقش دارند درصد رس و درصد رطوبت اشباع میباشد. محتشمنیا و همکـاران (1386) در مراتـعاقلی د ف ارس مش اهده کردن د ک ه Euphorbia sp. و Stachysinflate بر روي خاكهاي رسـ ی پـراکنش بیشـتر ي دارنـد (27).
گرگین کرجی و همکاران (25) رس و درصد رطوبـت اشـباع رامهمترین عوامل مؤثر بر پـراکنش گونـههـا ي مرتعـ ی در سـارالکردستان اعلام کردند. جعفري و همکاران (7) بافت، ماده آلـ ی و درصد رطوبت اشباع را مهمترین عوامل تفکیک جوامع گیاهی در مراتع معرفی کردند. راگل و همکاران (45) و اومـر و همکـاران(44) به نقش شوري، رطوبت و موادغذایی در پـراکنش پوشـشگیاهی اشاره کردهاند.
گویلی کیلانه و وهابی (26) رس، کربن آلی و مواد آلی را در تفکیک رویشگاههاي مرتعی زاگرس مؤثر دانستند. کیا و همکاران (24) ماده آلی، ازت و بافت خاك را بر طبقهبندي گروه گونههاياکولوژیک بسیار مؤثر دانستهاند. گونههاي ایـ ن گـروه در جهـتشمالی منطقه مورد مطالعه قرار گرفتهاند. گـو یلی و وهـاب ی (26) در تحقیقات خود در مراتع فریدونشهر به نقش عناصر غذایی و خاكهاي حاصلخیز و میردیلمی و همکـاران (32) در مـراوه تپـهاستان گلستان به نقش جهت حغرافیایی و درصد رس در افزایش رشد Phlomis persica اشـاره کـردهانـد . جعفریـ ان و همکـاران(1390) در مطالعات خود در مراتع سرخده سمنان اعـلام کردنـدگونههاي جنس Eryngium در مناطقی که میزان کربن آلی، مـادهآل ی، ازت و درص د رس بیش تر و ش یب کمت ر باش د پ راکنش بیشتري دارند (9). طاطیان و همکاران (1390) در مطالعات خود در مراتع استان قم به حضور بیشتر Echinops sp. در مکانهاي با اسیدیته و سیلت کمتر اشـاره کـردهانـد (20). گـرگ ین کرجـ ی و همکــاران (1385) در مطالعــات خــود در ســارال کردســتان بــهپراکنش تیـ پ Eryngium – Achilla بـر روي منـاطق ی بـا درصـدسیلت پایین اشاره کردهاند (25).
لازمه مـد یریت و بهـره بـرداري پایـ دار از یـ ک اکوسیسـتمشناخت اجزاي اصلی آن، بررسی روابـط بـین آنهـا و شـناختتنگناهاي آن اکوسیسـتم اسـت کـه ایـ ن مسـئله جـز بـا کمـک
۳۵
اکولوژي امکانپذیر نیسـت . ویژگـ یهـا ي فیزیکـ ی و شـ یمیاییخــاك در رابطــه بــا پوشــش گ یــاهی باعــث تنــوع و پــراکنش جغرافیایی گستره گیاهان میشوند. وجود رابطـه تنگاتنـگ بـین عوامل محیطی و پوشش گیاهی موجب میشود که استقرار یـ ک جامعه گیاهی ویژه محدود یا گسترش یابد (4). با توجه به نقش مهم گیاهان در تعادل اکوسیسـتم هـاي مختلـف و اسـتفادههـايمختلفی که بشـر بـهطـور مسـتقیم یـا غیرمسـتقیم از آنهـا دارد،ضرورت شناخت روابط بین گیاهان و عوامل محیطی بـه منظـورحفظ گیاهان و ثبات رویشگاه آنها امري اجتنابناپذیر است. در
منابع مورد استفاده
حقیقت ایـن شـناخت در اصـلاح و احیـاي مراتـع مفیـد واقـعمیگردد و از این طریق میتوان مسایل بسیاري از قبیل ایـن کـهچه گونههایی در یک منطقه سازگارند و در شرایط یکسان کدام گونه پراکنش بیشتري دارد را درك کرد (20). باتوجه بـه اینکـههر گونه گیاهی نیازهاي اکولوژیکی و دامنه بردبـار ي مشخصـ ینسبت به خصوصیات خاك دارد و خصوصیات خاك هم نقـشزیادي در گسترش جوامع دارند امید اسـت ایـ ن تحقیـ ق بتوانـدباعث توجه و مطالعه بیشتر در منطقه مورد مطالعه گردد و بتوان در اصلاح و احیا پوشش گیاهی از آنها استفاده کرد.
اردکانی، م. ح. 1384. بومشناسی. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ ششم. 340 ص.
آذرنیوند، ح.، م. جعفري، م. ر. مقدم، ع. جلیلی و م. ع. زارع چاهوکی. 1382. بررسی تاثیر خصوصیات خاك و تعییرات ارتفاع بـرپراکنش دو گونه درمنه) (Artemisia) مطالعه موردي: مراتع مناطق وردآورد، گرمسـار و سـمنان). منـابع طب یعـ یایـ ران56(1و2):
.93-100
پوربابائی، ح.، م. حیدري و ع. صالحی. 1389. گروه گونههاي اکولوژیک در رابطه با عوامل محیطی در جنگلهاي منطقه قلارنـگ،استان ایلام. زیست شناسیایران، 23(4): 519-508.
پیري صحراگرد، ح.، ح. آذرنیوند، م. ع. زارع چاهوکی، ح. ارزانی و س. قمی. 1390. بررسـ ی عوامـل مح یطـ ی مـؤثر بـر پـراکنشجامعههاي گیاهی حوزه آبخیز طالقان میانی. مرتعوآبخیزداري64(1): 11-1.
ترنجزر، ح.، ق. م. زاهدي، م. جعفري و ح. زاهديپور. 1390. رابطه بین جوامع گیـاهی و متغیرهـاي فیزیکـی و شـیمیایی خـاك
(مطالعه موردي: کویر میقان اراك). تحقیقات مرتع و بیابانایران18(3): 394-384.
تقیپور، ع.، م. مصداقی، غ. ع. حشمتی و ش. رستگار. 1387. اثر عوامل محیطی بر پراکنش گیاهان مرتعی در منطقه هـزار جریـ ببهشهر. (مطالعه موردي: مراتع سرخ گریوه). علومکشاورزيومنابعطبیعی15(4): 205-195.
جعفري، م.، س. ا. جوادي، م. ع. باقرپور زارچی و م. طهمورث. 1388. بررسی روابط پوشـش گ یـ اهی بـا بعضـی از خصوصـ یات خاك در مراتع ندوشن استان یزد.مرتع3(1): 40-29.
جعفري، م.، م. ع. زارع چاهوکی ،ح. آذرنیوند، ن. باغستانی میبدي و ق. زاهدي امیري. 1381. بررسی روابط پوشش گیاهی مراتـعپشتکوه استان یزد با خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاك با استفاده از روشهاي تجزیه و تحلیل چند متغیره. مجله منابع طبیعیایران55(3): 432-419.
جعفریان، ز.، آ. کریمزاده، ج. قربانی و م. اکبرزاده. 1390. شناسایی گروه گونههـاي اکولوژیـک و عوامـل محیطـی مـؤثر بـر آنهـا.
محیط شناسی37(59): 88-77.
10.حقیان، ا.، ج. قربانی، م. شکري و ز. جعفریان. 1388. تعیین سهم خصوصیات خاك و توپـوگرافی در تشـر یح پـراکنش گ یـ اهی در بخشی از مراتع ییلاقی البرز مرکزي، مرتع3(1): 68-53.
۳۶
11.خدري غریبوند، ح. ا.، ق. دیانتی تیلکی، م. مصداقی، ه. سهرابی و م. سرداري. 1388. تاثیر خصوصـیات خـاك، جهـت شـیب وارتفاع بر پراکنش گونه کافوري در منطقه دوتو- تنگ صیاد استان چهارمحالوبختیاري. مرتع3(3): 370-357.
12.ذوالفقاري کرباسک، ف.، ا. پهلوانروي، ا. فخیره و م. جباري. 1389. بررسی رابطه عوامل محیطی بـا پـراکنش پوشـش گیـاهی درحوزه آبخیز آقتقه. تحقیقات مرتعوبیابان ایران17(3): 444-431.
13.رحیمی، و. 1386. بررسی تنوع زیستی گونههاي گیاهی در جنگلهاي دستخورده و تقریبا بکر آرمرده، بانه، کردستان. پایـ اننامـه کارشناسیارشد، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان. 75 ص.
14.رودي، ز.، ح. جلیلوند، و ا. اسماعیلزاده. 1391. اثر عوامل خاکی در پراکنش گـروه هـا ي بـوم شـناختی گ یـ اهی. مطالعـه مـوردي:
ذخیرهگاه جنگلی شمشاد سیسنگان. زیستشناسیگیاهی4(13): 56-39.
15.زارع چاهوکی، م. ع. 1385. مدلسازي پراکنش گونهها در مناطق خشک و نیمـه خشـک . رسـاله دکتـري. دانشـکده منـابع طبیعـ یدانشگاه تهران. 180 ص.
16.زارع چاهوکی، م. ع.، آ. زارعی و م. جعفري. 1391. مطالعه ارتباط برخی عوامل محیطی با پراکنش پوشش گیاهی در مراتع دنبلیـ د طالقان. پژوهشهايآبخیزداري94: 73-65.
17.زارعی، آ.، م. ع. زارع چاهوکی، م. جعفري، ح. باقري و ا. علیزاده. 1389. تعیین ویژگیهاي خاك مؤثر بر پراکنش پوشـش گیـاهیمراتع منطقه کوه نمک استان قم. مرتع4(3): 421-412.
18.زهتابیان، ق.، م. ك. کیانیان و آ. صالحپور جام. 1387. بررسی عوامل محیطی مؤثر بر استقرار و گسترش گیاهـان بـا بهـرهگیـ ري از تجزیه و تحلیل چندمتغیره (مطالعه موردي: اراضی مرطوب جنوب دریاچه نمک کاشان). منابع طبیعیایران61(2): 499-487.
19.شکرالهی، ش.، ح. ر. مرادي، و ق. ع. دیانتی تیلکـ ی. 1391. بررسـ ی برخـ ی عوامـلمحیطـ ی مـؤثر بـر رویشـگاه آویشـن کـوه ی
(Thymus kotschyanus Bois) در مراتع ییلاقی پلور. گیاهوزیستبوم8(30): 87-69.
20.طاطیان، م. ر.، ع. ر. ذبیحی، ر. تمرتاش و م. شعبانی. 1390. تعیین گونههاي گیاهی معرف برخی خصوصیات خاك در مراتع کـوهنمک قم با استفاده از تکنیک رستهبندي.محیطشناسی37(58): 28-21.
21.علیاحیایی ،م. و ع . بهبهانیزاده. 1372. شرح روشهاي تجزیه شیمیایی خاك (جلد اول). مؤسسه تحقیقات آب و خاك. نشـریهشماره 893، 128 صفحه.
22.فهیمیپور، ا.، م. ع. زارع چاهوکی و ع. طویلی. 1389. بررسی ارتباط برخی گونههاي شاخص مرتعی با عوامـل محیطـی (مطالعـهموردي: بخشی از مراتع طالقان میانی). مرتع4(1): 32-23.
23.قربانی، م.، م. گرجی، ح. آذرنیوند، ح. ارزانی و ت. رمک معصـوم ی. 1387. بررسـ ی نقـش ویژگـ یهـا ي خـاك ،پسـت یوبلنـد ي وزمین شناسی در پراکنش پوشش گیاهی منطقه کوهین قزوین. (مطالعه موردي: حوزه آبخیز آبادین). علومومهندسـ یآبخیـ زداريایران5(2): 10-1.
24.کیا، ف.، ع. طویلی، و س. ا. جوادي. 1390. بررسی رابطه پراکنش چند گونه مرتعی با برخی عوامل محیطـی در منطقـه چهـاربـاغاستان گلستان. مرتع5(3): 301-292.
25.گرگین کرجی، م.، پ. کرمی، م. شکري و ن. صفائیان. 1385. بررسی ارتباط برخـی گونـه هـا ي شـاخص مرتعـی بـا خصوصـیات فیزیکی و شیمیایی خاك (مطالعه موردي: زیرحوزه فرهادآباد در منطقه سارال کردستان). پژوهش و سازندگی73: 132-126.
26.گویلی کیلانه، ا. و م. ر. وهابی. 1391. تأثیر برخی خصوصیات خاك بر پراکنش پوششگیاهی مراتع زاگرس مرکزي ایران. علوم و
۳۷
فنون کشاورزيومنابع طبیعی. علومآب و خاك16(59): 258-245.
27.محتشمنیا، س.، ق. زاهدي، ح. ارزانی. 1386. مطالعه پوششگیاهی مراتع نیمهاستپی اقلیـ د در اسـتان فـارس در ارتبـاط بـا عوامـلادافیکی و فیزیوگرافی. علوم کشاورزيومنابع طبیعی14(6): 123-111.
28.محسننژاد اندواري، م.، م. شکري، س. ح. زالی و ز. جعفریان. 1389. بررسی اثر ویژگیهاي خاك و عوامل فیزیوگرافی بر توزیـعجوامع گیاهی ( مطالعۀ موردي: مراتع ییلاقی بهرستاق هراز.مرتع4(2): 275-262.
29.مختاري. ا. 1386. بررسی ارتباط بین برخی از خصوصیات خاك و پراکنش گونههاي مرتعی. پایاننامه کارشناسـ ی ارشـد . دانشـگاهعلوم کشاورزي ومنابع طبیعی گرگان. 77 ص.
30.مصداقی، م . 1380. توصیف و تحلیل پوشش گیاهی (ترجمه )، انتشارات جهاددانشگاهی مشهد ،287 ص.
31.معتمدي، ج.، ف. علی لو، ا. شیداي کرکج، ف. کیوان بهجو و ر. قریشی. 1392. بررسی ارتباط عوامل محیطی و شـدت چـرا ي دامبا پوشش گیاهی در اکوسیستمهاي مرتعی خوي. حفاظتزیستبومگیاهان1(3): 90-73.
32.میردیلمی، س. ز.، غ. ع. حشمتی، ح. بارانی و ي. همتزاده. 1391. عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش تیپهاي رویشی مراتع کچیک مراوه تپه. تحقیقات مرتع و بیابان19(2): 343-333.
33.Baruch, Z. 2005. Vegetation-environment relationships and classification of seasonal savannas in Venezuela. FloraMorphology, Distribution, Functional Ecology of plants 200: 49-64.
34.Bornman, T. G., J. B., Adams and G .C. Bate. 2008. Environmental factors controlling the vegetation zonation patterns and distribution of vegetation types in the Olifants Estuary. South African Journal of Botany 74: 685-695.
35.Bremner J. M. 1996. Nitrogen-total. PP. 1085-1122. In: Sparks D. L. (Eds.), Methods of Soil Analysis. Part 3, Chemical Methods. Am. Soc. of Agron., Madison, WI.
36.Brosofske, K .D, J Chen and T. R. Crow. 2001. Under story vegetation and site factor: implication for a managed Wisconsin landscape, Forest Ecology and Management 146: 75-87.
37.Comin, F. 2005. Multivariate analysis of semi-arid vegetation of southern Spain. CSIS, Journal of Arid Environment 65: 42- 60.
38.Garcia, M., F. Montane, J. Pique and J. Retana. 2007. Over story structure and topographic gradients determining diversity and abundance of under story shrub species in temperate forests in Spain. Forest Ecology and Management 242: 391-397.
39.Hardtle, W., B. Redecker, T. Assmann and H. Meyer. 2006. Vegetation responses to environmental conditions in floodplain grassland: requisites for preserving plant species diversity Basic and Applied Ecology 7(3): 280-288.
40.He, M. Z., J. G. Zheng, X. R. Li, Y. L. Qian. 2007. Environmental factors affecting vegetation composition in the Alxa Plateau, China . Journal of Arid Environments 69(3): 473-489.
41.Lu T., K. M. Ma, W. H. Zhang and B. J. Fu. 2006. Differential responses of shrubs and herbs present at the upper Minjiang River basin (Tibetan plateau) to several soil variables. Journal of Arid Environment 67(3): 373-390.
42.Monier, M., A. E. Ghani and A. H. Marei. 2006. Vegetation associates of the endangered Randonia africana and its soil characteristics in an arid desert ecosystem of western Egypt Acta Botanica Croatica 65(1): 83-99.
43.Olsen, S. R., C. V. Cole, F. S. Watanabe and L. A. Dean. 1954. Estimation of Available Phosphorus in Soils by Extraction with Sodium Bicarbonate. U. S. Department of Agriculture Circular No. 939. Banderis, A. D., D. H. Barter and K. Anderson. Agricultural and Advisor.
44.Omer, L. S. 2004. Small-scale resource heterogeneity among halophytic plant species in an upper salt marsh community. Aquatic Botany 78: 337-348.
45.Rogel, J. Á., R. O. Silla and F. A. Ariza. 2001. Edaphic characterization and soil ionic composition influencing plant zonation in a semiarid Mediterranean salt marsh Geoderma 99: 81-98.
46.Soil Survey Staff. 1984. Procedures for collecting soil samples and methods of analysis for soil survey. Soil Survey Investigations Rep. No. 1. USDA-SCS Agricultural Handbook, 436 pp.
47.Virtanen, R., J. Oksanen, L. Oksanen and V. Y. Razzhivin. 2006. Broad-scale vegetation- environment relationships in Eurasian high-latitude areas. Journal of Vegetation Science 17(4): 519-528.
48.Walkley A. I., A. Black. 1934. An examination of degtjareff method for determining soil organic matter and a proposed modification of the chromic acid titration method Soil Science 37: 29-37.
49.Wei-Qiang, L., L. Xiao-jing, M. Ajmal khan and G. Bilquees. 2008. Relationship between soil characteristics and halophtic vegetation in coastal region pf north China. Pakistan Journal of Botany 40(3): 1081-1090.
۳۸



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید