00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره دوم – شماره 3 (پياپي 5) – پاييز 1392

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر آذر طل
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بين المللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي چراغي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، استاديار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيه اﷲ
دكتر عباس عباس زاده، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حسن ناويپور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي – علي رضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 2 شماره 3 (پياپي 5) پاييز 1392، 8 -1

برر سي تأثير مداخله آموزشي تركيبي بر ميزان اضطراب بيماران كانديد جراحي ارتوپدي

آذر طل، محمود پردل شهري، سيما اسماعيلي شهميرزادي، بهرام محبي، سيدعليرضا جوادي نيا

چكيده

مقدمه: با توجه به اهميت و ضرورت كاهش اضطراب بيماران تحت عمل جراحي، پژوهش حاضر با هدف بررسـ ي تـأثير مداخله آموزشي تركيبي بر ميزان اضطراب بيماران قبل و بعد از عمل جراحي ارتوپدي در بيمـاران بسـتري در بخـش ارتوپـديبيمارستان امام رضا (ع) شهر بيرجند انجام گرديد.
روش: اين پژوهش يك مطالعه Control trial دو گروهي بود كه در سال 1391-1390 انجام گرفت. جامعـه مـوردمطالعه 100 نفر از بيماران كانديد عمل جراحي بستري در بخش ارتوپدي بيمارستان امام رضا (ع) دانشگاه علوم پزشكي بيرجنـدبود ند كه با نمونه گيري در دسترس انتخاب و با روش تخصيص تصادفي در دو گروه مداخله و مقايسه وارد شدند. در اين مطالعه از پرسشنامه اي شامل دو بخش اطلاعـات دموگرافيـك (4 سـؤال)، ابـزار اسـتاندارد شـده سـنجش اسـتاندارد اضـطراب آشـكاراسپيل برگر (20 سؤال) استفاده گرديد. دادههاي جمعآوري شده با استفاده از نرم افزار SPSS v.18 مورد تجزيه و تحليـل قـرارگرفت. سطح معناداري در اين مطالعه 05/0 در نظر گرفته شد.
يافته ها: ميانگين سني شركت كنندگان در مطالعه 29/6±27/24 سال بود. ميزان اضطراب اختلاف آماري معناداري بين دو گروه مداخله و كنترل در پس آزمون اول وجود داشت (05/0<p). در گروه مداخله، ميانگين نمره اضـطراب قبـل از آمـوزش(پيش آزمون)، قبل از عمل جراحـي (پـس آزمـون اوليـه) و هنگـام تـرخيص (پـس آزمـون ثانويـه) بـه ترتيـب 23/6±78/45،
76/6±18/45 و 31/5±2/45 بود كه آزمون آماري صرفاً بين ميانگين نمره پيش آزمون و پس آزمون اوليه اختلاف معناداري را نشان داد (03/0=p). تأثير ارايه آموزش تركيبي قبل از عمل جراحي بر ميزان اضطراب بيماران در دو گروه نشان داد كه تنها در گروه مداخله، الگوي تحليل تكرار مشاهدات در خصوص اين متغير از لحاظ آماري معنادار بود (04/0=p).
نتيجه گيري: آموزش تركيبي به دليل تلفيق مناسب رسانههاي آموزشي مختلف به منظور حمايت مؤثر از بيمـاران بـه صورت انفرادي يا گروهي و ارايه مطالب به زبان قابل درك براي آنان در كاهش اضطراب قبل و بعد از آموزش تأثيرگذار بود.

كليد واژهها: آموزش تركيبي، اضطراب، عمل جراحي ارتوپدي، بيمار، مداخله آموزشي

تاريخ دريافت: 2/6/1392 تاريخ پذيرش: 9/9/1392

مقدمه

فرآيند عمل جراحي، يك روند تشخيصي و درمـانيدر بسياري از بيمـاري هـا اسـت كـه سـبب افـزايش بـروزواكنش هاي رواني و فيزيولوژيك مختلف در بيمار ميگردد كه در اين ميان اضطراب و افسردگي به عنوان مهم تـرين عارضه ناشي از جراحي در نظر گرفته مي شود. اختلالات و بيماري هاي رواني نظير اضطراب، افسردگي، عواطف منفي و مهاركننده هاي اجتمـاعي مـي توانـد مـرتبط بـا تغييـراتپاتوفيزيولوژيك ناشي از جراحي باشد (3-1). اضطراب بـهعنوان يك احساس ناخوشايند، تشويش يا فشار غالـب بـراعمال و رفتار ما مي تواند بـه واسـطه فرآينـدهاي مختلـفهمچون قرارگيري در محيط ناشـناخته و يـا قرارگيـري دريك فرآيند استرسزا ايجاد گردد (6-4). عوارض ناشـي ازاضطراب حاصل از عمـل جراحـي شـامل افـزايش ترشـحهورمون ها، بروز ديس ريتمي، سوءتغذيه، عدم تعـادل آب والكتروليت، افزايش خطر عفونت، پرفشاري خـون، كـاهشسرعت التيام زخم و تعويـق عمـل جراحـي بـر پيامـدهاي عمل، طول دوره ريكاوري و بهبودي، ميزان خون ريـزي و مصرف داروهاي بيهوشي و درد بعد از عمل تأثير مسـتقيمدارند (11-7).
پژوهش هاي آيندهنگر انجام شده به منظور بررسـيتأثير اضطراب بر ميزان مرگ و مير پس از عمـل جراحـيبيانگر افزايش قابل توجه ميزان مرگ و مير در طي چهـارسال بعد از عمل جراحي در افراد با سطوح بالاي اضطراب قبل از جراحي بوده است (12). با توجه به اهميت كـاهشاضــطراب در بيمــاران كانديــدا عمــل جراحــي، تــاكنونراهكارهاي فراواني توسط محققين مختلـف بـدين منظـورايجاد گرديده است تا به واسطه آنها از عـوارض ناشـي ازاين اضطراب كاسته و بهبود بيماران را تسريع بخشند.
از جمله اين روشها ميتوان به استفاده از ملاقـاتپرستاري قبل از عمل همراه با ايجاد اعتماد در بيمار نسبت به كادر پزشكي و آمـوزش روش هـاي كـاهش اضـطراب،استفاده از لمس درماني، آموزش به بيمار به منظور آگـاهي از آمادگي هاي مورد نياز قبل از جراحـي، رونـد بيهوشـي و فرآيند عمل جراحي و مراقبـت هـاي حـين آن، اسـتفاده ازموسيقي و استفاده از آواي قرآن اشاره نمود كه هر كدام با تأثير بر بخشي از فرآ يندهاي مؤثر در روند اضطراب سـببكـاهش سـطح آن مـي گردنـد (17-13). عـدم آگـاهي از آمادگيهاي مورد نياز قبل از جراحي، روند بيهوشي، فرآيند عمل جراحي و مراقبت هاي حـين آن از جملـه مهـم تـرين عوامل افزاينده اضطراب بيماران بوده كه با آموزش بيماران مي تواند به سهولت بر آن فايق آمد. اين آموزش ها عـلاوهبر پاسخگويي به ميل باطني بيمـار در جهـت درك مـواردمذكور، سبب افزايش احساس رضايتمندي بيمار و تسـريعروند بهبود مي گردد (19-15).
امروزه آموزش تركيبي (Blended Learning) به عنوان يك سازوكار جديد با هدف كاربرد يـ ك تركيـ ب مناسب و صحيح براي هر يك از مشـكلات يـادگيري بـراستفاده متنـوع و گسـترده از روش هـاي يـادگيري اعـم از يادگيري چهره به چهره، يادگيري الكترونيكـي گروهـي ويـادگيري فـردي تأكيـد دارد. موضـوع مهـم در يـادگيري تركيبي، تركيب درست مـواد و روش هـا و اسـتراتژي هـاي آموزشي است كه با كم ترين هزينـه بي شـترين تـأثير را بـههمراه داشته باشند. بـراي سـاختن يـ ك برنامـه قدرتمنـدتركيبي مي توان از انواع روش ها و استراتژي هـاي مختلـف آموزشي و رسانه اي استفاده كرد. يادگيري تركيبي موجـب افزايش بهرهوري و اثربخشي، كـاهش هزينـه هـا، كـاهش زمان حضور در كلاس هاي سنتي مي گردد (20). با عنايـتبه اهميت و نوآوري يادگيري تركيبي از آن جملـه تـدوينبرنامه آموزشي تركيبي با بهكـارگيري اسـتراتژيهـاي آن ، اين مطالعه با هدف بررسي تأثير روش آموزش تركيبي بـرميزان اضطراب بيماران قبل و بعد از عمل جراحي ارتوپدي در بيماران بستري در بخش ارتوپدي بيمارستان امام رضـا (ع) شهر بيرجند انجام گرديد.

روش مطالعه

اين مطالعه به صورت Control trial دو گروهي انجام شد. در اين راستا، حجم نمونه با در نظر گرفتن 10% ريزش در نمونه گيري 100 نفر براساس مطالعه انجام شـدهتوســـط طـــل و همكـــاران محاســـبه گرديـــد (21). شركت كنندگان مطالعه حاضر، از بيماران بستري در بخش ارتوپدي بيمارستان امام رضا (ع) شهر بيرجند بودند كه بـهشيوه نمونه گيري تصادفي ساده انتخاب شـدند و بـه روش تخصيص تصـادفي بـا اسـتفاده از بلـوك هـاي چهارتـاييتصادفي شده، در دو گروه مقايسه و مداخله وارد شدند كـه اين دو گروه از نظر متغيرهاي دموگرافيك ارتباط معناداري با يكديگر نداشتند. مدت زمان اجـراي برنامـه 9 مـاه بـود.
براي به حـداقل رسـاندن آلـودگي اطلاعـات و تـورش درمطالعه تلاش شد تا حداقل تماس بين دو گروه ايجاد شود.
تمايل بـه شـركت در مطالعـه، توانـايي درك زبـانفارسي و دارا بودن سن بالاي 18 سال به عنوان معيارهاي ورود به مطالعه و اورژانسي بودن جراحـي ، داشـتن سـابقهجراحي قبلي و بيماري هاي روان پزشكي، اعتيـ اد بـه مـوادمخدر، داشتن بستگان درجه يك در مي ان كاركنان درماني، اشتغال در حيطه هاي مشـاغل بهداشـتي درمـاني نيـز بـهعنوان معيارهاي خروج از مطالعه در نظر گرفته شد.
ابزار اين مطالعه، پرسشنامه دو قسمتي بـود . بخـشاول، مشخصات دموگرافيك و سؤالات مـرتبط بـا بيمـارينظير سن، جنس، و ضعيت تأهل، نوع عمل جراحي ( مينـور مانند خارج كردن پـين از دسـت و يـا مـاژور ماننـد عمـلتعويض مفصل ران يا زانو) شامل 4 سـؤال و بخـش دوم، ابزار استاندارد اضطراب آشكار اسپيل برگر شامل 20 سـؤال بود. پرسشنامه اضطراب آشكار و پنهان اسپيل برگر كـه بـهپرسشنامه STAI معروف اسـت مشـتمل بـر دو مقيـاسجداگانه 20 سؤالي جهت انـدازه گيـري اضـطراب آشـكار وپنهان به شـيوه خود سـنجي مـي باشـد. اضـطراب آشـكاراختصاص به موقعيتهاى تنشزا تهديد امن يـت و سـلامتانسان دارد اما، اضطراب پنهان به تفـاوت هـاي فـردي بـاميزانهاي مختلف اضطراب آشكار در پاسخ بـه موقعيـت-هاي پر استرس دلالت دارد. روايي و پايايي آن در مطالعـهطل و همكاران (1387) تأييد شـده بـو د (97/0=α) (21). نحوه امتيازدهي اين ابزار به اين صورت است كه هر سؤال از خيلي كم (1) تا خيلـي زيـاد (3) نمـره دهـي شـده و درنهايت امتياز كل اين ابزار در دامنه 80-20 مي باشـد . در اين آزمـون اعـداد بـالا در مقيـاس مربوطـه بـه معنـاي اضطراب بيشتر و اعداد پايين نشانگر اضطراب كمتـر مـيباشد. براسـاس مـلاك هـاي تفسـيري امتيازهـاي 31-20 اضطراب خفيف، 42-32 اضطراب پايين تـا متوسـط، 53-43 اضطراب متوسط به بالا، 64-54 نسبتاً شـديد ، 75-65 شديد، از 76 به بالا اضطراب بسيار شديد تعريف گرديد.
روش اجراي پژوهش بدين نحو بود كه در ابتـدا يـك جلسه توجيهي براي افراد شركت كننده به منظور رعايت نكات اخلاقي پژوهش و ارايه توضيحاتي در رابطه بـا اهـداف ايـنمطالعه برگزار شد و پس از انجام آزمون اول يـه (Pre-Test) نمونه هاي مورد مطالعه به طور تصادفي در دو گروه مداخلـه ومقايسه تخصيص شـدن د. سـپس مداخلـه آموزشـي تركيبـيطراحي شده در چهـار جلسـه 90 -60 دقيقـه اي بـراي گـروهمداخله برگزار گرديد. در برنامه آموزشي تلاش شـد تـا بـرايبيماران فرآيند عمل جراحي ارتوپـدي كـه كانديـد آن بودنـدتوضيح داده شود و مراحلي كه بعد از جراحي تا زمان ترخيص بايد از آن ها گذر نمايد توضيح داده شود. به منظور به كارگيري روش آموزشي تركيبي ابتدا توضيحات اوليه به صورت آموزش چهره به چهره به بيمار ارايه شد و سپس فيلم آموزشي بـرايبيمار نمايش داده مي شد. در مرحله آخر پمفلت هاي آموزشي جهت مطالعه در اختيار بيمار قرار مـي گرفـت . در نهايـت بـهپرسش هاي مطرح شده از سوي بيماران پاسخ داده مـي شـد. بيماران بلافاصله قبـل از عمـل جراحـي و هنگـام تـرخيص پرسشنامه به ترتيب به منظور اجراي پس آزمون اوليه و پـسآزمون ثانويه توسط دو گروه مداخله و مقايسه تكمي ل نمودند.
به منظور رعايت ملاحظات اخلاقي، به بيماران اطمينـان دادهشد كه اطلاعات آنان نزد محقـق محرمانـه خواهـد بـود و ازطرف ديگر براي شركت يا عدم ادامه حضور در مطالعه آنـانكاملاً آزاد بودند و در هر قسـمت از مطالعـه مـي توانسـتند ازمطالعه خارج شوند. در اين راستا از بيماران رضايتنامه شفاهي به منظور شركت در مطالعه اخـذ گرديـد. پـس از جمـع آوري اطلاعات و ورود داده ها، تجزيه و تحليل با استفاده از نرمافزار
SPSS v.18 و بهكارگيري آزمونهاي آمـاري توصـيفي واســتنباطي از قبيــل آزمــونهــاي تــي تســت مســتقل
(Independent sample t-test) و تحليل واريانس بـا اندازهگيريهـاي مكـرر (ANOVA with repeated measure)، تي زوج (Pairs-Sample t-test) صـورتگرفت. سطح معناداري در اين مطالعـه 05/0 در نظـر گرفتـهشد.

يافتهها

مي زان پاسـخگويي 100% ب ود. مي انگين س ني شركت كنندگان 29/6±27/24 سال بود كه از بـين كـلشركت كنندگان در مطالعه حاضر 52% را مردان و 48% را زنان تشكيل دادند. از نظر وضعيت تأهل 53% از بيماران متأهـل و 47% مجـرد بودنـد. نـوع عمـل جراحـي 76% بيماران مينور و 24% مـاژور بـود. ويژگيهاي جمعيتي دو گروه مانند سن، جنسيت، تأهل و نوع عمـل جراحـي بـهتفكيك گروه مورد مطالعه در جدول شماره 1 نشـان دادهشده اسـت . نتيجـه آزمـون آمـاري تفـاوت معنـاداري درخصوص متغيرهاي دموگرافيك در بـين دو گـروه نشـاننداد.
در گ روه مقايس ه، الگ وي تحلي ل آزم ون تك رارمشاهدات نشان داد كه اختلاف ميانگين ها از لحاظ آمـاريمعنادار نبود (08/0=p). در گـروه مداخلـه، ميـانگين نمـرهاضطراب قبـل از آمـوزش (پـيش آزمـون)، قبـل از عمـلجراحي (پس آزمون اوليه) و هنگام ترخيص (پـس آزمـونثانويـــه) بـــه ترتيـــب 23/6±78/45، 76/6±18/45 و 31/5±2/45 بود كه آزمون آماري صرفاً بين ميانگين نمره پيش آزمون و پس آزمون اوليه اختلاف معناداري را نشـانداد (03/0=p). جدول شماره 2 طبقه بندي سطوح اضطراب در گروه مداخله را نشان مي دهد. در جدول شماره 3 تـأثير ارايه آمـوزش تر كي بـي قبـل از عمـل جراحـي بـر ميـزاناضطراب بيماران با استفاده از آزمـون تحليـل واريـانس بـااندازهگيريهاي مكرر مورد تجزيه و تحليـل قـرار گرفـت.
نتايج به دست آمده نشان داد كه در گروه مداخلـه ، الگـويتحليل آزمون تكرار مشاهدات در خصـوص ايـن متغيـر ازلحاظ آماري معنادار بـود (04/0=p). در ارتبـاط بـا متغيـر ميزان اضطراب با استفاده از آزمـون تـي مسـتقل اخـتلاف آماري معناداري بين دو گـروه مداخلـه و مقايسـه در پـسآزمون اول (04/0=p) وجود داشت اما اين ارتباط در پـسآزمون دوم (22/0=p) معنا دار نبود. نتايج اين جدول نشـانداد در مورد ميزان اضطراب اختلاف آماري معناداري بـينبيماران دريافت كننده آموزش تركيبي قبل از عمل جراحـي و بيماران گروه كنترل وجود نداشت امـا در گـروه مداخلـهميزان اضطراب بيمـاران قبـل و بعـد از مداخلـه آموزشـياختلاف آماري معنادار وجود داشت.

جدول 1- اطلاعات دموگرافيك نمونه افراد تحت مطالعه به تفكيك دو گروه

جدول 2- توزيع فراواني نمره اضطراب پيش آزمون، پس آزمون اول و دوم در بيماران دريافت كننده آموزش تركيبي
مرحله آموزش پيش آزمون پس آزمون اوليه پس آزمون دوم نمره اضطراب آشكار (قبل آموزش) (قبل از عمل) (هنگام ترخيص) خفيف (31-20) 1(1%) 1(1%) 1(1%)
-63246-479993

متوسط به پايين (42-32) 32(32%) 34(34%) 39(39%) متوسط به بالا (53-43) 57(57%) 56(56%) 56(56%) نسبتاً شديد (64-54) 10(10%) 9(9%) 4(4%)
ميانگين و انحراف معيار 23/6±78/45 76/6±18/45 31/5±2/45 سطح معناداري – 03/0 15/0

جدول 3- مقايسه ميزان اضطراب قبل و بعد از عمل در دو گروه تحت مطالعه
گروه ها پيش آزمون پس آزمون اول پس آزمون دوم
(قبل از آموزش) (قبل از عمل جراحي) (زمان ترخيص) RM-ANOVA
-68580-316690



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید