بومشناسی کاربردي/ سال چهارم/ شماره يازدهم / بهار ۱۳۹۴
تأثیر سوسکهاي سرگینخوار در برداشت سرگین بز و پراکنش ثانویه بذور در مراتع
نیمهاستپی- شهرکرد
1*1 2مهدیه ابراهیمی، ایرج رحیمی پردنجانی و پژمان طهماسبی
(تاریخ دریافت: 31/4/1393 ؛ تاریخ پذیرش: 19/12/1393)
چكيده
تحقيق حاضر جهت مطالعه تاثير عملکرد سوسکهاي سرگينخوار در برداشت سرگين دام و پراکنش ثانويه بذور در مرتع تحقيقاتي دانشگاه شهرکرد در قالب طرح کامل تصادفي در فصل تابستان انجام گرفت. بدين منظور توريهاي با اندازه سوراخهاي بزرگ و کوچـک و کـوددامي بز در شش حالت با شش تکرار بهعنوان تيمارهاي مطالعه (حضور کليه سوسکها- عدم حضـور سوسـک – حضـور اقامـت گرهـا وتونلگرها، عدم حضور غلتانگرها- حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهاو غلتانگرها- حضور اقامـت گرهـا ،حضـور غلتـان گرهـا يکوچک و تونلگرهاي کوچک، عدم حضور تونلگرها و غلتانگرهاي بزرگ- حضور اقامتگرها و غلتـان گرهـا ي کوچـک ،عـدم حضـور تونلگرها، عدم حضور غلتانگرهاي بزرگ) انتخاب شدند. جهت سنجش کارکرد اکولوژيکي اين حشرات در انتقـال بـذور از مهـرههـا يپلاستيکي در سه اندازه بهعنوان بذر تقليدي استفاده شد. نتايج نشان داد که بيشترين عملکرد سوسک سرگينخوار در برداشت کود مربوط به حالتي بود که احتمال حضور سوسکهاي اقامتگر، عدم حضور تونلگرها و غلتانگرهاي بزرگ و همچنين حضور تونلگرهاي کوچـک وغلتانگرهاي کوچک وجود داشت. ۰۲/۳۴ درصد کل کود بهکار رفته، جابهجا شده بود. حداقل مقدار سرگين جابهجا شده مربوط به حالت شاهد (عدم حضور سوسک، ۰۴۰/۰) و حالتي که احتمال حضور سوسکهاي اقامتگر، تونلگرهـا ي بـزرگ و کوچـک و همچنـين عـدم حضور غلتانگرهاي بزرگ و حضور غلتانگرهاي کوچک (۰۶/۲۵) مورد بررسي قرار گرفت. بيشترين و کمترين بذر جابهجا شـده توسـطسوسکها بهترتيب بذور با اندازه کوچک (۴۰/۲۴ درصد)، بذور اندازه متوسط (۷۳/۳ درصد) و بزرگ (۴۰/۱ درصد) بود. بهطورکلي ايـ ن حشرات در برداشت سرگين دام و پراکنش ثانويه بذور نقش مهمي ايفا ميکنند که باتوجه به تاثير فـاکتور هـا ي متعـدد در عملکـرد ايـ ن حشرات، نياز به مطالعات بيشتر طي فصول مختلف سال و همچنين بررسي عملکرد اين حشرات در سرگين دامهاي مختلف که از پوشـشگياهي مراتع تغذيه ميکنند، ميباشد.
واژههاي كليدي: توزيع بذور، سرگين علفخواران، استقرار بذر، مراتع شهرکرد

۱. گروه مرتع و آبخيزداري، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل
۲. گروه مرتع و آبخيزداري دانشکده منابع طبيعي و علوم زمين دانشگاه شهرکرد
*: مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي:maebrahimi2007@uoz.ac.ir
۵۵
مقدمه
سوسکهاي سرگینخـوار گروهـی از حشـرات هسـتند (فـوقخــانوادهScarabaeoidea ، راســتهيColeoptera ) کــه حــدود 27800 گونه از آنها در سرتاسر جهان پراکنده شده اسـت (16).
این حشرات در سه گروه شـامل غلتـانگرهـا (Rollers) کـه ازسرگین گلوله میسازند و آن را بهسوي دیگري جابهجا کـرده و بهمنظور آشیانهسازي دفن میکنند، تونلگرهـا (Tunnelers) کـه تونلهایی را زیـ ر سـرگ ین ایجـاد مـ یکننـد و سـرگ ین را بـرا ياســتفاده در آشــیانههــاي زیرزمینــی جمــعآوري مــیکننــد واقامتگرها (Dwellers) کـه بـه منظـور آشـ یانه و غـذا در درونسرگین زندگی میکنند، تقسیم میشوند (25). این حشـرات بـهسرگین جانوران همهچیزخوار، علفخـوار و گـاهی اوقـات بـهسرگین گوشتخواران جذب میشـوند (30) و از آن بـه عنـوانمنبع غذا و جهت آشیانهسازي (تخمگـذار ي) اسـتفاده مـیکننـد(17) و در تجزیه سرگین نقش کلیـ دي و مهمـ ی ایفـا مـیکننـد
(26) بهطوريکه، بدون فعالیت سوسکهاي سـرگ ینخـوار هـرتوده مدفوع ممکن است مدتها در سـطح زمـین بـاق یمانـده وتجزیـ ه نش ود (34). مطالع ات نش ان م یدهن د سوس که ايسرگینخوار غارتگر بذور نیستند و میتوانند بذرهایی را کـه درسرگین تدفین شدهاند را مکانیابی کنند و آنها را همراه سـرگ ین پراکنده سازند (22) و بـد ین ترتیـ ب در پـراکنش ثانویـ ه بـذرها(13)، افزایش خوشخوراکی گیاهان با مخلوط کردن مـواد آلـ یدر خــاك و گــردش مــواد غــذایی (32 و 35)، بهبــود چرخــهموادغذایی و جذب مواد توسـط گیاهـان و افـزا یش نیتـروژن وفسفر درگیاهان (31 و 32)، حاصـلخ یزي خـاك (10)، کاهــشهدررفـت بذرها توسط جوندگان (4) و افزایش کیفیـ ت مراتـع(31) نقش دارند.
طبق آمار سال 1389 در ایران حدود 124 میلیون واحد دامیوجود دارد (1) که 25757000 راس را بز تشکیل میدهند. این دام همراه با گوسفند اکثریت دام اسـتفاده کننـده از سـطح مراتـعایران میباشد (3). تجزیه سرگین علفخـواران فرا ینـد کل یـ دي
اسـت کـه خصوصـیات خـاك، ترک یـ ب گیـ اهی و حاصـلخ یزي۵۶
زمینهاي مرتعی را تغییر میدهد (29). بایـ د توجـه داشـت کـهدامها در نزدیکی مدفوع خودشـان چـرا نمـیکننـد (19) و اگـرسرگین دام سریعا تجزیه نشود نه تنها وسعت زیـ ادي از منـاطقچرا براي دامها از بین میرود، بلکه آلودگی کـه از طر یـ ق بـاق یمانــدن ســرگ ین بــهوجــود مــ یآیــد بــه رشــد گونــههــايغیرخوشخوراك و مهاجم در این مناطق کمـک مـیکننـد (8).
اطلاعات درباره سوسکهاي سـرگ ینخـوار کـه از سـرگین بـزبهعنوان منبع غذایی استفاده میکنند، در سرتاسر جهـان کم یـ اب است. این فقدان اطلاعات حتـ ی بـرا ي اکوسیسـتم هـا ي مرتعـ یبیش تر اس ت و اغل ب مطالع ات ب رروي عملک رد اکول وژیکیسوس که اي س رگینخ وار در من اطق نیم هاس توایی (29) و اکوسیس تمه اي جنگل ی (5، 6، 12 و 17) انج ام ش ده اس ت ،درحالیکه در اکوسیستمهاي مرتعی مناطق نیمهخشک مطالعـاتاندکی در جهان صورت گرفته است.
مطالعــه حاضــر بــا هــدف بررســی عملکــرد اکولــوژیکیسوسکهاي سرگینخوار در رابطـه بـا برداشـت سـرگین بـز وپراکنش ثانویه بذر از طریق آن در سطح مراتع نیمهاستپی اسـتانچهارمحالوبختیاري براي اولین بار در کشور ایران انجام شد تـامشخص گردد آیا گروههاي سوسکهاي سرگینخـوار قـادر بـهبرداشت سرگین بز از سطح مراتـع مـیباشـند و چـه تـاثیري از طریق برداشت سرگین در پراکنش بذر گیاهان دارند.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
تحقیق مورد نظر در مرتع تحقیقاتی حوزهي بالادسـت دانشـگاهشهرکرد بـا موقع یـ ت جغرافیـ ایی “55 ’46 ◦50 و “54 ’55 ◦50طول شرقی و “35 ’19 ◦32 و “01 ’26 ◦32 عرض شمالی انجام شد. ارتفاع متوسط منطقـه از سـطح دریـ ا 2385 متـر، م یـ انگین بارندگی سالیانه 8/284 میلیمتـر و میـ انگین حـداقل و حـداکثردماي سالیانه بهترتیب 2 و 20 درجه سانتیگراد میباشـد . طبـقروش آمبرژه اقلیم حوزه بالادست دانشگاه شهرکرد نیمهخشـکسرد و طبق روش کوپن اسـتپ ی مـ ی باشـد. وضـعیت مرتـع کـهعمدتاً از گیاهان چندساله و مهاجم میباشد، طبـق روش چهـارفاکتوره و مقایسه با کلیماکس یک مرتع فقیر است (2).
آمادهسازي تیمارها
بهمنظور مطالعه نقش سوسـک هـا ي سـرگ ینخـوار در برداشـتسرگین بز و پراکنش بذرها، مساحتی از مرتع تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد بهوسعت 100 مترمربع در فصل تابستان بهمدت تقریبـا60 روز حصارکشــی شــد تــا از ورود دام جلــوگیري شــود.
جدول 1. کلیه حالات و تیمارها جهت بررسی عملکرد گونههاي متفاوت سوسک سرگینخوار
6 5 4 3 2 1

عدم حضور
اقامتگرها، عدم
حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک ،عدم حضور
غلتانگرهاي بزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،عدم حضور تونلگرهاي بزرگ و کوچک، عدم حضور
غلتانگرهاي بزرگ و حضور
غلتانگرهايکوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهايبزرگ و حضور
تونلگرهاي کوچک،عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و حضور غلتانگرهاي کوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و حضور غلتانگرهاي کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک ،حضور
غلتانگرهاي بزرگ و کوچک حالات
گروههايسوسک
D-T-t-R-r D+T-t-R-r+ D+T-t+R-r+ D+T-t-R-r- D+T+t+R-r+ D+T+t+R+r+ علامت
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچکعلامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.

شکل 1. تلههاي گودالی اطراف یک توده سرگین با وزن/حجم ثابت
سوسکها بهصـورت طب یعـ ی در مرتـع حضـور داشـتند. سـپسجهت بررسی راحتتر عملکـرد ایـ ن حشـرات، گ یاهـان سـطحمحصور کفبر و خـاك کـاملاً از گیاهـان پاکسـازي شـد (13). جهت بررسی عملکرد سوسکها نسبت به برداشت سـرگ ین دام و برداشت بذرها از طریق آن شش حالت متفاوت مورد بررسـ یقرار گرفت (جدول 1). در حالت اول عـلاوه بـر بررسـی نقـش همه گروههاي عملکردي سوسکها در برداشـت سـرگین دام از لیوانهاي پلاستیکی حاوي محلول آب نمک (NaCl) بـه عنـوانتله در اطراف کود دامـ ی اسـتفاده شـد (18)، تـا ضـمن بـه دامانداختن سوسکها از فساد نمونههـا ي بـه دام افتـاده جلـوگیريشده و سایر جانوران و پرنـدگا ن موجـود در مرتـع نمونـه هـا يبهدام افتاده را استفاده نکنند. تلهها داخل خاك جاسـاز ي شـدندتا دراثر فاکتورهاي محیطی شکسته نشده و از بین نروند(شـکل1). نمون ههـاي سوس ک بع د از انتقـال و جم عآوري جه ت جلوگیري از خراب شدن در الکل نگهداري شد. حالات 2 تـا 5جهت تعیین اثـر ات تیمارهـا ي مختلـف در رابطـه بـا عملکـردسوسکهاي سرگینخوار نسبت به برداشت سـرگ ین و پـراکنشبذرها طراحی شد. طراحی ایـ ن حـالات باتوجـه بـه حضـور وعدمحضور گونههاي مختلف سوسک انجـام شـد تـا عـلاوهبـرتعیین نقـش گونـههـا ي مختلـف، بهتـرین حـالت ی را کـه در آنسوســک بیشــترین عملکــرد را نمایــان ســازد، بــهدســت آیــد
(جدول 1).
۵۷
در بین شش حالت مورد مطالعه، حالت ششم بهعنوان شاهد که هیچ سوسکی وارد نشود درنظر گرفتـه شـد تـا نقـش دیگـرعوامل تجزیهگر سرگین از عملکرد سوسکها تفکیک گردد. در هر حالت مورد بررسی، شش تکرار بـه علـت ارز یـ ابی عملکـردگروههاي مختلف سوسک و افزایش دقت آمـار ي کـار گذاشـتهشد. در حالتهاي مختلف مورد بررسی، شـبکه هـا ي تـور ي در اندازههاي بـزرگ (1 سـانت یمتـر ي) و کوچـک (1 میلـ یمتـر ي) جهـت بررسـی عملکـرد سوسـکه اي تونـل گـر، غلتـانگ ر و اقامتگر بـه صـورت مربعـی (ارتفـاع 15 و طـول و عـرض 30سانتیمتر)، بهشکل تصادفی و کددار در محـدوده حصـارکشـ ینصب شدند.
جهت بررسی عملکرد سوسکها در جابهجایی سـرگ ین دام در حالتهاي مورد بررسی ابتدا از دامـ داري دانشـگاه شـهرکردکود بز جهت آزمایش به منطقه موردنظر منتقل شد و از ظـروفپلاستیکی با حجم و انـدازه مشـابه بـهمنظـور قـراردادن مقـدارمساوي کود دامی در حالتهاي مورد بررسـ ی اسـتفاده گرد یـ د.
وزن خشک اولیه نمونه کود دامی مورد استفاده برابر بـا 20/315گرم بود که براي هر نوع تیمـار جاسـازي شـدند و همزمـان بـاانج ام ای ن عملی ات جه ت بررس ی می زان پ راکنش ب ذور از مهرههاي پلاستیکی رنگی در سه اندازه بهعنوان بذرهاي تقلیدياستفاده شد، بهطوريکه داخل هر تیمار 150 مهـره (50 مهـره 6میلیمتري، 50 مهره 3 میلیمتري و 50 مهره یک میلیمتري) کار گذاشته شد. مزیـ ت کـاربرد بـذرهاي تقلیـ دي پلاسـت یکی عـدمغارت بذور و مصرف آنها توسط بذرخواران بود (36). هدف از بهکار بـرد ن ایـ ن انـدازه از بـذرها ي تقلیـ دي ارزیـ ابی توانـا ییسوسکهاي سـرگ ینخـوار موجـود در منطقـه جهـت سـنجشکارکرد اکولوژیکی این حشرات در انتقال بذر گیاهان مرتعی بـااندازه متفـاوت بـود. پـس از گذشـت مـدت 60 روز از انجـام تحقیق، باقیمانده کود دامی از کل منطقه محصورشده برداشـت و با خشک کردن نمونهها در آون (مدل Memmert) بهمدت 24ساعت و دماي 70 درجه سانتیگراد، تفـاوت بـ ین وزن خشـک
ثانویه موجود و مقدار وزن خشک نمونههـا ي اولیـ ه کـود دامـ ی۵۸
قرار داده شده مشخص و میزان سـرگ ین برداشـت شـده توسـط سوسکها محاسبه شد (وزن مهـره هـا ي جـا يگـزار ي شـده درسرگین از وزن سرگین کسر گردیـ د). جهـت بررسـ ی پـراکنش بذرها تعداد کل مهرههاي پلاستیکی بـاق یمانـده در نمونـه هـا يخشک و وزن آنها محاسبه گردید تـا عـلاوه بـر تعـداد بـذرهايتقلیدي پراکنده شده، تفاوت وزن آنها نیز جهت محاسـبه میـ زانسرگین جابهجا شده بهدست آید.
تجزیه و تحلیل دادهها
پــس از حصــول اطمینــان از نرمــال بــودن دادههــا و همگنــیواریانسها دادهها (میانگین وزن خشک سرگینهاي باقیمانده ازوزن سرگین خشک اولیه که وزن بذور داخل آن از وزن سرگیننیز کسر گردیده است) مورد تجزیه واریانس یکطرفه در قالـب ط رح ک املاً تص ادفی (ش ش تک رار) ب ا اس تفاده از ن رماف زار18SPSS قرار گرفتند. بهمنظـور مقایسـه میـ انگینهـا از آزمـوندانکن استفاده شد.
نتایج
عملکرد سوسکهاي سرگینخوار در برداشت سرگین داممقایسه حالتهاي مورد بررسی در برداشت سـرگ ین بـز توسـطکلیه گروههاي سوسک سرگینخوار (شکل 2) حاکی از تفـاوتمعنیدار میان حالتها بود (04/0=p). بهطوريکه حداکثر مقدار سرگین برداشت شده مربوط به حالت چهارم بود که نشاندهنده حضور سوسکهاي اقامتگر، عدم حضور تونلگرهاي بزرگ وغلتانگرهاي بزرگ همچنین حضور تونلگرها و غلتـان گرهـا يکوچک در مرتع مورد بررسی بود. سهم کود جابـه جـا شـده دراین حالت 02/34 درصد کل کود بهکار رفته بود. حداقل مقـدارسرگین جابهجا شده بهترتیب مربوط بـه حالـت ششـم (شـاهد،
040/0 درصد) و دوم (06/25 درصد) بود.
عملکرد سوسکهاي سرگینخوار در پراکنش بذور
مقایسه حالتهاي مورد بررسـ ی در پـراکنش بـذور تقلیـ دي ازطریق تیمارهاي مختلف از کـود بـزي توسـط کل یـ ه گـروه هـا يسوسکهاي سرگینخوار نشان داد که حداکثر مقدار کـل بـذورتقلیدي پراکنده شده (شکل 3) مربوط به حالـت سـوم بـود کـهنشاندهنده احتمال حضور سوسکهاي اقامتگـر بـهتنهـا یی درمرتع مورد بررسی بود و کمترین مقدار بذر تقلیدي پراکنده شدهمربوط به حالت دوم بود. در حالتیکه انـدازه بـذرهاي تقلیـ ديکوچک انتخاب شد (شـکل 4)، بیشـتر ین مقـدار پـراکنش بـذرمربوط به حالت چهارم (50/30 درصد) و کمترین مقدار مربوطبه حالـت دوم (66/21 درصـد ) بـود . بـرا ي بـذرها ي بـا انـدازهمتوسط (شـکل 5) بیشـتر ین و کمتـر ین مقـدار پـراکنش مشـابه
حالات گروههاي سوسک

شکل 2. نسبت برداشت سرگین بز در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار (میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالات گروههاي سوسک

شکل 3. تعداد کل بذرهاي کوچک تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالتهاي بذرهاي با اندازه کوچک بود که بهترتیـ ب 66/4 و 3درصد پراکنش صورت گرفته بود. براي بذرهاي بـزرگ (شـکل6) بین حالتهاي مورد بررسی تفاوت معنـ یدار وجـود داشـتبود (03/0=p). بیشترین مقدار پـراکنش مربـوط بـه حالـت اول(5/2 درصد) و کمترین مقدار براي حالت دوم و پنجم محاسـبهشد (83/0درصد).
بحث و نتیجهگیري
نتایج تحقیق حاضر نشان داد که بیشترین عملکرد سوسـک هـا يسرگینخوار در کود بزي مربوط به حالت چهارم بود (شـکل 2)
۵۹

حالات گروههاي سوسک
شکل 4. تعداد بذرهاي کوچک تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.

حالات گروههاي سوسک
شکل 5. تعداد بذرهاي متوسط تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.

گروه

حالات
سوسک

هاي

گروه

حالات

سوسک

هاي

شکل 6. تعداد بذرهاي بزرگ تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
۶۰
ک ه احتم ال حض ور سوس که اي اقام تگ ر، تون لگره ا و غلتانگرهـا ي کوچـک و عـدم حضـور تونـل گرهـا ي بـزرگ وغلتانگرهاي بزرگ درنظر گرفته شده بـود . در ایـ ن حالـت کـهمورد بررسی قرار گرفـت گونـههـا ي بـزرگ سوسـک حضـورنداشتند. در توضیح این مطلب میتوان اظهـار داشـت کـه بـین شرایط زیستگاه و تنوع و اندازه سوسکها رابطه مستقیم وجـوددارد (35). ش رایط فقی ر مرت ع، وج ود آث ار تخری ب در آن وشرایط جوي تابسـتان (دمـا ي بـالا ) باعـث عـدم حضـور همـه گروههاي عملکردي سوسکهاي سرگینخوار در منطقـه مـورد بررسی شده بـود . مطالعـات نشـان داده اسـت کـه بنـدپایان بـهفروپاشی و تغییر شکل زیستگاههاي طبیعی پاسـخ منفـی نشـانمیدهند (15) و شرایط نامساعد مرتع امکان حضور گونـه هـا يبزرگ سوسک را فراهم نمیسازد، بههمین دلیل بهعلت احتمـالحضور بیشتر گونههاي کوچک سوسک، میزان سرگین برداشـتشده زیاد نبود. چون سوسکهاي کوچک بیشتر قادر به برداشت تکههاي کوچک سرگین هستند (21). همچنـ ین مطالعـه حاضـردر فصل تابستان انجام گرفت، تحقیقات نشان میدهد که درجه حرارت بالا فعالیت حشرات تجزیهگر سرگین را کاهش میدهد (28) که خود دلیلی بر حضور گونههاي کوچـک تـر سوسـک وعدم حضور گونههاي بزرگتر است.
درصورت حضور سوسکهاي سرگینخـوار بـزرگ مقـداربیش تري س رگین و ب ذر موج ود در آن توس ط ای ن حش رات برداشت و جابهجا میشوند و سوسکهـا ي کوچـک تکـههـا يکوچ ک س رگین ح اوي ب ذره اي کوچ ک را بیش تر پراکن ده میسازند (7). اونگ و همکـاران (33) در مطالعـه نقـش اثـراتتنوع، اندازه بدن و زیست توده سوسکهاي سرگینخوار نشـان دادند که بین مقدار مصرف و دفن سرگین با اندازه بدن سوسک همبستگی مثبت وجود دارد، بهطوري کـه گونـههـا ي بـزرگ تـرسوسک، سرگین بیشتري را نسبت به گونههاي کوچکتـر دفـن میکنند، اما از لحاظ عملکرد براي تجزیه سرگین سوسـک هـا يکوچکتر مهمتر هستند. کـاکرس و مونتر یوفیلـو (14) دریافتنـدکه سوسکهاي کوچک، تکههاي کوچـک سـرگین را جابـه جـا میکنند.
نتایج مطالعه حاضر نشـان داد کـه بیشـتر ین بـذور تقل یـ ديجابهجا شده از نوع اندازه کوچک بود (شکل 3) که این موضوع با اندازه سوسک و میزان تکه سـرگ ینی کـه برداشـت شـده بـودمربوط میباشد. در مطالعه اثر فعالیت این حشـرات بـر سـاختاربانک بذر خاك از طریق سرگین میمون با استفاده از مهـره هـ ايپلاستیکی گـزارش گرد یـ د کـه مهـره هـا ي کوچـک نسـبت بـهمهرههاي بزرگ بیشتر جابهجا و دفن میشـوند و اغلـب نسـبت به مهـره هـا ي بـزرگ در عمـق بیشـتر ي قـرار مـ یگیرنـد (23).
همچنین نتایج نشان داد که کمترین بذر جابهجا شده مربوط بـهحالت دوم که احتمال حضور سوسکهـا ي اقامـت گـر ،حضـور تونلگرهاي بزرگ و کوچک و عدم حضور غلتانگرهاي بـزرگو حضور غلتانگرهاي کوچک بود. بـرا ي بـذور در حـالتی کـهاندازه بذرها بزرگ انتخاب شده بـود عـلاوهبـر، حالـت دوم درحالت پنجم نیز کمترین میزان از بذرها پراکنده شده بود. در این زمینه اندرسون (7) در مطالعه نقش سوسکهـا ي سـرگ ینخـوار(برداشت سرگین، دفن و استقرار بذرها) نتیجه گرفـت کـه ایـ ن حشرات قادر به برداشت سرگین و تدفین بذور داخل آن همـراهبا سرگین هستند و در نتیجه به استقرار بذرها کمک مـ ینماینـد .
سوسکهاي بزرگتر توانایی بیشـتر ي نسـبت بـه سوسـکهـا يکوچکتر در تدفین بذور موجود در سرگین دارند و در پراکنش ثانویه بذور بزرگتر مهم هستند. اندرسون (6) در مطالعـه رو ينقش این حشرات در برداشت سرگین میمون نتیجه گرفت که با افزایش اندازه بذرهاي تقلیدي از میـ زان پـراکنش و جابـهجـا ییآنها توسط سوسکها کاسـته مـیشـود و گونـههـا ي بـزرگ تـرسوسک نسبت به گونههاي کوچکتر مقدار بیشـتر ي سـرگ ین و درنتیجه بذرهاي بیشتري مدفون مینمایند.
نتایج مطالعه حاضر نشان داد که حالت شـاهد در برداشـتسرگین کمترین سهم را به خود اختصـاص داد. چـون هـدف ازاعمال این حالت جلـوگ یري از ورود و فعالیـ ت سوسـک هـا بـااندازه مختلف جهت برداشت سرگین بود. احتمال میرود میزان اندك سرگین برداشت شده از این حالت مربوط به نقش عوامـل
۶۱
محیطی و سایر ارگانیسمهاي تجزیهگـر باشـد . نتـا یج نشـان داددرصورت عدم حضور تونلگرها و غلتانگرهـا ي بـزرگ سـایر گروههاي سوسک رقابت بیشتري بر سـر منـابع غـذایی موجـوددارند و گونههـا ي بـزرگ سوسـک اجـازه فعالیـ ت زیـ اد را بـهگونههاي کوچکتر نمیدهند و رقابـت بـین سـا یر گـروه هـا رامحدود مینماید، اما درصورت حضور بهصـورت گونـه غالـبعمل کرده و اجازه فعالیت به سوسکهاي با اندازه کمتـر از 10میلیمتر را نمیدهند.
بهطورکلی این حشرات در برداشت سرگین احشام و اتصال پراکنش ثانویه بذور با پراکنش اولیه بذور نقـش اساسـی دارنـد(5). نکته مهم این است که با پراکنش ثانویه بـذور توسـط ایـ ن حشرات ممکن است بذر گیاهان در مکانهایی ریخته شوند کـهشرایط آنها براي بقا و یا استقرار مناسبتر باشد و بـهمـوجــبآن شـرایـط جـوانـهزنـی بـذر مساعدتر شـود و ایـ ن عملکـردسوسک در نگهداري قابلیت زیست بذور درحـ ال کمـون (12)، کاهش اثرات منفی ناشی از تراکم بذر از طریق جابـه جـا کـردنآنها و در نتیجه کاهش رقابت بین جوانـه هـا (21) تمیـ ز کـردنمراتع (27) مؤثر است.
دامهاي متفاوتی از سطح مراتع ایران درحال استفاده هسـتند(3) و روزانه مقدار زیادي سرگین که یک منبع غنی از مواد آلی
منابع مورد استفاده
است تولید میشود (8). از آنجاییکه این حشـرات بـه مـدفوعمهرهداران بهویژه پستانداران براي غذا و تولیدمثل وابسته هستند (24) و با برداشت سرگین قادر به بازگرداندن مواد آلی بـه درون خاك و گردش دوباره موادغذایی هسـتند (32)، پـس مـیتـواناظهار داشت پتانسیل بهبود کارایی مراتع را دارند (11).
تاکنون تحقیقی در ایـ ران در زمینـه ایـ ن حشـرات صـورتنگرفته است و در این تحقیق که در قسمتی از مراتع نیمهاسـتپ یاستان چهارمحال و بختیاري با وضعیت فقیر بـا پوشـش گیـ اهیمهاجم و در یک فصل (تابستان) از سال انجـام شـد، سـعی بـرمطالعه نقـش اکولـوژیکی مجموعـه سوسـک سـرگ ینخـوار دربرداشت سرگین بز بهعنوان یک منبع غذا براي ایـ ن حشـرات وپراکنش ثانویه بذرها شد.
باتوجه به تاثیر فاکتورهاي متعدد حیاتی و غیرحیاتی هماننـدتغییرات فصلی (25)، پوشـش گ یـ اهی (20)، نـور و شـدت آن(34)، درجه حرارت (9) و شـرا یط زیسـتگاه (32) در عملکـرداین حشرات نسبت به سرگین دامهاي مختلف نیاز به مطالعـاتپایشی طی فصول مختلف سال و در نقاط متفـاوت و همچنـین بررسی عملکرد این حشرات در سرگینهاي دامهاي مختلف که از پوشش گیاهی سطح مراتع تغذیه میکنند، میباشد.
آذرنیوند، ح و م. ع. زارع چاهوکی. 1389. بوم شناسی مرتع، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول ،345 صفحه.
عالی، ا. ع.، ف. هاشمی، م. صالحی، ف. رفیعیپور، ز. فولادي، ع. طاهري، ز. یوسفیان، ا. ا. حسـ ینی و ب. چابـک . 1389. گـزارشپوشش گیاهی حوزهي بالا دست دانشگاه شهرکرد زیر حوزهي 5، پروژه کارشناسی مرتع و آبخیـ زداري. دانشـگاه شـهرکرد. 188صفحه.
مقدم، م. ر. 1388، مرتع و مرتعداري، چاپ ششم، انتشارات دانشگاه تهران ،470 ص.
Andresen, E. and D. J. Levey. 2004. Effects of dung and seed size on secondary dispersal, seed predation, and seedling establishment of rain forest trees. Oecologia 139: 45-54.
Andresen, E. 1999. Seed dispersal by monkeys and the fate of dispersed seeds in a Peruvian rainforest. Biotropica 31:145-158.
6.Andresen, E. 2002. Dung beetles in a Central Amazonian rainforest and their ecological role as secondary seed dispersers. Ecological Entomology 27: 257-270.
Andresen, E. 2003. Effect of forest fragmentation on dung beetle communities and functional consequences for plant regeneration. Ecography 26(1): 87-97.
Arnaudin, M. E. 2012. Benefits of Dung Beetles (Coleoptera: Scarabaeidae) on Nutrient Cycling and Forage Growth
۶۲
in Alpaca Pastures. M.Sc. Thesis, Crop and Soil Environmental Sciences,University of Virginia.
Atkinson, D. 1994. Temperature and organism size – a biological law for ectotherms? Advances in Ecological Research 25: 1-58.
Bang, H. S., J. H. Lee., O. S. Kwon., Y. E. Na., Y. S. Jang. and W. H. Kim. 2005. Effects of paracoprid dung beetles (Coleoptera : Scarabaeidae) on the growth of pasture herbage and on the underlying soil. Applied Soil Ecology 29: 165-171.
Bertone, M. A., J. T. Green., M. H. Poore. and D. W. Watson. 2006.The contribution of tunneling dung beetles to pasture soil nutrition. Plant Management Network:Forage and Grazinglands DOI:10.1094/FG-2006-0711.
Borchert, M. I., F. W. Davis., J. Michaelsen. and L. D. Oyler. 1989. Interaction of factors affecting seedling recruitment of blue oak (Quercus douglasii) in California. Ecology 70:389-404.
Braga, R. F., V. Korasaki., E. Andresen. and J. Louzada. 2013. Dung beetle community and functions along a habitat- disturbance gradient in the Amazon: A rapid assessment of ecological functions associated to biodiversity. Pols One. DOI: 10.1371/0057786.
Cáceres, N. C., and E. L. A. Monteiro-Filho. 2006. The action of post-dispersal beetles (Coleoptera: Scarabaeidae) and ants (Hymenoptera: Formicidae) on scats of Didelphis spp. (Mammalia: Didelphidae). Revista Biología Tropical 54 (4): 1197-1203.
Chandra, K. and D. Gupta. 2012. Diversity and composition of dung beetls (Scarabaeidae: Scarabaeinae and aphodiinae) assemblages in Singhori wildlife sanctuary, raisen, madhya pradesh (India). Munis Entomology & Zoology Journal 7: 1-16.
Chandra, K., D. Gupta., V. P. Uniyal., M. Bharadwaj. and A. K. Sanyal. 2012. Studies on Scarabaeid Beetles (Coleoptera) of Govind Wildlife Sanctuary, Garhwal, Uttarakhand, India. Biological Forum, An International Journal 4(1): 48-54.
Davis, A. J., J. D. Holloway., H. Huijbregts., J. Krikken., A. H. Kirk-Spriggs. and S. L. Sutton. 2001. Dung beetles as indicators of change in the forests of northern Borneo. Journal of Applied Ecology 38: 592-616.
D’hondt, B., B. Bossuy., M. Hoffmann. and D. Bonte, 2008. Dung beetles as secondary seed dispersers in a temperate grassland. Basic and Applied Ecology 9: 542-549.
Dohi, H., A. Yamada. and S. Entsu. 1991. Cattle feeding deterrents emitted from cattle feces. Journal of Chemical Ecology 17(6): 1197-203.
Escobar, F., G. Halffter. and L. Arellano. 2007. From forest to pasture: an evaluation of the influence of environment and biogeography on the structure of dung beetle (Scarabaeinae) assemblages along three altitudinal gradients in the Neotropical region. Ecography 30: 193-208.
Estrada, A. and R. Coates-Estrada. 1991. Howler monkeys (Alouatta palliata), dung beetles (Scarabaeidae) and seed dispersal: ecological interactions in the tropical rain forest of Los Tuxtlas, México. Journal of Tropical Ecology 7: 459-474.
Feer, F. 1999. Effects of dung beetles (Scarabaeidae) on seeds dispersed by howler monkeys (Alouatta seniculus) in the French Guianan rain forest. Journal of Tropical Ecology 15: 129-142.
Feer, F., J. F. Ponge., S. Jouard. and D. Gomez. 2013. Monkey and dung beetle activities influence soil seed bank structure. Ecological research 1-25.
Halffter, G. and E. G. Matthews. 1966. The natural history of dung beetles of the subfamily Scarabaeinae (Coleoptera: Scarabaeidae). Folia entomológica Mexicana Journal 12: 1-312.
Hanski, I., and Y. Cambefort. 1991. Dung beetle ecology. New Jersey: Princeton University Press. 479 p.
Holter, P. 1977. An experiment of dung removal by Aphodius larvae (Scarabaeidae) and earthworms. Oikos 28: 130- 136.
Jin, T., S. Ji-Yu., C. H. Dong-hui. and Z. Shu-jun. 2004. Factors impacting nanoindentation testing results of the cuticle of dung beetle Copris ochus Motschulsky. Journal of Bionics Engineering 221- 230.
Kearns, P. and R. D. Stevenson. 2012. The Effect of Decreasing Temperature on Arthropod Diversity and Abundance in Horse Dung Decomposition Communities of South eastern Massachusetts. Hindawi Publishing Corporation 1-13.
Malo, J. E., B. Jimenez. and F. Suarez. 2000. Herbivore dunging and endozoochorous seed deposition in a Mediterranean dehesa, Journal Range Management 53: 322-328.
Martin-Piera, F. and J. M. Lobo. 1996. A comparative discussion of trophic preferences in dung beetle communities. Miscellania Zoologica Barcelona 19: 13-31.
McKinney, G. T. and F. H. W. Morley. 1975. The agronomic role of introduced dung beetles in grazing systems. Journal of Applied Ecology 12: 831-837.
Nichols, E., S. Spector., J. Louzada., T. Larsen., S. Amezquita., M. Favila. and Scarabnet. 2008. Ecological functions and ecosystem services provided by Scarabaeinae dung beetles. Biological Conservation141:1461-1474.
Ong, X. R., S. C. H. Chua. and M. D. Potts. 2013. Recent recods of the dung beetle Catharsius molossus
۶۳
(coleoptera: scarabaeidae) in Singapore. Nature in Singapore 6: 1-6.
Ratcliffe, B. C. and M. J. Paulsen. 2008. The Scarabaeoid beetles



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید