فصل 1
موضوع : بررسي ميزان فرسودگي بين مشاوران ناحيه 4 شيراز
مقدمه
هدف هرانساني اگر بالاتر از منافع شخصي بوده و تنها براي نجات خود نباشد وبه فکر کمک ودستگيري همنوع باشد که تکليف وامر وجداني وراه اولياء الله وهاديان اهم بوده ، به انسان توانايي ومعنويت و استقامت فوق العاده مي بخشد وبه حيات معني و هدف مي دهد ( بهاري – 1372 ، ص 198 )
اکثر مردم در طول زندگي دچار مشکلات و هيجانات ، تعارضها و ترديد هاي مي شوند که خود به تنهاي قادر به رفع آنها نيستند بنابراين نياز به مشورت با افراد متخصص وآگاهي دارند تا به کمک آنها اقدام به رفع موانع نمودند و از طريق شور و مشورت با اين افراد به عمل مشکلات خود بپردازند روند مشاوره رابطه و مبناي ارتباطي را فراهم مي کند که به واسطه آن امکانات و شناخت خود را کشف مي کند در چنين شرايطي عناصري مانند دانش ، مهارت ، تجربه ، آرامش خاطر مشاور است که نتايج مثبت را ممکن مي سازد و عدم يا ضعف در هر يک از عناصر مذکور نتيج منفي به بار آورده وسبب هرسودگي شغلي مشاور مي شود ( ثنايي ، 1373 )
بنابراين موضوع آسودگي خاطر و آرامش فکري وسلامت جساني مشاوران و تاثير آن بر نحوه رفتارشان درمحيط کار و موثر واقع شدن آنها درافزايش يا کاهش نتايج بهينه مقوله اي است که اکثر متخصصان وروان شناسان بدان اشاره نموده وبر اهميت آن اتفاق نظر داشته ومعتقدند که اگر مشاور از آرامش و رضايت خاطر برخوردارنباشد نمي تواند براي ديگران عامل اثر باشد
اگر مشاور به سبب کار مشاوره از لحظار هيجاني فرسوده شود احساس نا اميدي و درماندگي خواهد نمود و بتدريج از لحاظ عاطفي ، ذهني و جسمي تحليلفي رفته وخسته مي شود و احساس مي کند که رويه شدن با مراجع بسيار مشکل است رفته رفته اشتياقش کم مي شود و علائم خستگي جسمي ماننداختلات پوستي ، سردرد ، دل درد و عدم تعادل فشار خون و دردهايي مرموز کمر و گردن به سراغش خواهد آمد و در اثر ضعف جسمي مستعد ابتلا به بيمري هاي ويروسي و عفونتي مختلف خواهد شد و يبر وآن خستي رواني حادث خواهد شد و مجموعه اين فرسودگي شغلي را به همراه خواهد آورد ( گلدارد – ترجمه حسينيان 1376 )
با توجه به اين که مشاوره يک جايگاه حساس درجامعه و ر وند کارکردهاي افراد دارد نيازمندي به وجود مشاوره و مشاوره فعال يک امر بارز است
مشاوران هم همدلاني براي دانش آموزان هستند هم راهنماياني براي اوليا آنان تا با آشنا ساختن به نيازهاي و خصوصيات فرزندانشان و همفکري و ارتباط با آنان در حل مشکلات دانش اموزان گام بردارند وبه همين جهت مناسب است نسبت به آنها توجه کافي مبذول گردد بنابراين هر نقطه نظر وحرکتي که سبب جلوگيري از فرسودگي شغلي و رواني آنها مشاوران شود اقدامي در پيشبرد جامعه بويژه جوانان و نوجوانان و استفاده بهينه از وجود اين افراد مي باشد
لذا اين پژوهش قصد آن دارد تا به بررسي ميزان فرسودگي شغلي در بين مشاوران ناحيه 4 شيراز بپردازد .
اهميت وضرورت پژوهش
همه انسانها درزندگي روزمره در معرض انواع فشارهاي رواني قرار دارند معلي که در کلاس درس به تعليم وتعلم مشغول است دانش اموزي که ضمن يادگيري دروس ، خود را براي زندگي آينده وقبول مسئوليت و اشتغال آماده مي کند وبالاخره قربانيان وقايع آسيب زا مثل : سيل ، زلزله ، وغير همگي بارويدادهاي استرس انگيزي روبه رو هستند که بهداشت رواني و جسمي آدمي را تهديد مي کنند بنابراين نظريه که تجزيه جزء لاينفک زندگي بشر است لزوم آموزش افراد جامعه در سطح وسيع با هدف کاهش استرس و پيشگيري از آن مطرح مي شود
وجود مشکلات عديده شخصي ، خانوادگي ، اجتماعي ، شغلي ، مدرسه اي و غيره ايجاب مي کند تا فعاليتهاي حرفه تخصصي مشاوره براي تامين رفع اين نيازها رشد وگسترش يابد اگرچه مشاوره حرفه اي جوانان است وارد رشد خود را ادامه مي دهد اما تاثير کلي آن بر جوامع به سرعت روبه افزايش است تعداغد زيادي از افراد جهت ياري خواستن از مشاوران در مورد رفع مشکلات زندگي خود از قليل : مشکلات خانوادگي ، بي کاري ، اختلاف و مشکلات زناشويي ، عدم اعتماد به نفس ، ضعف در تصميم گيري ها ، اختلاف جسمي رواني ، طلاق ، مشکلات تحصيلي ، مشکلات برقراري روابط انساني و هزاران مشکل ديگر به مشاوران مراجعه مي کنند اينجاست که نقش مشاور مشخص مي وشد بنابراين حرفه مشاوره اکنون درحال سرزندگي وتوسعه و هب سرمي برد وروز به ورزجوامع مختلف بويزه در مدارس به آن احساس نياز شده و اهميت و ضرورت آن بيشتر نمايان مي شود
حال با توجه به مقدمه فوق لزوم اهميت مشاوره و نقش ار مشاور درجامعه مشخص و محرز مي شود و با عنايت به اين که صادر کشوري اسلامي زندگي مي کنيم و دستورات قرآن کريم و اسلام را از جان ودل پذيرا هستمي بايد ضرورت امر مشاوره که تا اين حدود درمورد آن سفارش گرديده است توجه کنيم با اينکه مشاوره تنها مختص مدارس نيست و جامعه در زمينه هاي مختلف بدان نياز دارد ولي بخوبي وروشن است که مشاوره بخصوص در مدارس نظام جديد متوسطه امري بسيار ضروري است واز وجود مشاوران در زمينه هاي مختلف از قبل امور تحصيلي ، شغلي ، تربيتي ، عاطفي و حتي خانوادگي استفاده مي شود ورسالت ايشان بسيار سنگين و دقيق است بطوريکه چرخانيدن مدارس نظام جديد بدون وجود مشاوران مشکل است لذا با توجه به حساسيت کار مشاوران وبا در نظر گرفتن نتيجه کار که بايد ؟ ثمر ونتيجه بخش باشد لازم است به آنها کارشان توجه شو دزيرا در صورتي به هدف هايي مستقر در نظام جديد و نتيجه بهينه رسالت اين افراد دست مي يابيم که آنها بتوانند با آرامش خاطر کار کنند و بايد در حد امکان از فرسودگي شغلي ايشان در اين حرفه پيشگيري به عمل آيد ( خاکپور – 1376 )
بيان مسئله :
اگر مشاور فرسوده شود ممکن است در او نگرشي منفي نسبت به مراجعاتش ايجاد گردد بطوريکه در بعضي مواقع به بهانه مبيان مشکلات ، آنها را مورد ملامت قرار دهد و کم کم روابط مشاوره اي آزار دهنده گرديده وبه جاي اين که رابطه ي همدلانه و ياورانه ، شوق انگيز، صميمي ، مسئولانه و خلاق حکمفرما باشد فضايي بسيار سرد و خسته کننده ساخته مي تشود که در چنين جوي مشاور از کار خود راضي نخواهد بود ظهور چنين علائمي در مشاور روشن ترين نشانه فرسودگي شغلي خواهد بود و او غالبا خود را در کارها ناموفق مي پندارد و عدم موفقيت وي در انجام کار براي مراجع و احساس ناتواني، او را دچار سرخوردگي ، درماندگي ، دل سردي و خود ناباوري و نهايتا کاهش عزت نفس مي گرداند
عدم رضايت شغلي به غيبت و کاهش کارآيي ، ترک خدمت ، بيمارهاي رواني – جسماني وکاهش عزت نفس مي انجلامد با توجه به اين مطالب اين پژوهش به منظور بررسي ميزان فرسودگي شغلي بين مشاوران ناحيه شيراز مي باشد لذا با توجه به اين که پژوهشهاي معدودي در زمينه رابطه فرسودگي ورضايت شغلي در کشورمان انجام نشده است محقق برآن نشده تا رابطه فرسودگي و رضايت شغلي مشاوران دبيرستان هاي ناحيه شيرازرا بررسي نمايد .
اهداف پژوهش :
هدف کلي : پژوهش شناخت ميزان فرسودگي شغلي مشاوران مشغول به کار در نظام متوسطه ، ناحيه شيراز مي باشد
هدف جزئي پژوهش :
1- شناخت ر ابطه بين فرسودگي شغلي و جنسيت
2- شناخت رابطه بين فرسودگي شغلي و وضعيت تاهل
3- شناخت رابطه بين ميزان تحصيل مشاوران با فرسودگي شغلي
هدف کاربردي
با توجه به نتايج حاصله اميد است مربوطه مورد توجه مسئولان محترم واقع گشته و بعد از بازنگري نتيجه پژوهش ، عنايت کامل را مبذول نمايند تا درپيشبرد اهداف مقدس مشاوره و جلوگيري از فرسودگي شغلي وتحليلي رفتگي مشاوران منشاء اثر واقع گردد .
فرضيات تحقيق :
1- بين فرسودگي شغلي وجنسيت رابطه وجود دارد
2- بين فرسودگي شغلي و وضعيت تاهل رايطه وجود دارد
3- بين فرسودگي شغلي مشاوران با فرسودگي شغلي رابطه وجود دارد
تعاريف اصطلاحات و متغييرها
الف ) تعاريف نظري
مشاوران
به افرادي اطلاق مي شود که درآموزشگاههاي متوسطه به صورت رسمي به امر ترديس وراهنماي اشتغال دارند ( رحمتي 1376 )
مشاوره :
مشاوره رابطه اي تخصصي است که با طيب خاطر به وسيله فردي ايجاد مي شود که به کمک رواني ، احساس نياز مي کند با فردي که براي تدارک آن کمک کارآزمود است ( اردبيلي 1350 )
رضايت شغلي
از عوامل متعدي حاصل مي شود رضايت شغلي که نوعي احساس مثبت فرد نسبت به شغلش مي باشد زائيده عواملي نظير شرايط محيط کار ، نظام سازماني شغل ، روابط حاکم بر محيط کار و تاثير عوامل فرهنگي است لذا مي توان نتيجه گرفتار رضايت شغلي احساس رواني است که از عوامل اجتماعي نيز متاثر مي شود ( شفيع آبادي 1375 )
فرسودگي شغلي :
فرسودگي کاري موجب از کارافتادگي مي شود و اگر در مراحل اوليه آن شناخته مي شود به ر احتي مقابل درمان مي باشد مشاور به سبب کار مشاوره از لحاظ هيجاني ضعيف شده است و مي خواهد از کار خود عقب بکشد مشاوراني که فرسودگي کاري را تحزيه مي کنند ، معمولا از لحاظ جسماني ، عاطفي ، ذهني خسته هستند آنها بتدريج احساس مي کنند که نمي تواند با مراجع ديگري روبه رو شوند
اين حالت نتيجه مشاور رواني رابطه مشاوره اي ميان فردي است رابطه ي نامتعادل ، بين مشاوره اي که عمدتا کمک کننده و مراجعي که عمدتا کمک گيرنده است
ب ) تعاريف عملي يا بخشي –
دراين پژوهش منظور از مشاوران ، افرادي هستند که درسال تحصيلي 85-84 با درايت ابلاغ رسمي از آموزش و پرورش ناحيه 4 دردبيرستانهاي اين ناحيه به امر راهنمايي ومشاوهر اشتغال دارند
فرسودگي شغلي : دراين پژوهش منظور پاسخ از جوابگوي به پرسشنامه فرسودگي ديويد گلدارد مي باشد .
فصل 2
مقدمه :
مدرسه نه تنها جوانان و کودکان را براي زندگي در دنياي امروز تربيت مي کند بلکه مي کوشد تا آنها را براي حل مسائل آينده آماده سازي کارکنان راهنمايي سعي مي کند هر يک از دانش اموزان را به عنوان فردي که شخصيتي ويژه با خود دارد و از ديگرن متمايز است بشناسند و به معلمان در شناخت بهتر آنان ياري کنند تا زا جبنه هاي مختلف رشد و تکامل دانش آموزان و تاثير آن در سازگاري آنان با موقعيت آگاه شوند مشاوران راهنمائي دانش آموزان را ياري مي کنند که از توانايي ها محدوديت هاي علايق واقعي خود و امکاناتشان در کسي عميق بدست آورند و ا زامکانات محيطي و کليه اموري که به نحوي در رشد و تکامل آنان موثر است آگاه کردند و از بين امکانات متناسب با توانائي هاي خود بهره برگيرند .
خدمات را هنمايي در قالب آموزش و پرورش به عنوان که امر تسهيل کننده به شمار مي رود تا دانش آموزان و معلمان ما ياري مي کنند تا عواملي را که مانع يادگيري و نيل به هدفهاي آموزشو پرورش است از سر راه بردارند تا نيل به هدفهاي تربيت ممکن شود .
امروزه در غالب کشورهاي جهان راهنمائي به عنوان يکي زا جنبه هيا اساسي آموزشي و پرورش در تمام مدارس مورد تاکيد مي باشد يکي از عواملي که راهنمائي را در نظام آموزش و پرورش کشورها اجتناب ناپذيري مي سازد اين است که در زمان حاضر بر خلاف گذشته مدرسه بيشترين سهم را درتربيت کودکان و نوجوانان برعهده دارد زيرا به سبب تحرک و پيچيدگي زندگي اشتغال زياد ديدران و مادران در کارهاي خارج از منزل فرصت هائي که براي ايجاد روابط متقابل بين والدين و فرزندان ضروري است کاهش يافته است . لذا والدين براي درک و شناخت مسائل فرزندان خود راهنمايي انان فرصت چنداني ندارند بعلاوه عدم آگاهي والدين از مسائل نوجوانان و شيوه هاي راهنمائي انان موجب شده است که اين امر در حوزه وظايف مدرسه قرا رگيرد .
عامل ديگر ان که نوجوانان در دنياي زندگي مي کنند که با دنياي بزرگسالان تفاوتي فاحش دارد . آنان معتقدات سنت ها و نظام ارزشي هاي بزرگسالان را نمي پذيرند و نمي توانند ارزشهاي گذران را از ارزشهاي بالاتر تميز دهند لذا از اين نظر سرگردانند و نمي توانند خود را بازندگي سازگار نمايند بنابراين کمک و راهنمايي آنان در اين مورد امري اجتناب ناپذير مي باشد .
عامل سوم در اين مورد تنوع و تعدد رشته هاي تحصيلي واحد هاي درسي مشامغل و ساير امکانات است که لزوم راهنمائي دانش آموزان را خواه به صورت فردي يا گروهي در امر انتخاب و اشتغال به فعاليتهاي متناسب با توانائي ها و رغبت هاي واقعي شان موجب مي گردد. و بالخره مسائل و مشکلاتي است که در طول رشد و تکامل امکان وقوع ان براي هر فردي وجود دارد و راهنماي را لازم مي سازد .
افزايش دائم معرفت انساني و ارزشهاي فرهنگي امکان آشنا کردن همه جوانان را به فرهنگ ومعرفتي جامع بصورت خواب و خيال در آورده است . اين همساني يعني پندار کساني همه اذهان را به يک قالب در اوردند تا موقعي از نابودي بر کنار بوده و مي توانست موجوديت خود را حفظ کند که معرفت و فرهنگ م تموانست در حدودي محصور ماند .
صاحبان اين پندار از تنوع طبايعي که تربيتش را به عهده داشتند خوب مطلع نبودند و اين خود خطر بزرگي بشمار مي رفت امروز با توسعه سرمايه هاي فرهنگي ومقاصد ان ديگر پذيرفتني نيست که همه را بيک صورت تربيت کنند شاهد اين مدي نيز يکي اين است که براي برآوردن نيازهاي مختلف جامعه بايستي غالبا دست بحيله اي مبهم و اتفاقي بزنند و براي آموزشي ابتدائي هاي که تمديد شده بود و در چارده سالگي متوقف مي شد شعب موازي تعبيه کنند يا بتاسيس شعبي پردازند که تا پانزده يا شانزده سالگي ادامه داشته باشند يا مدارس حرفه اي يا دبيرستانها و کلزهاي جديد و قديم ابداع کنند و ليکن همه اين تقسيمات که يکي پي ا زديگري و بر اثر اتفاق و بحکم ضرورت بي اينکه دقيقا تنظيم شده و نظر کلي در ان معمول شده باشد تا چند سال پيش بصورت چنان پراکنده و مشقت در امده بود که بسختي ممکن بود ميان انها رابطه اي تصور کرد و اين که موضوعي بود که معلمان عصر ژان زه با ن پي برده بودند عيب اساسي اين وضع در گوناگون بودن راههاي که در پيش پاي جوانان مي گذاشت ، نبود زيرا هنوز اين تنوع بحد کافي نرسيده بود و نمي توانست بگوناگوني طبايع و احتياجات اجتماعي پاسخ گويد اين عيب بخصوص معلول ان بود که نا بهمگام جوانان را با انتخاب رشته اي ناگزير مي ساختند پس غالبا خرده اي که بر راهنمايي مي گيرند في الموقع بخود دستگاه کنوني بر مي گردد انچه امروزه وجود دارد راهنمايي زود رس و نابه هماهنگ است در دستگاه کنوني خانوده کودکي را که هنوز در سال ندارد مجبور مي کند تا ميان نظام هاي اموزشي که همه ا زنظر خاصيت و عاقبت اجتماعي خود گوناگون است يکي را براي خود برگزيند بدين نحوه سرنوشت طفل از زود اول تعيين مي شد و کودک ميباشي از اين پس بي چون چرا راهبر اجتناب ناپذير را در پيش و امکانات را در اختيار طفل بگذارند تا نيروهاي و استعدادهاي خود را بشناسد و بيازمايد و سپس انها را عميق باز د وترقي بخشد اگر چنين راهنمائي تنها از روي ذوقهاي که طفل به طريق مستمر ا زخود نشان داده و از روي نتايج روشني که بدست که از وجود واقعي و مثبت طفلي که موضوع تربيت است اغاز مي کند اطمينان داشت و حال انکه توفيق روشني دروني و تجربه و طبيعت و فعاليت خود بخودي طفل تماسي ندارد قابل ترديد است ايا واقع بيني و حقيقي اين نيست که به ترتيب کامل يعني وسيع ترين نوع ان بپردازيم ولي از واقعيت يعني است پروژه خود اغاز کنيم ونيز در صدد شناختن و پرورندان اين واقعيت نخستين که بايد در اموزش و پرورش منظور گردد باشيم ؟
با توجه به اين که مشاوران در جامعه وظيفه در برابر راهنمايي افراد مراجع دارند لازم است که مشاوران در اين امر از سلامت صبحاني و رواني برخودار بوده و بر نشد انها در ابعاد مختلف به طور متناسب (تشخيص ، اجتماعي ،………) باشد و اطلاعات کافي در اين رابطه را داشته باشند در صورت نارساي در هر کدام ا زين زمينه هاي رشدي باعث مي شود که در فعاليت مشاور اثر سو بگذارد در نتيجه موجب بي رغبتي مشامور نسبت به امر مشاوره مي شومد و کم کم روند کاري سير نزولي گرفته و موجب فرسودگي مشاور مي شود .
بررسي مباني نظري بر تحقيقات پيشين :
تاريخچه فرسودگي شغلي
فرود نبرد گر اولين فردي بود که واژه فرسودگي شغلي را مورد بررسي و استفاده قرا داد تا يک حالت تحليل روحي و جسمي را که از حالات کار ناشي مي شود مشخص کند و بسياري از علائم فرسودگي شغلي مثل : تحليل فيزيکي ، احساس فقدان کمک ، نااميدي ، تحليل روحي و گسترش خود مفهومي منفي در مورد کار و زندگي افراد مشخص گرديده اند
فرسودگي شغلي از جمله اختلالهايي است که در سالهاي اخير مورد توجه روان شناسان صنعتي باليني هستند فرد مبتلا به فرسودگي شغلي از خستگي جسمي هيجانات و نيز از فرسودگي نگرشي رنج مي برد دچار افسردگي مي شود .احساس ميکند پيشرفتي ندارد عملکردش کاهش پيدا مي کند گرفت را نوع سردردها اختلال در خواب کاهش وزن و نظاير ان مي شود
نشانه هاي فرسودگي شغلي را به صورت زير توضيح داده شده است :
شاخص هاي هيجاني بي علاقه شدن نسبت به شغل خود احساس به دام افتادن در شغل احساس درماندگي و ناتواني احساس مورد تائيد و تشويق قرار نگرفتن احساس جدايي از ديگران و بيگانگي احساس بي تفاوتي ملامت و بيزاري و ا زدست دادن همدلي نيست به ديگران .
شاخص هاي نگرشي :
بدبيني نسبت به ديگران بي اعتمادي نسبت به مديريت سازمان محمل کار خود گله مند شدن از ديگران بدگماني نسبت به درستي و نيکويي ادمي
شاخص هاي رفتاري :
تحريک پذيري و پرخاشگر بودن کناره جويي از ديگران کاهش توانايي براي انجام دادن وظايف شغلي محدود شدن فعاليتهاي اجتماعي و تفريحي افزايش مواد سو مصرف دارد افزايش مشکلات دور گيريها با مرئوسان ژوهمکاران همسر و فرزندان
شاخص هاي روان تني :
احساس خستگي ابتلا به دردهاي عضلاني انواع سردردها و بي نظمي در سيکل ماهانه تغيير در عادات مربوط به خوابيدن ابتلا به اختلال گوارش و سرما خوردگي مکرر.
شاخص هاي سازماني :
کاهش رسيدگي به خواسته هاي ارباب رجوع مشتري يا مصرف کنندگان خدمات سازمان تنديل ايجاد اخلاقي ومعنوي کارکنان افزايش تعداد موارد خلافکاري دزدي غيبت از کار ترک شغل و سوانح و حوادث در کار
تاثير سبک مديريت در فرسودگي شغلي :
عاملي مهمي که مي تواند در فرسودگي شغلي اثر قابل توجه اي داشته باشد سبک مديريت و رهبري سرپرست واحد کا راوست در مديريت بعضي از تحقيقات نشان ميد هد در مواردي که بعد از ملاحظه يعني توجه نسبت به رفاه افراد و برقراري روابط دوستانه با انان
در مديريت يک سازمان ضعيف است در صد بيشتري از کارکنان ان گرفتار نشانه هاس فرسودگي شغلي مي شوند .
دلايل زير براي گرفتار امدن افراد به اختلال فرسودگي شغلي شناخته شده است :
1- نا آشنا بودن افراد با هدف يا هدف سازمان يا قابل در ک نبودن اين اهداف برا ي انان
2- سايتهاي که مديران سازمان در ابعاد مختلف شغلي وضع مي کنند يا در عمل به کار مي گيرد .
3- شيوه هاي رهبري و مديريت در سطوح سرپرستي سازمان
4- سخت و غير قابل انعطاف بودن قوانين ومقررات و آئين نامه ها در سازمان
5- فقدان امکانات لازم براي رشد قدرتي يا ارتقاي افراد در سازمان
روشهاي درمان و پيشگيري فرسودگي شغلي :
ايا براي فردي که به فرسودگي جسمي و رواني رهايي يابد ساعتچي معتقد است که اقدامات زير به کسانيکه از فرسودگي شغلي در رنج هستند يا قصد رهايي از بابتلاي به ان را دارند کمک مي کند.
1- در صورت امکان شرايط فيزيکي يا رواني کا رخود را تغيير دهيد و چنانچه قادر به ايجاد چنين تغييراتي نيستند بعضي از رفتارهاي خود را تغيير دهيد و براي مقال مسئوليتي را که از عهده انجام دادن ان بر نمي ايند قبول نکنيد .
2- از برنامه هاي متنوع براي بهبود وضعيت بدني خود استفاده کنيد و براي مثال اوقات خاصي از شبانه روز را به ورزش کردن اختصاص دهيد و همراه ان از برنامه هاي غذايي مناسب استفاده کنيد بدين ترتيب مقاومت بدن شما در مقابل فرسودگي ناشي از رفتارهاي رواني مربوط به کار و خستگي شغلي کاهش مي يابد .
3- از روشهاي خاص ارميدگي استفاده کنيد و مي توانيد از اين شيوه حتي براي چند لحظه در محيط کار استفاده کنيد و ارامش پيدا کنيد .
4- براي استفاده صحيح از وقت خود در دوره هاي اموزشي از مديريت زمان اسفاده کنيد .
5- در نهايت اگر همه شيوه هاي پيشنهادي را به کا رگر قيد و در مورد شما کم اثر بود مي توانيد به طور تمام وقت يا دائم شغل يا محل خود را تغيير دهيد و سعي کنيد فقط در يک محل کار کنيد .
نيازهاي مشاور و چگونگي فرسوده شدن او :
بهداشت رواني سلامت اسودگي خاطر و ارامش مشاور از درجه اول اهميت ربرخودار است زيرا اگر چنين نباشد به نظر نمي رسد که بتواند براي مراجعان خود مفيد و موثر باشد براي اينکه يک مشاوره از ارامش خاطر و رضايت شغلي برخودار بوده و در اين زمينه داراي احساس خوبي باشد بايد مسائل شخصي خود را حل نمايند و در اين مورد مي تواند از وجود يک سرپرست با تجربه استفاده کند در نتيجه يک مشاوره احتياج به حمايت دارد و الازماني فرا مي رسد که از لحاظ عاطفي و هيجاني تحليل رفته و فرسوده مي گردد .
دامنه وسيعي از علائم فرسودگي وجود دارد که تحت عنوان فرسودگي شغلي مي ايد اين علائم نشان دهنده اين احساس ار داشته باشند که بيش از حد کا رمي کمند و قادر نيست کا زياد خود را کنترل کنداو خودش را در قالب شناگري مي بيند که بر خلاف جريان اب حرکت مي کند و قادر نيست سرخود را بالاي اب نگه مي دارد اين حالت باعث مي شود که او احساس نااميدي و درماندگي کند منشاوراني که فرسودگي شغلي را تجربه مي کنند معمولا از لحاظ جسماني عاطفي و ذهني خسته هستند انها به تدريج احساس مي کنند که نمي توانند با مراجع ديگري رو به رو شوند به نر مي رسد که اين حالت نتيجه فشار رواني رابطه مشاوره اي ميان فردي است .
چگونگي انتقال احساسات و هيجانات مراجع به مشاور :
اغلب مراجعان در موقعيت هيجاني بالايي هستند و اگر مشاور با همدلي به صحبتهاي انها گوش دهد حتما خودش در معرض ابتلا به موقعيت هيجماني مراجع قرار خواهد گرفت هيجان مانند ويروس است و شايد به همين دليل است که افرادي که منشا نيستند سعي دارند دوستان خود را که هيجاني مي شوند ارام سازند در صورتيکه مشاوران مراجعان خود را تشويق مي کنند تا هيجانشان را نشان داده و بيان کنند مشاوران همدلي تا حدودي احساساتي شبيه به اححساسات و هيجانات مراجعان خود خود را تجربه مي کنند و ان عده از مشاوران که اکثثرا با مراجعان هيجاني کار مي کنند بيشتر در معرض خطر هستند و بايد مراقبتهاي ويژه را براي جلوگيري ا زفرسودگي شغلي که شامل فرسودگي جسم و روح مي شود انجام دهند د ر حال حاضر شيوع فرسودگي شغلي مشاوران مورد پذيرش همگان مي باشد .
ارتباط کار مشاوران با روان درمان گران از نظر انتقال هيجان :
کار روان درمان گران از بسياري جهات شبيه به کار مشاوران است و مانند انها از طريق انتقال در معرض ابتلا به هيجانات بيماران خود قرار مي گيرند نمنظور از انتقال تعاملي است که ميان يک روان درمان گرو بيمار او رخ مي دهد و شبيه به يک رابطه رو دروست روان درمان گران با مشکلات هيجاني مردم سر و کار دارند و پديده خاصي موسوم به انتقال روي مي دهد .
ديدگاههاي مختلف در مورد فشار رواني استرس واثرات ان :
تعريف فشار رواني :
واژه نامه دانشگاهي و بستر فشار رواني را به عنوان فشار يا تنگنا تعريف مي کند .
واژه نامه علوم رفتاري و فشار رواني را نوعي فشار جسمي يا رواني تعريف مي کند که موجب تغييراتي در دستگاه عصبي خودمختار مي شود فشار رواني نوعي وضعيت فشار زاست که مطالعات بي حد و حصري را به فرد تحميل مي کند بعضي اوقات ممکن است فشار رواني بيش از توان سازگاري موجود زنده باشد بعضي از پژوهشگران استرس و فشار رواني را به عنوان حالتي از محيط کار تعريف کرده اند مثل استرس کار رقابت يا استرس داشتن بچه هاي بازيگوش مطابق با اين تعريف مفهوم استرس بيانگر مجموعه از نيروهاي خارجي است که فرد يا گروهي را تحت تاثير خود قرار مي دهد و ديدگاه ديگري استرس را واکنشهاي فيزيولوژيک و روان شناختي دروني فرد يا گروه به هنگام مواجه با محيط تهديد اور و چالش انگيز مي دانند .
تاثير نقش بر خانواده :
برخوردهاي وظايف شغلي و خانوادگي نقش زا هستند شاغليني که در محل کار از تنشهاي شغلي در امان نيست ا زخانه را پناهگاه خود مي يابند ليکن اين خطر همواره موجود است که انبار نقشهايي ا ز محل کار به خانه رفته در انجا تخليه گردد و پيامدهاي شوم به دنبال کشد و قامت امر هنگامي نمايان تر است که زوجين هر دو از تنشهاي شغلي در رنج باشند به هر حال ناتواني در ايجاد توازن و تعادل معقول بين وظايف شغلي و تکاليف خانوادگي مي تواند در ايجاد نقش نقش عمده ايفا کند .
ان دسته از فشار رواني که بيش از ديگران با مراجعان خود کشي گر ا سروکار دارند زماني ممکن است بپذيرند يکي زا مراجعان شان موفق به کشتن خودش شده است اين فکر در مشاور توليد اضطراب مي کند و احتمال فرسودگي شغلي را افزايش مي دهد و به ياد داشته باشيد که نهايت شخص مراجع نسبت به تصميم خود مسئول است اين عاقلانه نيست که خود را به خاطر کاري که نمي تواني از ان جلوگيري کنيد سرزنش و ملامت کنيد اگر در مقام يک مشاور تازه کار هستيد با ارجاع چين مراجعاني به يک مشاور حرفه اي از خود حفاظت کنيد .
چگونگي مهار و کنترل استرس :
پژوهشگران خويشتن مهاري و خود کنترل پذيري را داراي سه جنبه عملکردي عمده مي دانند .
الف ) کفش ورزي : به تسکين مهارو کنترل ارام و اضطرايهايي مي پردازد که با تداخل در روز عادي و طبيعي کارکرد انسان در سازش او با استرس مزاحمت ايجاد مي کند .
ب) تهذيبي : عامل تهذيب و تزکيه پذيرش و اتخاذ رفتارهاي جديد و تازه را تسهيل مي نمايد و زمينه تجديد نظر در رفتار را فراهم مي اورد مانند خودداري از استعمال دخانيات امساک در خوراک در پيش گرفتن برنامه هاي غذايي و رورزش .
ج) ازمودني : تجزيه و ازمون فعاليتهاي فرح بخش و نشاط افرين براي رشد و انبساط انسان حائز اهميت است مانند شرکت در مجالس جشن و سرور چنين اقداماتي از جنبه هاي بسيار مثبت و سازنده برخوردار است . و مي تواند با شيوه هاس تلقين شادماني و نوش مسرت قرين گردد و ……………….. انعطاف پذيري را به همراه داشته باشد در حالي که در مورد فوق جنبه شناختي و ادارکي دارد عملکرد ازمون از جهت گيري عاطفي برخودار است ومي تواند کار سازتر باشد .
روبرت اليوت مي گويد : اساس بيشترين برنامه هاي کنترل فشار روحي وجه تمايز انها از زوشهاي ديگر را موزشي بيماران در مورد بدست اوردن ارامش تشکيل ميد هد دکتر نبسون متخصص قلب که پدر درمانهاي ارامش بخش به شمار مي ايد بوسيله گروهي ا زپيروان اين مکتب ترغيب شد تا اثار تکنيک ™ يا رضايت فکري را بر روي بدن مطالعه کند نيسون در کمال تعجب متوجه شد (TM) مي تواند فعل و انفعالات فيزيولوژيکي مصيبت باري را تعديل کند و به کاهش ضربان قلب و کاهش فشار خون و ساير عوارض روحي مي شود بدين طريق اين يک نوع پادزهر طبيعي در مقابله با استرس مي باشد TM فقط يکي از اصولي است که مي تواند انچه را که نبسون از استراحت و ارامش مي خواند بوجود اورد نتيجه اثر اين شيوه تنها با پيگيري 4 مرحله اسان حاصل مي شود .
1- تجسم کنيد در يک موقعيت توام با ارامش قرار داريد .
2- چشمان خود را ببنديد
3- افکار خود را روي يک کلمه صدا ويا عبارت خاص متمرکز کنيد .
4- همه افکار ديگر را از خود برانيد .
تجديد نظر در طرز فکر ونگرش نسبت به مسائل زندگي تلقي فرد يبت به مسائل روزانه احساس مسئوليت در مقابل طرز رفتار خود تسلط برخود خويشتن داري و جلوگيري از عصابيت و بيزاري پيشگيري از تسلط ديگران به رفتار خود و در نهايت درک اين واقعيت که ديگر نمي توان دنيا را عوض کرد مي توان خود را چنان تغير داد که هماهنگي و تطابق بيشتر با محيط پيرامون حاصل گردد همه اينها عواملي هستند که انتخاب روشهاي فردي مناسب را در مهار و کنترل استرس ممکن مي سازند خوش خلقي و شوخ طبعي نيز بسيار مهم است . بخصوص ان که در شرايط ساترس اين حالتها از بين مي رود و در غياب اين حالتها نيز استرس بيشتر مس شود ورا اين رو شوخ طبيعي خلقي ابزار خوبي جهت مبارزه با استرس و جلوگيري و انباشت ان خواهد بود .
اختلال نقشي پس از ضربه :
يکي از عواملي که به طور فزاينده اي مراقبتهاي تخصصي را مي طلبد اختلال نقش پس ا ز ضربه است اختلال نقشي پس از ضربه را مي توان به عنوان مجموعه اي از علايم بروز بيماري بعد از واقعه نقش زا خارج ا زمحدود ه رويداردهاي معمولي انسان توصيف نمود به اين ترتيب مسائلي مانند ناملايمات عادي بيماري مزمن زيان هاي روزمره مثلا در کسب و تجار ت اختلافات خانوادگي و امثال اينها اگر چه بالقوه تنش زا هستند ليکن به عنوان وقايعي که بتواند به اختلالهاي تنشي پس از ضربه منجر شوند مورد ملاحظه قرار نمي گيرند برخي ا زپژوهشگران مواردي از اختلال تنشي پس از ضربه را در ارتباط با محيط هاي شغلي مورد مطالعه قرار داده و به نتايج جاانبي دست يافته اند پژوهشهايي نيز درباره اختلال پس از ضربه در لوکوموتيو راني انجام گرتفه است که ناظر پاره پاره شدن بدن افرادي بوده اند که به قصد خودکشي خود را در مسير حرکت قطارهاي کرده اند چنين تحقيقاتي نشان مي دهد که شماهده و نظاره وقايع ترسناک منحصر به اشخاصي نيست که به طور مستقيم در صحنه حادثه شرکت يا حضور داشته اند بلکه درگيري جانبي در ماجرا نيز مي تواند موجب ايجاد اختلال تنشي پس از ضربه گردد تحقيقات انجام شده در مشاغلي رواني و پزشکان مويد پيدايش تنش پس از ضربه در اين گونه مشاغل ديگري نيز در گروههاي نجات شيوع اختلال تنشي پس از ضربه را در افراد اين گروههاي همراه با شدت عوارض از قبيل افسردگي مشکلات اجتماعي اضطراب بي خوابي و ناخوشيهاي جسمي نشان مي دهد .
رابطه بين تنش و سخنهاي شخصيتي :
رابطه تنگاتنگ تنش و منش افراد از نظر شيوه روبه رو شدن و کنار امدن با وقايع تنش افرين امري واضع و تاييد نشده است چنانچه اين روش ها جنبه خود تخريبي داشته باشد غدد درون ريز و سيستم ايمني بدن ار تحت تاثير قرار مي دهد لذا با توجه به بافت هاي ژنتيک در زمينه ابتلا به بيماريها بسته به ميزان اسيب پذير و استعداد بيولوژيک در افراد مختلف واکنشهاي گوناگون مي تواند بروز نمايد درباره ارتباط تنش با منش
مروري بر تحقيقات گذشته :
الف ) تحقيقات داخلي
با بررسي ميزان شيوع منابع و علائم استرس که در ميان معلمان در ساير کشورهاي ست هر چند 14 از معلمان ايراني استرس شديد را متحمل مي شوند همچنين در اين پژوهش مشخص شده است که معلمان مرد به طور معني داري بيش ا ز معلمان زن دچار استرس بودند ولي ميزان استرس در ايران دبيرستانهاي و اموزگاران دبستان ها تفاوت معني داري نداشت مسائل و مشکلات مالي و حقوقي در کشورها به لحاظ جديد بودن موضوع مشاوره در نظام جديد اموزش متوسطه تا ان جا که جستجمو کرده ايم مطالعه اي در خصوص پژوهش حاضر انجام نگرفته که بطور مستقيم به موضوع شغلي مشاموران شاغل در نظام جديد پرداخته باشد فقط تنها تغيير انجام شده با استفاده از پرسش نامه گلدارد (GBI) در زمينه فرسودگي شغلي مشاوران به طور کلي و روان درمان گران متخصص (ندمشاوران نظام جديد ) توسط رضا خاکپور دانشجويي کارشناسي ارشد مشاوره مي باشد که نتايج قابل توجه از اين پژوهش بدست اورده ا زبسياري جهات با تحقيق حاضر مطابقت دارد .
در پژوهشي تحت عنوان بررسي نگرش دانش اموزان متطع متوسطه نظام جديد در استان کردستان 76-75 روي 100 نفر دانش اموزاي که انتخاب شده بودنند انجام گرفت دريافت بين نوع نگرش دانش اموزان وجنسيت انها را بطه معني داري وجود دارد بطوري که پسران بيشتر از دختران به فرايند مشاوره تحصيلي نگرش مثبت دارند در ضمن بين نوع نگرش دانش اموزان و رشته تحصيلي انان رابطه معني داري وجود داشت و دانش اموزان رشته کاردانش و علوم انساني بيشتر از رشته تجربي و رياضي نگرش مثبت داشتند بطور کلي نگرش دانش اموزان نسبت به فرايند مشاوره تحصيلي مثبت است (81% ) و فقط (19%) انها نگر ش منفي داشتند در اين پژوهش پيشنهاد شده با توجه به اهميت و سنگيني کار مشاوره مسئولين اموزش و پرورش نسبت به مشاوران و بهبود وضعيت زندگي و تامين نيازهاي انان توجه کافي و اقدام لازم مبذول دارند .
ب) تحقيقات خارجي
دانيل راسل در بخش مديريت بيمارستان ايوا اثرات تجربيات شغلي استرس زا و حممايت اجتماعي در امر فرسودگي شغلي ميان کارکنان مرکز مشاوره ارا مورد بررسي قرار داده است يک نمونه جهاني از 169 نفر کارمند دکترا يک فرم مصتحبه شغلي استرس و حمايت اجتماعي را پرکرده اند حمايت اجتماعي بوسيله اعضا شبکه فراهم مي شود و لحظه اي که به وسيله پاسخگو دريافت مي شود ارزيابي مي گردد نتايج حاصله از پژوهشهاي مشخص کرده اند که مقادير بالاي استرس شغلي با سطوح بالتر فرسودگي شغلي در ارتباط است و حمايت اجتماعي از مصاحبه شوندگان و همکاران با سطوح پائين تر فرسودگي شغلي مربوط است اما به عنوان يک عامل حفاظتي کاربرد ندارد .
راسل مي گويد نتيجه مي گيريم که مطالعات شغلي بر حسب کاربرد شان براي شاخاصي که اشکال خاصي از حمايت اجتماعي را دريافت مي کنند نيازمند ارزياب هستند مديريت استرس يک موضوع بسيار مورد توجه در چند دهه گذشته بوده است تحقيقات انجام شده در اين دوره روشن ساخته است که حوادث استرس زاي زندگي روزانه عوامل سبب شناسي در بسياري از مسائل روان شناسي و فيزيکي خستند مشاوران اشخاصي را که توانستند استرس را به طور موثر از راه توسعه و ارزيابي مداخلات و عوامل روان شناسي کنترل کننده تشويق کرده اند به انها کک مي کنند تا از اين طريق رفتارهاي ناسازگارانه را تغيير بدهند علي رغم اين سعي و تلاش بسياري از مشاوران حرفه اي مشکلات زيادي را در کنترل استرس خودشان در يمن کار همان طور که استرس روي کارشان تاثير مي گذارد تجربه مي کنند استرسهاي مربوط به شغل در حين کار اثرات منفي دارند و برنامه هاي شغلي استرس زا را به انجام کم کاري غيبت کاري محمول کردن کار و فرسودگي شغلي مربوط مي شود .
بعلاوه تحقيقات روشن ساختد که اشخاص مخصوصا در شغلهايي که خدمات براي ديگران را فراهم مي کنند در معرض فرسودگي شغلي قرار دارند و شماروه به عنوان يکي از اين دسته از شغلهاي مشخص گرديده است فرسودگي همچنين بر روي رضايت شغلي اثرات منفي دارد مثلا ريجه و گودلي و هافر دريافتند که تحليل و خستگي روحي و ديگر متغير هاي فرسودگي در مطالعه باسازي و تجديد قواي برنامه اي مديران و جهت دادن به مراکز خدماتي مشاوره به رضايت شغلي مربوط ميشود و مشاوران فرسوده احساسات منفي بيشتر درباره کارشان دارند .
اثر متوسط که حمايت اجتماعي بر روابط بين استرس و فرسودگي دارد بر حسب نظريه اشخاصي که رابطه اجتماعي دارند قادرند که به ديگران تکيه کنند و از انها کمک بخواهند وقتي درباره استرس بحث مي کنند منبعي است که اثر استر را ب ر سلاميت روحي و فيزيکي کم کند و سندهاي تجربي و علمي مشخص کرد ها ند که حمايت اجتماعي در پيشگويي سلامتي روحي و فيزيکي با استرس در تعامل است در حاليکه به اين تعامل استرس وحمايت اجتماعي دست نيافته اند .
فصل سوم
روش تحقيق
1- طرح پژوهشي : پژوهش انجام شده در ارتباط با بررسي ميزان فرسودگي شغلي بين مشاوران ناحيه 4 شيراز از نوع توصيفي مي باشد .
2- جامعه اماري : شامل تمامي مشاوران دبيرستان ها هنرستان ها و مراکز اموزشي پيش دانشگاهي دخترانه و پسرانه ناحيه 4 شيراز که در سال تحصيلي 85-84 مشغول به کار بوده اند مي باشد .
3- حجم نمونه و روش اندازه گيري : تعداد کل مشاوران (70) نفر مشغول به کار در ناحيه 4 اموزش و پرورش شيراز به عنوان نمونه مورد مطالعه قرار گرفت اين جامعه شامل 42 نفر زن و 28 نفر مرد مي باشد .
4- ابزار اندازه گيري : ويژگيهاي و تفسير پرسشنامه GBI
الف : در اين تحقيق پرسشنامه فرسودگي شغلي ديويد گلدارد (GBI) که براي اندازه گيري فرسودگي مشاوران و روان درمان گران



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید