دانشگاه شهيدمطهري(ره)
پايان نامه کارشناسي ارشد
رشته فقه و حقوق اسلامي
عنوان:
تاليف قلوب درفقه سياسي اماميه
استادراهنما:
دکترسيدابوالقاسم نقيبي
استادمشاور:
دکترمحسن اسماعيلي
نگارنده:
قاسم عزيزپور
سال تحصيلي1392-93
دستور العمل حق مالکيّت مادّي و معنوي در مورد نتايج پژوهشهاي علمي دانشگاه شهيد مطهري(ره)
با عنايت به سياستهاي آموزشي و پژوهشي دانشگاه شهيد مطهري(ره) در راستاي ارج نهادن به فعّاليت هاي علمي و پژوهشي و رعايت حقوق مادّي و معنوي دانشگاه شهيد مطهري(ره) و پژوهشگران، لازم است اعضاي هيأت علمي، دانشجويان، دانش آموختگان و ديگر همراهان طرح، در مورد نتايج پژوهش هاي علمي که تحت عناوين پايان نامه، رساله و طرح هاي تحقيقاتي با هماهنگي دانشگاه انجام شده است، موارد ذيل را رعايت نمايند:
مادّه 1- تمامي حقوق مادّي و معنوي پايان نامه ها/ رساله هاي مصوّب دانشگاه، متعلّق به دانشگاه است و هر گونه بهره برداري از آن بايد با ذکر نام دانشگاه و رعايت آيين نامه ها و دستورالعمل هاي مصوّب دانشگاه باشد.
مادّه 2- انتشار مقاله يا مقالات مستخرج از پايان نامه/ رساله به صورت چاپ در نشريات علمي و يا ارائه در مجامع علمي مي بايد با نام دانشگاه بوده و استاد راهنما و نويسنده مسئول مقاله باشند.
تبصره: در مقالاتي که پس از دانش آموختگي به صورت ترکيبي از اطلاعات جديد و نتايج حاصل از پايان نامه/ رساله نيز منتشر مي شود، بايد نام دانشگاه درج گردد.
مادّه 3- انتشار کتاب حاصل از نتايج پايان نامه/ رساله و تمامي طرح هاي تحقيقاتي دانشگاه بايد با مجوّز کتبي صادره از طريق حوزه ي پژوهشي دانشگاه و براساس آيين نامه هاي مصوّب انجام شود.
مادّه 4- ثبت نظريه يا ارائه در جشنواره هاي ملّي، منطقه اي و بين المللي که حاصل نتايج مستخرج از پايان نامه/ رساله و تمامي طرح هاي تحقيقاتي دانشگاه بايد با هماهنگي استاد راهنما يا مجري طرح از طريق معاونت پژوهشي دانشگاه انجام گيرد.
سپاس گذاري
از تمامي اساتيد گران قدري که مرا پروريده و شهد علوم و معارف و ايمان را در کام جان من ريختند؛
ازاستادراهنماي بزرگوارم جناب آقاي دکترسيدابوالقاسم نقيبي واستادمشاورگرانقدرم جناب آقاي دکترمحسن اسماعيلي جهت راهنمايي هاي علمي ايشان دربه اتمام رساندن اين پژوهش که کمال عنايت راداشتند.
ازاساتيدمحترم داور:اساتيدبزرگوارم ؛جناب آقاي حجت الاسلام والمسلمين دکترمحمدبهرامي خوشکاروجناب آقاي حجت الاسلام والمسلمين دکترمرتضي چيت سازيان که زحمت مطالعه اين پژوهش راداشتندوبامطالعه وبازبيني علمي خويش به غناي علمي آن افزودند.
همچنين استاداخلاق گرانقدرم حضرت حجت الاسلام والمسلمين شيخ علي فروغي امام جمعه موقت اردبيل که باانفاس قدسي خودجان جوانان رابازيبايي هاي اخلاق عجين مي نمايند…
از پشتيباني هاوزحمات پرازمهرومحبت مادر بزرگوارو گراميم ،همچنين برادرعزيزم مهندس حاج کمال عزيزپوروداماد ارجمندمان مداح اهل بيت(ع)حاج کيوان جباري،که هميشه مشوق بنده درراه تحصيل علم ومعرفت مي باشند؛
کمال تشکّر و امتنان را داشته و از خداوند متعال توفيقات روز افزون را براي اين عزيزان خواستارم.
پرکاهي تقديم به محضر
رهبرعزيزم امام خامنه ايمدظله العالي
وروح بزرگوارپدرم که مرا ازطفوليت باارادت به اهل بيت (عليهم السلام)پروريد…
چکيده:
تاليف قلوب يکي از قواعد فقه سياسي، دربحث اصناف مستحقين زکات است که ريشه قرآني دارد.کاربردتاليف قلوب،دلجويي ازبرخي مشرکان يا منافقان وحتي گروههاي خاص ازمسلمانان باهدف اولا:الفت دادن ايشان به راه مستقيم ورفع موانعي که جلوي فطرت حق جوي آنهاراگرفته وثانيا:جلب همکاري سياسي افرادوجريان ها بانظام وامت اسلامي يادفع توطئه هاوتهديدات است.برخلاف ديدگاه تقليل گرايانه منسوخ بودن سهم مولفه قلوبهم؛ درعصر غيبت نيزامکان عمل وزمينه اجرادارد.درباره قلمروعملکردوگستره شمولي تاليف شوندگان،اکثرفقهاي متقدم،گروه خاصي راشامل مولفه قلوبهم مي دانندودرمقابل اکثرفقهاي متاخرقائل به عموميت حکم هستند.به نظرمي رسدکه عموميت وشمول تاليف قلوب برتمامي اصناف مولفه قلوبهم قوي ترين نظرباشدکه مهم ترين دليل برآن هم اطلاق آيه شريفه زکات باشد.قاعده انگاري باروش استقراءمواردتاثيرتاليف قلوب برسايرفروعات فقهي بخشي ازمسائل اين تحقيق است.تاليف قلوب ، هماهنگ بااهداف سياسي اسلام نيز است وپيوندوثيق وموثرباسياست وديپلماسي اسلامي دارد.پيوندسياست اسلامي باتاليف قلوب درعرصه سياست داخلي مانند: حکومتي بودن آن واين که درزمان تشکيل حکومت اسلامي،تولي وسرپرستي اجراي حکم تاليف قلوب وتشخيص مصاديق مولفه قلوبهم درداخل وخارج ازمرزهاي نظام اسلامي ازوظايف حاکم است مي باشد.درعرصه سياست خارجي نيز تاثيرآن درسياست خارجي جمهوري اسلامي ايران ازجمله مواردپيوندتاليف قلوب باعرصه سياست خارجي است.تقويت صلح وامنيت بين المللي،افزايش قدرت نرم،ومقابله باتروريسم وبحران هاي اجتماعي مانند فقر،بخشي ازآثارتاليف درعرصه پيشبردسياست خارجي جمهوري اسلامي درجهان است.
واژگان کليدي:تاليف قلوب.فقه سياسي.حاکم اسلامي.سياست خارجي
فهرست مطالب:
مقدمه: ……………………………………………………………………………………………………………………………….ع
1.بيان مسئله: ………………………………………………………………………………………………………………………ع
2.انگيزه انتخاب موضوع: ……………………………………………………………………………………………………..ع
3.ضرورت پژوهش: …………………………………………………………………………………………………………..ف
4:سوالات اصلي وفرعي: …………………………………………………………………………………………………….ف
5:فرضيه هاي پژوهش: ………………………………………………………………………………………………………ص
6:اهداف پژوهش: …………………………………………………………………………………………………………….ص
7:پيشينه تحقيق: ……………………………………………………………………………………………………………….ص
بخش اوّل: کليّات……………………………………………………………………………………………………….1
مقدمه:…………………………………………………………………………………………………………………………………2
فصل اوّل: مفهوم تاليف قلوب ومفاهيم مرتبط………………………………………………………………….3
گفتار اوّل: واژه ي تاليف قلوب………………………………………………………………………………………………4
الف:تبيين معناومفهوم تاليف قلوب………………………………………………………………………………………….4
1: تعريف تاليف درلغت………………………………………………………………………………………………………..4
2:مفهوم قلب درلغت…………………………………………………………………………………………………………….5
3:مفهوم قلب دراصطلاح……………………………………………………………………………………………………….6
4: مفهوم اصطلاحي تاليف قلوب……………………………………………………………………………………………6
ب:مولفه هاي موثردرمفهوم تاليف قلوب………………………………………………………………………………….8
1:اعتقادبه توحيد………………………………………………………………………………………………………………….8
2:عدالت اجتماعي………………………………………………………………………………………………………………..9
3:مداراءوخوش اخلاقي بامردم……………………………………………………………………………………………….9
ج:طريقيت داشتن کمک مالي در تاليف قلوب………………………………………………………………………..10
گفتاردوم: مفهوم فقه سياسي…………………………………………………………………………………………………13
الف: تعريف فقه سياسي……………………………………………………………………………………………………..13
1.مفهوم فقه……………………………………………………………………………………………………………………….13
2: تعريف سياست………………………………………………………………………………………………………………14
3: مفهوم اصطلاحي فقه سياسي……………………………………………………………………………………………15
ب:پيشينه تاريخي تاليف قلوب…………………………………………………………………………………………….17
فصل دوم:چارچوب نظري تاليف قلوب………………………………………………………………………..17
گفتاراول:اصل همزيستي مسالمت آميز بين مسلمانان واديان ديگر…………………………………21
1:مفهوم همزيستي مسالمت آميز…………………………………………………………………………………………..21
2:همزيستي مسالمت آميزدرقرآن…………………………………………………………………………………………..23
گفتاردوم: اقدامات پيامبراکرم(ص)درزمينه تامين همزيستي مسالمت آميز……………………………………24
1:رفتارمحبت آميزباتوده مردم……………………………………………………………………………………………….24
2:رفتارمسالمت آميزپيامبراکرم(ص)درقبال مخالفان………………………………………………………………….25
1-2:تعامل مسالمت آميزپيامبربامشرکان………………………………………………………………………………….25
2-2:رفتارمسالمت آميزبامسيحيان………………………………………………………………………………………….26
3-2:رفتارمسالمت آميزبايهود……………………………………………………………………………………………….27
4-2:ارسال نامه به سران کشورها………………………………………………………………………………………….28
نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………………30
بخش دوم:مباني تاليف قلوب……………………………………………………………………..31
مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………..32
فصل اول:بررسي مباني تاليف قلوب درادله اربعه …………………………………………………………..33
گفتاراول:تاليف قلوب در قرآن کريم……………………………………………………………………………………..35
1.تاليف قلوب ازمنظرتفاسير شيعه ……………………………………………………………………………………….35
1-1:تفسيرتبيان…………………………………………………………………………………………………………………..35
2-1:مجمع البيان………………………………………………………………………………………………………………..35
3-1:کنزالعرفان…………………………………………………………………………………………………………………..35
4-1:منهج الصادقين…………………………………………………………………………………………………………….36
5-1:الميزان……………………………………………………………………………………………………………………….36
6-1:الفرقان……………………………………………………………………………………………………………………….38
7-1:تفسيرنمونه………………………………………………………………………………………………………………….39
2:تاليف قلوب ازمنظرتفاسيرعامه…………………………………………………………………………………………..40
1-2:الجامع لأحکام القرآن……………………………………………………………………………………………………40
2-2:احکام القرآن……………………………………………………………………………………………………………….40
3-2:تفسيرمراغي………………………………………………………………………………………………………………..41
4-2:تفسيرآلوسي………………………………………………………………………………………………………………..41
گفتاردوم:تاليف قلوب درروايات…………………………………………………………………………………………..43
الف:روايت مربوط به کفاروغيرمسلمانان………………………………………………………………………………..43
ب:روايت مربوط به منافقين ومسلمين ضعيف الاعتقاد…………………………………………………………….44
ج:روايت دال برعموميت……………………………………………………………………………………………………..46
د:روايات متفرقه درزمينه تاليف قلوب……………………………………………………………………………………48
گفتارسوم:تاليف قلوب درسيره پيامبراکرم(ص) ……………………………………………………………………..50
جنگ حنين………………………………………………………………………………………………………………………..50
گفتارچهارم:تاليف قلوب درادله عقلي……………………………………………………………………………………53
1:وجوب حفظ نظام سياسي واجتماعي اسلام…………………………………………………………………………54
2: قاعده دعوت………………………………………………………………………………………………………………….57
فصل دوم: قلمروعملکرد تاليف قلوب…………………………………………………………………………..58
مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………………….59
گفتاراول: وجوه نسخ وعدم نسخ حکم تاليف قلوب………………………………………………………………..60
الف:فقهاي اماميه………………………………………………………………………………………………………………..60
ب:فقهاي عامه……………………………………………………………………………………………………………………62
نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………………………………….64
گفتاردوم:گستره شمولي حکم تاليف قلوب درآراءفقهاي عظام………………………………………………….65
1:کفار………………………………………………………………………………………………………………………………65
2:منافقين:………………………………………………………………………………………………………………………….66
3:مسلمين ضعيف الاعتقاد:…………………………………………………………………………………………………..67
4:عموميت حکم:………………………………………………………………………………………………………………..69
1-4:شيخ مفيد……………………………………………………………………………………………………………………69
2-4:محقق حلي…………………………………………………………………………………………………………………69
3-4:صاحب جواهر…………………………………………………………………………………………………………….70
4-4:آقاضياءالدين عراقي……………………………………………………………………………………………………..70
5-4:امام خميني(ره)……………………………………………………………………………………………………………71
6-4:آيت الله خويي(ره)………………………………………………………………………………………………………71
7-4:آيت الله منتظري(ره)…………………………………………………………………………………………………….72
8-4: برخي ازفقهاي ديگر……………………………………………………………………………………………………72
9-4:آيت الله بهجت(ره)……………………………………………………………………………………………………..73
10-4: آيت الله وحيدخراساني……………………………………………………………………………………………..73
بخش سوم:آثارتاليف قلوب درفقه سياسي…………………………………………………….74
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………75
فصل اول:آثارتاليف قلوب درفقه سياسي ازحيث نظري……………………………………………………76
گفتاراول:قاعده انگاري تاليف قلوب درفقه سياسي………………………………………………………………….77
الف:مفهوم قاعده فقهي………………………………………………………………………………………………………..77
ب:تطبيق باتاليف قلوب……………………………………………………………………………………………………….79
گفتاردوم:مواردتاثيرقاعده تاليف قلوب دربرخي ازفروعات فقهي……………………………………………….81
الف:ارتباط تاليف قلوب بامراتب نهي ازمنکر………………………………………………………………………….81
ب:تاليف قلوب واجراي حدود…………………………………………………………………………………………….82
ج:ارتباط تاليف قلوب بااقامه نمازجماعت درمکه ومدينه………………………………………………………….84
د:تاليف قلوب به مثابه مبنايي براي حقوق اقليت ها…………………………………………………………………85
فصل دوم:تولي تاليف قلوب ………………………………………………………………………………………87
مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………………….88
گفتاراول:تولي حاکم درادله اربعه………………………………………………………………………………………….89
بنداول:تولي حاکم درقرآن وروايات………………………………………………………………………………………89
1:قرآن کريم………………………………………………………………………………………………………………………88
1-1:بررسي دلالت آيه…………………………………………………………………………………………………………90
2:روايات…………………………………………………………………………………………………………………………..91
1-2: رواياتي که بر وجوب دفع زکات به امام علي (ع) و جانشينان ايشان دلالت دارد…………………91
1-1-2:روايت منقول ازامام عسگري(ع)………………………………………………………………………………..91
2-1-2:روايت محمدبن يعقوب……………………………………………………………………………………………91
3-1-2:روايت دعائم الاسلام………………………………………………………………………………………………..92
4-1-2:روايت محمدبن اسماعيل………………………………………………………………………………………….92
5-1-2:روايت زراره……………………………………………………………………………………………………………92
بنددوم: ادله ديگربراي حکم تولي امام…………………………………………………………………………………..94
1.سيره پيامبراکرم(ص)………………………………………………………………………………………………………..94
2.سيره امام علي(ع)…………………………………………………………………………………………………………….95
3:فلسفه تشريع زکات………………………………………………………………………………………………………….97
بنددوم:تولي مالک درادله……………………………………………………………………………………………………..98
الف:قرآن کريم………………………………………………………………………………………………………….98
ب: روايات………………………………………………………………………………………………………………………..99
1.رواياتي که رساندن زکات به مستحقين راتوسط مالک مجزي مي دانند……………………………………99
1-1:روايت يونس بن يعقوب………………………………………………………………………………………………99
2.روايت جوازنقل ازبلد……………………………………………………………………………………………………….99
1-2:روايت محمدبن يعقوب……………………………………………………………………………………………….99
3.روايت جوازوکالت مالک……………………………………………………………………………………………….100
1-3:روايت محمدبن يعقوب……………………………………………………………………………………………..100
2-3:روايت علي بن ابراهيم……………………………………………………………………………………………….100
ج:اجماع………………………………………………………………………………………………………………………….101
بندسوم: نقدوبررسي ادله……………………………………………………………………………………………………102
الف: آيات قرآن کريم………………………………………………………………………………………………………..102
ب: روايات………………………………………………………………………………………………………………………102
ج: اجماع…………………………………………………………………………………………………………………………104
گفتاردوم:تولي زکات درمنابع فقهي اماميه…………………………………………………………………………….105
مقدمه:…………………………………………………………………………………………………………………………….105
بنداول:تولي زکات درآراءفقها…………………………………………………………………………………………….105
1. فقيهاني که قائل به تولي زکات توسط امام (ع) هستند……………………………………………………….105
1-1:شيخ مفيد………………………………………………………………………………………………………………….105
2-1:ابوالصلاح حلبي………………………………………………………………………………………………………..105
3-1:ابن براج……………………………………………………………………………………………………………………106
4-1:سيدمرتضي……………………………………………………………………………………………………………….106
5-1:شيخ طوسي………………………………………………………………………………………………………………106
6-1:ابن زهره…………………………………………………………………………………………………………………..107
7-1:صاحب دعائم الاسلام………………………………………………………………………………………………..107
8-1:صاحب جواهر………………………………………………………………………………………………………….108
9-1:صاحب عروه……………………………………………………………………………………………………………108
10-1:آيت الله منتظري………………………………………………………………………………………………………108
11-1:امام خميني(ره)……………………………………………………………………………………………………….109
2: ادله مخالفين ومنتقدين تولي زکات به صورت غيروجوبي از ناحيه امام (ع)………………………….109
1-2:شيخ طوسي………………………………………………………………………………………………………………109
2-2:علامه حلي………………………………………………………………………………………………………………110
3-2:صاحب جواهر………………………………………………………………………………………………………….111
4-2:شيخ انصاري……………………………………………………………………………………………………………..111
جمع بندي ونتيجه گيري:…………………………………………………………………………………………………..113
فصل دوم:جايگاه وآثارتاليف قلوب درسياست خارجي جمهوري اسلامي ايران…………………114
مقدمه:…………………………………………………………………………………………………………………. 115
گفتاراول:کليات………………………………………………………………………………………………………………..116
1:سياست خارجي…………………………………………………………………………………………………………….116
2:اهداف سياست خارجي………………………………………………………………………………………………….116
3:عوامل موثربرسياست خارجي………………………………………………………………………………………….117
1-3:ارزش هاواعتقادات…………………………………………………………………………………………………….117
2-3:زمينه هاي تاريخي وفرهنگي……………………………………………………………………………………….118
3-3:عامل جغرافيايي ،جمعيت واهداف استراتژيک……………………………………………………………….118
گفتاردوم:مفهوم رفتارهاي حمايت گرايانه درسياست خارجي جمهوري اسلامي ايران………………..119
گفتارسوم:آثارتاليف قلوب درسياست خارجي جمهوري اسلامي ايران……………………………………. 121
الف: تقويت ديپلماسي عمومي……………………………………………………………………………………………121
ب: تقويت صلح وامنيت بين المللي…………………………………………………………………………………….123
ج: تقويت سياست همگرايي درعرصه بين الملل…………………………………………………………………..124
د: افزايش قدرت نرم…………………………………………………………………………………………………………125
ز:روش مقابله با تروريسم………………………………………………………………………………………………….126
ر:تقويت ديپلماسي حمايت………………………………………………………………………………………………..127
کارويژه هاي ديپلماسي حمايت………………………………………………………………………………………….128
1:اهداف ژئوپلوتيکي پيش دستانه……………………………………………………………………………………….128
2:ايجاداتحادووحدت………………………………………………………………………………………………………..128
3:تحکيم مواضع سياسي وايدئولوژيکي………………………………………………………………………………..128
جمع بندي ونتيجه گيري فصل:………………………………………………………………………………………… 130
نتيجه گيري وپيشنهادات:…………………………………………………………………………………………………..131
فهرست منابع:…………………………………………………………………………………………………………………..133
چکيده انگليسي:………………………………………………………………………………………………………………143
مقدمه
1) بيان مسئله
امروزه باگسترش دين مبين اسلام دربين کشورهاي غيراسلامي لزوم تبيين پاسخ هاي فقه اسلام به نيازهاي مکلفين در داخل و خارج ازکشورامري اجتناب ناپذير مي نماياند.يکي ازاين نيازها بررسي رابطه مسلمانان باکفار مي باشد.ازمفاهيمي که درفقه اسلام دراين رابطه بيان شده مساله تاليف قلوب مي باشد.اين مساله در قرآن کريم واحاديث معصومين وکتب فقهي بيان شده لکن تبيين جامعي ازآن ارايه نشده است.وجوب حفظ نظام اسلامي وحفظ نظام اجتماعي اسلام مي تواندبه عنوان يکي ازمباني وادله تاليف قلوب موردمطالعه قراربگيرد. لزوم تبيين اين که مباني تاليف قلوب چيست؟گستره آن تاکجاست؟آيافقط کفارراشامل ميشوديانه؛ بعضي ازمومنين را نيزشامل ميشود.همچنين بررسي ابزارهاي تاليف قلوب بخشي ازمسائل اين تحقيق است.الزام آوربودن تاليف قلوب به معناي موردمطالعه آن چه آثاري درساختارفقه سياسي وحکومتي اماميه دارد.دربعضي ازفروعات فقه به رابطه تاليف قلوب بابعضي ازفروعات فقهي اشاره شده است.براي نمونه درباب امربه معروف ونهي ازمنکرتاثير اين بحث چگونه است.
2) انگيزه انتخاب موضوع
باتوجه به اين که نتيجه هاي حاصل ازاين موضوع مي تواندبه صورت کاربردي برخي ازراهبردهاي سياست خارجي نظام جمهوري اسلامي درعرصه نوع مواجهه بامردم جهان را تبيين کند،واينکه مي تواندباعنوان قاعده فقه سياسي مباني علمي رفتارهاي حاکم نظام اسلامي باامت ومردم دنيا تبيين کندفلذاموردتوجه قرارگرفت.
3) ضرورت پژوهش
امروزه غرب باانواع روش هاي تبليغي توانسته تاحدودي درسياست هاي تبليغي خودموفق شود.ازآنجايي که دين مبين اسلام به عنوان آخرين وکامل ترين دين براي هدايت وسعادت بشرازناحيه خداوندمتعال فرستاده شده است،فلذالزوم آگاه سازي مردم دنياورفع موانع پذيرش ديني که مطابق بافطرت آنهاست،امري ضروري به نظرمي رسد.امروزه دنياي غرب باامپراتوري رسانه اي که دراختيارداردمانع رسيدن پيام هاي حق به مردم دنيامي شودوبامعرفي مسلمانان به عنوان تروريست وخشنونت طلب وجهه اين دين محبت آميز رازيرسوال مي برد.فلذالزوم پژوهش هايي که بتواندرويکردمحبت آميزوالفت انگيزاسلام رابه جهانيان معرفي کندامري پوشيده نيست. مادراين پژوهش برآن شديم تايکي ازمولفه هاي تبليغي دين اسلام که تاليف قلوب مي باشدراموردبررسي قراردهيم.
4) سؤالات اصلي و فرعي پژوهش
سوالات اصلي:
1. ادله ومستندات فقهي حکم وجوب تاليف قلوب چيست؟
2. گستره وجوب وقلمروعملکردتاليف قلوب چقدراست؟
سوالات فرعي :
3. مفهوم تاليف قلوب چيست وروش هاي آن کدامند؟
4. وجوب تاليف قلوب کفارومخالفان آياازتکاليف حاکم نظام اسلامي است يا همه مسلمانان؟
5) فرضيه هاي پژوهش
1. آيات وروايات وعقل بروجوب تاليف قلوب کفارومخالفان ومسلمين شاک دارد.
2. وجوب تاليف قلوب اختصاص به کفارنداردبلکه مخالفان ومسلمين شاک راهم دربرمي گيرد.
3. تاليف قلوب به معناي جلب نظرکفارومخالفان ومسلمين شاک جهت معرفت وتثبيت عقايدديني ايشان به سوي صراط مستقيم است ومي تواندبااعطاي مال وديگرروش هاي غيرمالي مانندارائه خدمات ازجمله خدمات آموزشي باشد.
4. تاليف قلوب درزمان تشکيل حکومت اسلامي ازوظايف حاکم نظام اسلامي است.
6) اهداف پژوهش
1.گسترش وتعميق فقه سياسي
2.توسعه قواعدفقه سياسي
3.ارائه برخي ازراهبردهاي فقه سياسي اسلام درزمينه تبليغ وتاليف مردم جهان نسبت به دين اسلام
4.شناسايي سازوکارهاي حفظ نظام سياسي واجتماعي اسلام درفقه سياسي اماميه
7) پيشينه ي تحقيق
دراين زمينه کتاب يارساله مستقلي که به کنکاش وپژوهش درمورد تاليف قلوب وجايگاه آن درنظام فقه حکومتي مي باشدتدوين نشده است.البته درمنابع دست اول فقهي مابه مناسبت درباب زکات تبيين هايي صورت گرفته است.البته متون فقهي وتفسيري موجوددرزمينه مولفه قلوبهم واردکاربردهاي اين اصل درسياست خارجي دولت اسلامي نشده اند:بااين حال مي شودگفت دودسته کلي براي پيشينه تحقيق مي توان ذکرکرد:دسته اول کتب ومنابع فقهي وتفسيري ودسته دوم کتب ومنابع سياسي ازبين دسته اول باجستجودرکتابخانه هاوپايان نامه هاي دانشجويي يک موردپايان نامه مرتبط بارساله حاضربودکه آقاي رسول گرجي به”بررسي فقهي حقوقي مصاديق تاليف قلوب درمبحث زکات”دردانشگاه آزاداسلامي لاهيجان براي اخذدرجه کارشناسي ارشدفقه ومباني حقوق اسلامي پرداخته است.که البته مطالب رساله ايشان بيشتردرتبيين مفهوم تاليف قلوب وکليات مباحث آن بودوتقريباهيچ اشاره اي به کارکردهاي سياسي تاليف قلوب درآن نشده بود.
کتاب الزکاه آيت الله منتظري ازجمله بهترين منابع موجوددرزمينه مباحث فقهي مولفه قلوبهم است که بادسته بندي هاي دقيق علمي ومستندات روايي به تشريح اين موضوع فقهي سياسي پرداخته اند.البته فقهاي عظام به تناسب تقريبااکثرقريب به اتفاق ايشان متذکراين بحث درکتب فقهي خودشده اند.
ازبين کتب تفسيري نيزبهترين تفسيرموجودکه به بررسي وشناخت ظرائف آيه مولفه قلوبهم پرداخته است تفسيرشريف الميزان ازعلامه طباطبايي است که دراين رساله موردتوجه قرارگرفته است.
دربين دسته دوم منابع وکتب سياست خارجي که مورداستفاده قرارگرفت:کتاب مجموعه مقالات انفاق وکمک هاي بين المللي که توسط دکترکاووس سيدامامي جمع آوري شده است.دراين کتاب ازمقاله آقاي گوهري مقدم:”رفتارهاي حمايت گرايانه وسياست خارجي”ومقالات مفيدديگرآن مورداستفاده قرارگرفت.
کتاب مجموعه مقالات امام خميني”ره”وسياست خارجي که مجموعه اي ازمقالات اساتيدوپژوهشگران است نيزموردملاحظه قرارگرفته ومقاله جايگاه رفتارهاي حمايت گرايانه درانديشه امام خميني”ره”وتاثيرآن درپيشبردسياست خارجي جمهوري اسلامي مورداستفاده قرارگرفت.البته دراين کتاب نيزتنهابه بخشي ازموضوعات بررسي شده درتحقيق اينجانب پرداخته شده بود.لکن به بررسي وجايگاه تاليف قلوب درادله اربعه وکتب فقهي اشاره اي نشده بود.
همچنين پايان نامه اي دردانشگاه امام صادق(ع)باعنوان نقش اصل مولفه قلوبهم دررفتارهاي حمايت گرايانه جمهوري اسلامي ايران درسال1391نوشنه آقاي ميثم آقادادي دردانشکده علوم سياسي دفاع شده بودکه بيشتربه جايگاه تاليف قلوب درپيشبردسياست خارجي جمهوري اسلامي پرداخته بود.ازاين رساله نيزبه تناسب دربعضي ازقسمت هاي پژوهش مورداستفاده قرارگرفت.اين پايان نامه بيشتربه آثارانفاق درجامعه وبرخي ازمباحث اخلاقي مترتب برآن پرداخته بود ودرآن به مباني تاليف قلوب وگستره عملکردآن درادله چهارگانه وآثارفقهاءاشاره ي مختصروگذراشده بود،که البته ازتفاوت هاي اين پايان نامه باتحقيق حاضربود.
طرح کلي تحقيق:
اين تحقيق درسه بخش کلي تنظيم گرديدکه بخش اول آن به دوفصل،تقسيم شده است.درفصل اول به بررسي مفهوم تاليف قلوب ومفاهيم مشابه پرداخته شده است.دراين فصل ابتدادوواژه تاليف وقلوب، سپس واژه فقه سياسي درکتب لغت بررسي شده وسپس دراصطلاح فقهاوکتب فقهي به بررسي مفهوم اصطلاحي آن پرداخته شد.درفصل دوم به بررسي يکي ازمبادي وپيش فرض هاي تاليف قلوب پرداخته شدکه عبارت بودازاصل همزيستي مسالمت آميزبين مسلمانان وپيروان اديان ديگر. طرح اين بحث،باتوجه به اينکه يکي ازبسترهاي لازم براي اجراي تاليف قلوب بود،به نظرمي رسيدکه ضروري باشد.دربخش دوم به بررسي مباني تاليف قلوب درکتاب وسنت وسيره ودليل عقلي پرداخته شد.بديهي است که اين بخش ازتحقيق باتوجه به اينکه مي توانست درمباحث ديگرتحقيق هم اثرگذارباشد،يکي ازمهمترين بخش هاي تحقيق بود.بررسي آراءونظرمفسران ،جمع آوري روايات مربوط به مولفه قلوبهم وتاحدودي بررسي آنها،پرداختن به سيره پيامبراکرم(ص)واميرالمومنين(ع)،ازجمله گفتارهاي اين بخش بود.درفصل دوم بررسي قلمروعملکردمولفه قلوبهم باتوجه به آراءونظريات فقها،موردتوجه واقع شد.مي توان گفت:فقهاءدراين موضوع دست کم قائل به چهارنظريه بودند:1.مسلمين ضعيف الاعتقاد2.منافقين3.کفار4.عموميت حکم،که اکثرفقهاي متقدم،گروه خاصي راشامل مولفه قلوبهم مي دانستندودرمقابل اکثرفقهاي متاخرقائل به عموميت حکم بودند.به نظرمي رسدکه عموميت وشمول تاليف قلوب برتمامي اصناف مولفه قلوبهم قوي ترين نظرباشدکه مهم ترين دليل برآن هم اطلاق آيه شريفه زکات باشدوهم چنين غايت جذب والفت دادن بادين الهي که باقائل شدن به عموميت حکم تاليف قلوب،مي توان به اين مهم دست يافت.دربخش سوم که خودبه دوفصل تقسيم شده، به بررسي برخي ازآثارحکم تاليف قلوب ،دردوجنبه داخلي وخارجي فقه سياسي پرداخته شده است.درفصل اول به قاعده انگاري حکم تاليف قلوب درفقه سياسي اشاره شده است،همچنين به ارتباط حکم تاليف قلوب بابرخي ازفروعات فقهي همچون اجراي حدودومراتب نهي ازمنکرنيزاشاره شده است که البته درحدوسع علمي بنده بوده است که ناچيزاست.درفصل دوم باتوجه به اينکه تاليف قلوب ازجمله مفاهيمي است که درعرصه سياست خارجي نيز کاربرددارد،به بررسي جايگاه تاليف قلوب وحمايت گري دراسنادبالادستي نظام جمهوري اسلامي ايران پرداخته وسپس به برخي ازآثارآن درعرصه سياست خارجي نظام اسلامي اشاره شده است.به عبارتي مي شود چنين بيان کردکه يکي ازعرصه هاي تاليف قلوب دررويکردکاربردي، ارتباط آن بامباحث سياست خارجي است.که ازجمله آثارآن درعرصه سياست خارجي، به مواردي همچون:تقويت صلح وامنيت بين المللي،تقويت سياست همگرايي،مبارزه باتروريسم و… اشاره کرد.

‌ب



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید