دانشگاه آزاداسلامي
واحدکرمانشاه
دانشکده تحصيلات تکميلي
پايان نامه جهت دريافت کارشناسي ارشدرشته مديريت بازرگاني گرايش مديريت مالي(MA)
عنوان :
تاثير سرمايه فکري برارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران
استاد راهنما : دکترفرهادشاه ويسي
استادمشاور : دکتربابک جمشيدي نويد
نگارنده : احسان نجفي
تابستان 1390
چکيده
درطي ساليان اخيرسرمايه فکري به عنوان يکي ازاساسي ترين شاخص ها براي ارزيابي رشدوتوسعه يافتگي کشورهامدنظرقرارگرفته است.دراقتصاددانش بنيان امروزموفقيت سازمانها به توانايي مديريت سرمايه هاي فکري بستگي داشته وبراي اينکه بتوان اين دارايي ها را مديريت کرد ابتدا بايد آنهارا شناسايي واندازه گيري نمود. صاحب نظران حوزه سرمايه فکري،اين مفهوم رادرسه حيطه سرمايه انساني،سرمايه ساختاري وسرمايه رابطه اي يامشتري تعريف مي کنند. به تعبيري ساده شايد بتوان سرمايه‌‌ فکري را بسته‌‌اي دانشي تشکيل‌‌شده ازمجموعه‌‌ منابع نامشهود و پنهان،اصول،فرهنگ،الگوهاي رفتاري، قابليت ها،شايستگي‌‌ها ، ساختارها،ارتباطات،فرآيندهاوپردازش‌‌هاي منجريامنتج ازدانش،به‌‌حساب آورد .
ازسوي ديگرارزيابي عملکردازمنظراقتصادي ومالي ازمسائل مهم درفراينداداره بنگاه هاي اقتصادي وتصميم گيري مالي محسوب مي گردد.ارزيابي منطقي عملکردبه شناخت،تبيين وبه کارگيري شاخص هاي مالي وغيرمالي بستگي دارد.ازجمله شاخص هاي مالي بااهميت،ارزش افزوده اقتصادي است.ارزش افزوده اقتصادي نشان دهنده وابستگي وارتباط مستقيم ارزش شرکت به عملکردمديريت است .تفاوت بين ارزش افزوده اقتصادي وسايرمعيارهاي ارزيابي عملکرد درمحاسبه هزينه کليه منابع تامين مالي (وازجمله هزينه هاي فرصت صاحبان سهام) است .بنابراين آنچه دراين معياراهميت دارداين است که،شرکت بتواند بازدهي بيش ازهزينه سرمايه منابع مالي خودبه دست آورد.
هدف اصلي اين پژوهش مطالعه روابط بين شاخص هاي سرمايه فکري مطابق بامدل آنته پاليک ونيزمطالعه تاثيراين شاخص هابرارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران درفاصله زماني1388-1384مي باشد. شاخص هاي سرمايه فکري برمبناي مدل پاليک عبارتنداز:کارايي سرمايه بکارگرفته شده،کارايي سرمايه انساني وکارايي سرمايه ساختاري. فرضيات تحقيق براساس اطلاعات کلي61شرکت پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران که به شيوه حذف سيستماتيک انتخاب شده اند مورد آزمون قرارگرفته اند.همچنين روش هاي آماري مورداستفاده دراين پژوهش تحليل همبستگي ورگرسيون هاي خطي ساده وچندگانه بوده اند.
نتايج تحقيق درسطح اطمينان 95% بيانگرآن است که درمجموع سال هاي يادشده بين کارايي سرمايه بکارگرفته شده وکارايي سرمايه انساني، کارايي سرمايه بکارگرفته شده و کارايي سرمايه ساختاري و کارايي سرمايه انساني و کارايي سرمايه ساختاري رابطه معني داري وجودداشته است؛همچنين به صورت مجزا وهمزمان بين کارايي سرمايه به کارگرفته شده و ارزش افزوده اقتصادي،کارايي سرمايه انساني وارزش افزوده اقتصادي وکارايي سرمايه ساختاري وارزش افزوده اقتصادي رابطه معني داري وجودداشته است .
مقدمه
با وقوع دگرگوني هاي عظيم درعرصه تکنولوژي و فناوري اطلاعات، ازسالهاي بعداز1990 و تغييرپارادايم حاکم بر اقتصاد صنعتي شاهد پديداري اقتصادي مبتني براطلاعات و دانش هستيم كه اساس وبنيان آن برمحورسرمايه‌فکري استواراست. دراين اقتصاد،دانش به عنوان مهمترين سرمايه،جايگزين سرمايه هاي مالي وفيزيکي شده است و موفقيت هرسازماني به توانايي مديريت صحيح اين دارايي ها بستگي دارد. امروزه ضرورت رشد وتوسعه سرمايه هاي فکري به عنوان مهمترين منبع ارزش آفرين براي سازمان ها يک الزام جدي درسطح کلان ملي ودرعرصه کسب وکاراست وميزان رشد وتوسعه آن به سرعت به شاخصي درتوسعه يافتگي کشورها تبديل شده است. دردنياي رقابت محورمعاصرموفقيت سازمانها به شناسايي ، اندازه گيري و توانايي مديريت دارايي هاي نامشهود بستگي داشته و سازمان ها براي فراهم نمودن حداكثر شرايط لازم براي دستيابي به اهداف و استراتژي ها، نه تنها بايد سرمايه هاي فکري خود راشناسايي، اندازه گيري و مديريت كنند بلكه مي بايد همواره سعي كنند تا اين گونه دارايي ها را بطور مستمر ارتقاء و بهبود بخشند . واضح است سازمانهايي كه نتوانند دارايي هاي دانشي خود را بطور مستمر ارتقا دهند، بقاء و حيات خود را با خطرمواجه خواهند كرد. ازاين رو امروزه دسته بندي دارايي هاي سازمان ، شناخت وتعريف سرمايه هاي فكري، مدل ها و روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري ، وشيوه هاي گزارش دهي داخلي و خارجي سرمايه فكري داراي اهميت شده است . همچنين امروزه مشخص شده است استفاده از معيارهاي سنتي حسابداري براي ارزيابي عملکرد وارزش سهام شرکت ها ديگرنمي تواند جامع ومانع باشد زيرا اين شاخص ها تنها مي توانند دارايي هاي مشهود وفيزيکي را اندازه گيري نمايند درحالي که بخش عظيمي از ارزش وثروت سازمان ها وشرکت ها را دارايي هاي نامشهودي تشکيل مي دهند که چون در صورت هاي مالي اساسي نظيرترازنامه آورده نمي شوند ناگزيرتوسط اين معيارهاقابل سنجش نيستند. ازاين روباتوجه به نقصان معيارهاي سنتي حسابداري براي ارزيابي عملکردوارزش سهام به ويژه درسنجش دارايي هاي نامشهوددرسال ???? از سوي موسسه امريکايي “استرن و استوارت” ابزار تحليلي جديدي بنام ارزش افزوده اقتصادي به‌كار گرفته شد که باتوجه به اينکه روشي نوآورانه، براي يافتن ارزش واقعي شركت و ارزش مديران آن بود به سرعت مورد پذيرش جامعه شركت‌ها قرار گرفت . به طورکلي براساس مباني ارزش افزوده اقتصادي : اولاً شركت به‌طور واقعي سودآور نيست، مگر اينكه درآمدهايش بيش از هزينه فرصت از دست رفته آن شركت باشد وثانياً ثروت براي سهامداران زماني ايجاد مي‌شود كه مديران شركت،تصميمات سرمايه‌گذاري را طوري اتخاذ كنندكه خالص ارزش فعلي (NPV)1 آنها مثبت باشد.
بنابراين امروزه ازيک سو به لحاظ موفقيت روش ارزش افزوده اقتصادي به‌ عنوان يکي ازبهترين معيارهاي سنجش وارزيابي عملکرد وازسوي ديگر رشد اهميت سرمايه‌ فکري، به عنوان يک ابزارمؤثر براي ايجاد ارزش و افزايش رقابت شرکت ها حائزاهميت وضرورت است که اين مفاهيم درحوزه اقتصاد ايران وبه ويژه جامعه بورس کشور به منظور مقايسه شرکتهاي مختلف،تعيين ارزش واقعي وحتي بهبود کنترل‌هاي آنها موردبررسي و مطالعه قرارگيرند
پيشينه تحقيق
کاظم چهار باغي وکريپس درتحقيقي اشاره مي کنند که سرمايه فکري نيروي محرکه اصلي و پايدار عملکرد سازماني است که بهتر از هر چيزي ارزش واقعي سازمان را منعکس مي کند. (Chaharbaghi&Cripps,2006, p42) کوجانسيوو و لانکوييست درمقاله تحقيق درارزش و کارايي سرمايه فکري بيان مي کنندکه سرمايه فکري براي رقابت پذيري بنگاههاصرفنظراز نوع صنعت بسيار مهم است؛هرچندکه براي بنگاه هاي دانش محوربه دليل اينکه عمده منابع آنها را غيرمشهودها تشکيل مي دهند اهميت بيشتري دارد.(Kujansivu&Lonnqvist,2007,pp272-287) برمهندکاروديگران درتحقيق خود به بررسي تاثير سرمايه فکري برعملکرد139 شرکت داروسازي پرداختند که نتايج حاکي ازرابطه معناداري بين اجزاي سرکايه فکري وعملکردشرکت هاست (Bramhandkar,et al,2007,p362)تن وديگران درتحقيق خودبا تمرکزبرآسياوکسب اطلاعات 150شرکت عمومي بورس سنگاپوربين سال هاي 2000 تا2002 ارتباط سه بخش (سرمايه انساني،ساختاري وارتباطي) با بازده مالي (عملکرد) شرکت ها را مورد بررسي قراردادند که نتايج حاکي از آن است که اولاً بين سرمايه فکري شرکت وبازده مالي فعلي وآتي شرکت ها رابطه مثبت معناداري وجوددارد ؛ ثانياً سرمايه فکري دربازده مالي شرکت ها درصنايع مختلف متفاوت است . (Tan, et al, 2007, p95)سباستين وديگران درتحقيقي به بررسي سرمايه فکري وعملکرد شرکت ها درکشوراستراليا پرداختند . نتايج به دست آمده حاکي از ارتباط مثبت معناداري بين سرمايه فکري وعملکرد اين شرکت ها بود .(Sebastian,et al,2007,p43) سپهردوست به بررسي ارتباط سرمايه فکري با سود قبل ازکسرماليات ،جريانهاي نقدي عملياتي و ارزش شرکت هاي دربورس اوراق بهادار تهران طي سال هاي 1385-1383 پرداخت . براساس نتايج حاصله بين جريان هاي نقدي عملياتي ، سرمايه فکري وارزش افزوده رابطه مثبت ومعناداري وجودداشته است . (سپهردوست،1387،صص101-119) مدهوشي واصغرنژاد ارتباط بين ارزش سرمايه فکري وبازده مالي شرکت هاي سرمايه گذاري فعال دربورس اوراق بهادارتهران را مطالعه کردند.نتايج نشان داد ارتباط مثبت ومعناداري بين سرمايه فکري وبازده مالي ، سرمايه فکري وبازده مالي آتي ، نرخ رشد سرمايه فکري ونرخ رشد بازده مالي آتي شرکتهاي سرمايه گذاري فعال دربورس اوراق بهادارتهران وجود دارد. (مدهوشي و اصغرنژاد ،1388،صص 101-116) براساس پژوهش ملکيان وزارع بهمنميري در تبيين اثرات سرمايه فکري برعملکردمالي شرکت هاي داروسازي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با رويکرد فازي مشخص شد متغيرهاي مستقل سرمايه انساني وارتباطي هرکدام به ترتيب 494/0 و 544/0 برعملکرد شرکت ها اثرات مثبت داشتند درحالي که متغيرمستقل سرمايه ساختاري برعملکردشرکت ها تاثيرمعناداري نداشت . (ملکيان وزارع بهمنميري،1388، صص 135-156) مهرابي وديگران هم ارتباط بين سرمايه فكرى و بازده مالى شركت هاى پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران براى يك دوره پنج ساله از سال 1383 تا سال1387 مطالعه کردند . براساس نتايج بين سرمايه فكرى وعملكرد مالى و عملكرد آتى شركت همبستگى مثبت وجود دارد. همچنين، سهم سرمايه فكرى در عملكرد آتى شركت در صنايع مختلف متفاوت مى باشد ولى نتايج نشان مى دهد كه بين نرخ رشد سرمايه فكرى و عملكرد آتى شركت ارتباطى وجود ندارد. (مهرابي وديگران،1389، صص 56-61) همتي وديگران ارتباط بين سرمايه فکري،ارزش بازار و عملکرد مالي شرکتهاي غير مالي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طي سالهاي 1383 لغايت 1387 بررسي کردند . آنها نتيجه گرفتند ارتباط معني داري بين سرمايه فکري واجزاي آن ونسبت ارزش بازاربه ارزش دفتري شرکت هاي غير مالي موردمطالعه وجوددارد . همچنين بين سرمايه فکري واجزاي آن با معيارهاي عملکردمالي شرکت ها نظير ROA وROE رابطه معناداري وجود دارد. (همتي وديگران،1389، صص 48-23) عباسي وگلدي صدفي تأثير كارايي هر يك از عناصر سر مايه فكري بر شاخص هاي مالي شركت ها در بورس اوراق بهادار تهران را بررسي کردند . طي نتايج بدست آمده ضريب كارايي هر يك از عناصر سرمايه فكري بر نرخ بازده حقوق صاحبان سهام تأثير مثبت و معناداري داشتند. تأثير ضريب كارايي سرمايه فيزيكي و انساني بر سود هر سهم مثبت اما تأثير ضريب كارايي سرمايه ساختاري منفي و معنادار بود. تأثير ضريب كارايي سرمايه هاي فيزيكي و ساختاري بر نرخ بازده سالانه مثبت اما تأثير ضريب كارايي سرمايه انساني بر آن منفي و معنادار بود .همچنين شرکت هايي که سرمايه فکري بالاتري دارند عملکردمالي بهتري دارند ؛ به علاوه ميانگين ضريب سرمايه فکري دربين هفت صنعت تفاوت معناداري داشت. (عباسي وگلدي صدفي،1389، صص74-57)
هدف کلي
مطالعه روابط بين شاخص هاي سرمايه فکري براساس مدل آنته پاليک و اثرگذاري اين شاخص ها برارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران به منظورکمک به تصميم گيري بهينه تصميم گيرندگان مختلف اقتصادي
اهداف ويژه وکاربردي تحقيق
– بيان رابطه متقابل بين شاخص هاي سرمايه فکري شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران دربازه زماني 1388-1384
– بيان اثر اثرپذيري ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران از کارايي سرمايه انساني اين شرکت ها در دربازه زماني 1388-1384
– بيان اثرپذيري ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران از کارايي سرمايه ساختاري (سازماني) اين شرکت ها در دربازه زماني 1388-1384
– بيان اثرپذيري ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران از کارايي سرمايه به کارگرفته شده اين شرکت ها در دربازه زماني 1388-1384
چهارچوب نظري پژوهش
جدول 1 خلاصه برخي تحقيقات داخلي درزمينه سرمايه فکري
رديفمحقق يا محققانسالموضوع پژوهشنتيجه پژوهش1سپهردوست1387ارتباط سرمايه فکري با سود قبل ازکسرماليات ،جريانهاي نقدي عملياتي و ارزش شرکت هاي دربورس اوراق بهادار تهرانطي سال هاي 1385-1383 بين جريان هاي نقدي عملياتي ، سرمايه فکري وارزش افزوده رابطه مثبت ومعناداري وجودداشته است .2مدهوشي
و
اصغرنژاد1388ارتباط بين ارزش سرمايه فکري وبازده مالي شرکت هاي سرمايه گذاري فعال دربورس اوراق بهادارتهرانارتباط مثبت ومعناداري بين سرمايه فکري وبازده مالي ، سرمايه فکري وبازده مالي آتي ، نرخ رشد سرمايه فکري ونرخ رشد بازده مالي آتي شرکتهاي سرمايه گذاري فعال دربورس اوراق بهادارتهران وجود دارد3ملکيان
و
زارع بهمنميري1388تبيين اثرات سرمايه فکري برعملکردمالي شرکت هاي داروسازي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با رويکرد فازيمتغيرهاي مستقل سرمايه انساني وارتباطي هرکدام به ترتيب 494/0 و 544/0 برعملکرد شرکت ها اثرات مثبت داشتند درحالي که متغيرمستقل سرمايه ساختاري برعملکردشرکت ها تاثيرمعناداري نداشتمدل مفهومي پژوهش
متغيرهاي موردبررسي درپژوهش حاضر رامي توان در قالب مدل مفهومي زيرنمايش داد :
فرضيه هاي پژوهش
باتوجه به موضوع پژوهش وبررسي ومطالعه ادبيات وپيشينه تحقيق شامل تحقيقات وتاليفات مرتبط باموضوع ونيزباعنايت به شاخص هاي سرمايه فکري فرضيه هاي اصلي و فرعي زيربه ترتيب انتخاب وموردآزمون قرارخواهندگرفت .
فرضيه اصلي اول
بين شاخص هاي سرمايه فکري شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معني داري وجوددارد
فرضيه هاي فرعي
1- بين کارايي سرمايه بکارگرفته شده(CEE)2 و کارايي سرمايه انساني (HCE)3 شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معني داري وجوددارد
2- بين کارايي سرمايه بکارگرفته شده(CEE) و کارايي سرمايه ساختاري(SCE)4 شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معني داري وجوددارد.
3- بين کارايي سرمايه انساني (HCE) و کارايي سرمايه ساختاري(SCE) شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معني داري وجوددارد.
فرضيه اصلي دوم
بين سرمايه فکري و ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداري وجوددارد.
فرضيه هاي فرعي
1- بين کارايي سرمايه به کارگرفته شده و ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداري وجوددارد.
2- بين کارايي سرمايه انساني وارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداري وجوددارد.
3- بين کارايي سرمايه ساختاري وارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداري وجوددارد.
4- بين کارايي سرمايه فکري و وارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران رابطه معناداري وجوددارد.
تعريف مفهومي و عملياتي واژه ها و اصطلاحات فني
سرمايه فکري
به طورکلي سرمايه فکري مجموعه‌اي از دانش، اطلاعات، دارايي هاي فکري، تجربه، رقابت و يادگيري سازماني است که مي‌تواند براي ايجاد ثروت به کار گرفته شود. در واقع سرمايه فکري تمامي کارکنان، دانش سازماني و توانايي هاي آن را براي ايجاد ارزش افزوده در بر مي‌گيرد و باعث منافع رقابتي مستمر مي‌شود.درپژوهش حاضربه منظورمحاسبه وسنجش سرمايه فکري از مدل تعيين ضريب ارزش افزوده سرمايه فکري (VAIC)5 ارائه شده توسط آنته پاليک استفاده خواهد شد . مدل تعيين ضريب ارزش افزوده فکري جزء مدل هاي بازده دارايي هاست که درسال1998ميلادي توسط آنته پاليک به عنوان يک ابزارتحليلي براي اندازه گيري عملکردشرکت معرفي شده است . اين مدل باهدف افزايش توانايي مديران صاحبان سهام و ساير ذينفعان سازماني درارزيابي وپايش ارزش ايجادشده ازخلال سرمايه فکري براي سازمان وازدريچه کل منابع ومولفه هاي عمده منابع سازماني طراحي گرديده ودرطول ساليان پس ازمعرفي ، تکامل يافته است مدل پاليک براساس آخرين ويرايش درسال 2000 داراي شش گام به شرح زيراست :
(Pulic,2004, pp, 62-68), . (Riahi- Belkaoui, 2003, PP. 215-226)
(نمازي وابراهيمي، 1385،صص1-14)
1. گام نخست : محاسبه ارزش افزوده
(1) VA = OP + EC + D + A
VA : ارزش افزوده
OP : سود عملياتي
EC : هزينه کارکنان
D : استهلاک دارايي هاي مشهود
A : انقضا (استهلاک دارايي هاي نامشهود)
درمدل پاليک به دليل نقش ارزنده نيروي انساني درفرايند ايجادارزش ، هزينه حقوق ودستمزد وسايرهزينه هاي کارکنان نه تنها به عنوان هزينه درنظرگرفته نمي شوند بلکه خود نوعي سرمايه گذاري به شمارمي آيند . ارزش افزوده را مي توان بااستفاده ازاطلاعات مندرج درصورت هاي مالي اساسي نظيرترازنامه وصورت سودوزيان به صورت بالا محاسبه نمود.
2. گام دوم : محاسبه کارايي سرمايه به کارگرفته شده
درمدل پاليک به منطورنمايش کارايي منابع ايجادکننده ارزش ، مي بايست کارايي سرمايه فيزيکي رابادرنظرگرفتن سرمايه مالي محاسبه نمود . اين کارايي به صورت زيرمحاسبه مي شود :
(2) ارزش دفتري دارايي هاي نامشهود – ارزش دفتري کل دارايي ها CE =
(3) CEE = VA ÷ CE
CEE : کارايي سرمايه به کارگرفته شده
CE : سرمايه به کارگرفته شده
3. گام سوم : محاسبه کارايي سرمايه انساني
مطابق مدل پاليک مي بايست کليه هزينه هاي کارکنان را به عنوان سرمايه انساني درنظرگرفت زيرا همانطورکه قبلاً گفته شد هزينه هاي کارکنان نه تنها به عنوان هزينه درنظرگرفته نمي شوند بلکه خود نوعي سرمايه گذاري به شمارمي آيند.
(4) کل هزينه هاي کارکنان شامل حقوق ودستمزد و سايرمزايا = HC
(5) HCE = VA ÷ HC
HC : سرمايه انساني
HCE : کارايي سرمايه انساني
4. گام چهارم : محاسبه کارايي سرمايه ساختاري
مطابق مدل پاليک کارايي سرمايه ساختاري به صورت زيرمحاسبه مي شود :
(6) SC = VA – HC
(7) SCE = SC ÷ VA
SC : سرمايه ساختاري شرکت
SCE : کارايي سرمايه ساختاري
5. گام پنجم : محاسبه کارايي سرمايه فکري
پس ازمحاسبه کارايي سرمايه انساني و کارايي سرمايه ساختاري درگام هاي سوم وچهارم اينک مي توان کارايي سرمايه فکري را از رابطه زيربدست آورد :
(8) ICE = HCE + SCE
6. گام ششم : محاسبه ضريب ارزش افزوده فکري
(9) VAIC = ICE + CEE
(10) VAIC = HCE + SCE + CEE
VAIC : ضريب ارزش افزوده فکري
اين ضريب نشان دهنده کارايي ايجادارزش يا توانايي فکري شرکت است .هرچقدرمقداراين ضريب بيشترباشد مديريت ازتوان بالقوه شرکت استفاده بهينه تري نموده است .
لازم به ذکراست درمدل پاليک به سرمايه مشتري به صورت خاص توجه نمي شود واين سرمايه دردل ديگرسرمايه هاي محاسبه شده(سرمايه هاي ساختاري ، انساني وبه کارگرفته شده) درنظرگرفته مي شود.
ارزش افزوده اقتصادي
انجام دقيق ، مؤثر و كارآمد ارزيابي و سنجش عملكرد، نيازمند شناسايي و بكارگيري معيارهاي مالي و غيرمالي سنجش عملكرد است .ارزش افزوده اقتصادي بازاريکي از بهترين ومهمترين معيارهاي سنجش عملكرد مديريت است . تفاوت بين ارزش افزوده اقتصادي وسايرمعيارهاي ارزيابي عملکرد دراين است که درتعيين آن تلاش مي شود تا هزينه کليه منابع تامين مالي درنظرگرفته شود .بنابراين آنچه دراين معيار اهميت دارد اين است که شرکت بتواند بازدهي بيش از هزينه سرمايه منابع مالي خود به دست آورد.از ديدگاه حسابداري، ارزش افزوده اقتصادي عبارت است از تفاوت بين سود خالص عملياتي بعد از ماليات
و هزينه سرمايه. بنابراين ارزش افزوده اقتصادي متفاوت از ابزارهاي سنتي سنجش سود حسابداري مانند EBIT 2 ،EBITDA,3 و EPS و… است. زيرا ارزش افزوده اقتصادي كل هزينه‌هاي تامين سرمايه را در نظر مي‌گيرد ابزارهاي حسابداري فقط هزينه‌ بدهي را در نظر گرفته و به‌طور ضمني فرض مي‌كنند كه هزينه صاحبان سهام عادي رايگان است كه اين يك هزينه فرصت است و نه هزينه حسابداري و در اين مورد نبايد ترديد كرد. به تعبيري ارزش افزوده اقتصادي شاخص بنيادين براي اندازه‌گيري عملكرد و تعيين ارزش شركت است (مجتهد زاده و حسن زاده ، 1387، صص 178-147) درمحاسبه ارزش افزوده اقتصادي به صورت زيرعمل مي شود :
گام اول . محاسبه سود خالص عملياتي پس از ماليات تعديل شده :
(11) هزينه هاي تامين مالي + سودحسابداري پس ازکسرماليات NOPAT =
NOPAT = سود خالص عملياتي پس از ماليات تعديل شده
گام دوم . محاسبه سرمايه اقتصادي :
(12) بدهي هاي جاري بهره دار- بدهي هاي جاري = خالص سرمايه درگردش
(13) دارايي هاي ثابت + خالص سرمايه درگردش Capital =
= Capital سرمايه اقتصادي
گام سوم . محاسبه نرخ بازده سرمايه :
(14) r = NOPAT ÷ Capital
= r نرخ بازده سرمايه
گام چهارم . محاسبه ميانگين موزون هزينه سرمايه
(15)
ميانگين موزون هزينه سرمايه WACC =
مجموع بدهي ها d =
نرخ هزينه بدهي ها = rd
حقوق صاحبان سهام = e
نرخ هزينه حقوق صاحبان سهام = re
درتحقيق حاضر براي محاسبه نرخ هزينه بدهي ، نرخ بهره خالص ازماليات ( نرخ 23% تامين مالي بادرنظرگرفتن نرخ 25%ماليات) به عنوان نرخ هزينه بدهي تمامي شرکت ها مورداستفاده قرارگرفته وهزينه حقوق صاحبان سهام با استفاده ازمدل ارزيابي برمبناي ارقام حسابداري محاسبه شده است .( نوروش وديگران،1383، صص121-146)
گام پنجم . محاسبه ارزش افزوده اقتصادي
(16) EVA = ( r – WACC ) × Capital
= EVA ارزش افزوده اقتصادي
جامعه آماري تحقيق و نحوه انتخاب شرکتهاي مورد مطالعه جهت آزمون فرضيه هاي تحقيق
جامعه آماري اين تحقيق را كليه شركتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران درفاصله زماني 1388-1384 بر مي گيرد. شرکتهاي مورد مطالعه در جهت آزمون فرضيه هاي تحقيق بدين صورت انتخاب گرديده اند كه، ابتدا كليه شركتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در پايان سال 1388 فهرست شده و سپس با بکارگيري روش حذف سيستماتيک مبتني بر قاعده‏ي غربال کردن6 و با در نظر گرفتن پنج معيار زير، از ميان آنها شرکت‏هايي انتخاب مي‏شوند که تمامي شرايط زير را دارا و آن دسته از شرکت‏هاي عضو جامعه‏ي آماري که اين شرايط را نداشته باشند، از نمونه‏ي آماري حذف مي‏گردند.
1- اطلاعات صورت‏هاي مالي 5 ساله مورد بررسي (1388-1384) موجود باشد.
2- دوره‏ي مالي شرکت‏ها، منتهي به پايان اسفندماه هر سال باشد.
3- در طول دوره‏ي تحقيق، سهام آنان دچار وقفه‏ي معاملاتي طولاني‏تر از 6 ماه نشده باشد.
4- شرکت‏هاي مورد مطالعه جزءارائه دهندگان خدمات مالي و شرکت‏هاي سرمايه‏گذاري نباشند.
دليل اعمال شــرط سوم اين است كه، اگر نماد معاملاتي شركتي براي يك مدت طولاني بسته شده و سهام آن مورد معامله قرار نگيرد ،اولا”پارامترهاي مربوط به آن سهم قابليت مقايسه با سهامي را كه به طور مداوم مورد معامله قرار گرفته ندارد و ثانيا”پارامترهاي برآوردي آن از قبيل معيارهاي ريسك سيستماتيك از نظر آماري چندان معني دار نخواهد بود. از طرف ديگر، مدت كمتر از 6 ماه ممكن است منجر به حذف تعداد زيادي از شركتهاي عضو نمونه آماري گرديده و شركتهاي سرمايه گذاري نيز به دليل ماهيت خاص فعاليت آنها ،از جامعه مورد بررسي در اين تحقيق كنار گذاشته مي شوند.
نگاره 1 شرح چگونگي انتخاب نمونه آماري
شرح چگونگي انتخابتعدادتعداداعضاي جامعه‏ي آماري در پايان سال 1388 :
1. شرکت هاي هنوز پذيرفته نشده دربورس اوراق بهادارتهران :
2. شرکت هاي پذيرفته شده بعداز 01/01/1384
3. شرکت‏هايي که پايان سال مالي آنها پايان اسفندماه هر سال نمي‏باشد:
4. شرکت‏هايي که معامله بر روي سهام آنان طي سال مالي بيش از 6 ماه دچار وقفه‏ي معاملاتي شده است :
5. شرکت‏هايي که اطلاعات صورت‏هاي مالي 5 ساله مورد بررسي (88-1384) آنها به صورت کامل موجود نمي‏باشد :
6. شرکت‏هاي ارائه دهنده خدمات مالي شامل : واسطه‏هاي مالي ، بانک ها ، بيمه ها و شرکت‏هاي سرمايه‏گذاري :
جمع شرکت‏هاي حذف شده از جامعه‏ي آماري :
48
29
99
132
89
20478
(417)جمع شرکت‏هاي عضو نمونه‏ي آماري61
روش تحقيق
درپژوهش حاضر روابط متقابل بين شاخص هاي سرمايه فکري طبق مدل پاليک وتاثير اين شاخص ها برارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادار تهران موردبررسي ومطالعه قرارگرفته است .اين تحقيق، جزء تحقيقات توصيفي (شبه آزمايشي) طبقهبندي و روش آزمون فرضيه هاي تحقيق، روش تجزيه و تحليل آماري از نوع تحليل همبستگي است . طرح تحقيق مورد استفاده، طرح تحقيق پس رويدادي است و هر يک از فرضيههاي تحقيق با استفاده از اطلاعات واقعي که بر مبناي عملکرد واقعي بورس اوراق بهادار در طول دوره زماني تحقيق حاصل شده است، آزمون شده اند. تحقيق به لحاظ هدف، تحقيقي کاربردي است که نتايج حاصل از آن مي تواند براي طيف گستردهاي شامل سرمايهگذاران در بازارهاي مالي، مسئولان بورس اوراق بهادار، مديران پرتفوي، سهامداران، کارگزاران بورس اوراق بهادار، تحليلگران مالي و محققان بازار سرمايه به منظور فراهم نمودن فضاي شفاف اطلاعاتي، بهينهسازي طراحي سبد سهام، کمک به تصميمگيريهاي بهينه سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار و فراهم نمودن افقهاي جديد مطالعاتي به کار گرفته شود.
روش ها و ابزارگردآوري داده ها
اطلاعات موردنيازبخش ادبيات تحقيق به روش کتابخانه اي ازکتب ومجلات فارسي ولاتين ومقالات استخراج شده ازسايت هاي معتبرعلمي اينترنتي گردآوري شده است . همچنين آمار،اطلاعات وداده هاي موردنيازبراي آزمون فرضيه هاي تحقيق به روش ميداني ازطريق مراجعه به سازمان بورس اوراق بهادار تهران واستفاده ازاطلاعات افشاشده شرکت هاي بورس اوراق بهادار تهران ونيز نرم افزارهاي تلخيص کننده اطلاعات مالي شرکت ها براي دوره زماني 5ساله1388-1384گردآوري وجهت محاسبه متغيرهاي تحقيق دريک بانک اطلاعاتي ذخيره شده است .
روش ها و ابزارتجزيه وتحليل داده ها
بااستفاده ازاطلاعات واقعي که برمعناي وضعيت مالي وعملکردشرکت هاي بورس گردآوري شده است هريک ازفرضيه هاي تحقيق موردآزمون قرارگرفتند .براي تجزيه وتحليل اطلاعات حاصل از پژوهش ازروش هاي آماري ، به منظورتعيين نوع وميزان ارتباط بين متغيرها از تحليل همبستگي ،براي بررسي تعيين تاثير متغيرهاي مستقل بر متغيرهاي وابسته ازتحليل رگرسيون و به منطوربررسي فرضيات ، سطح اطمينان آزمون 95% وسطح معني داري 5% درنظرگرفته شد ؛ بدين لحاظ چنانچه آماره sig کمتراز5% مي بود فرض صفر يعني عدم همبستگي بين متغيرهاي مستقل و وابسته رد و وجود رابطه معني داربين متغيرها پذيرفته مي شد .همچنين ازضريب همبستگي و ضريب تعيين جهت سنجش شدت ميزان همبستگي و جهت رابطه متغيرها استفاده شد . چنانچه علامت ضريب همبستگي مثبت مي شد مبين رابطه مستقيم بين متغيرها و چنانچه علامت ضريب همبستگي منفي مي شد مبين رابطه معکوس بين متغيرها بود همچنين ضريب تعيين نشان مي داد چند درصداز تغييرات متغير وابسته ناشي از تغييرات متغير مستقل است.
يافته ها ونتايج
باتوجه به موضوع پژوهش و بررسي ومطالعه ادبيات و پيشينه تحقيق شامل تحقيقات وتاليفات مرتبط باموضوع ونيزباعنايت به شاخص هاي سرمايه فکري طبق مدل پاليک شامل :کارايي سرمايه بکارگرفته شده، کارايي سرمايه انساني و کارايي سرمايه ساختاري فرضيه هاي اصلي وفرعي به ترتيب انتخاب وموردآزمون قرارگرفتند .متغيرهاي مستقل در تحقيق حاضرعبارتنداز: سرمايه فکري ، کارايي سرمايه فکري ، کارايي سرمايه انساني ، کارايي سرمايه ساختاري ، کارايي سرمايه به کارگرفته شده که اثر آنها بر متغير وابسته تحقيق يعني ارزش افزوده اقتصادي شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادارتهران مطالعه شده است. نتايج تحقيق درسطح اطمينان 95% بيانگرآن است که درمجموع سال هاي يادشده بين کارايي سرمايه بکارگرفته شده وکارايي سرمايه انساني، کارايي سرمايه بکارگرفته شده و کارايي سرمايه ساختاري و کارايي سرمايه انساني و کارايي سرمايه ساختاري رابطه معني داري وجودداشته است؛همچنين به صورت مجزا وهمزمان بين کارايي سرمايه به کارگرفته شده و ارزش افزوده اقتصادي،کارايي سرمايه انساني وارزش افزوده اقتصادي وکارايي سرمايه ساختاري وارزش افزوده اقتصادي رابطه معني داري وجودداشته است .
پيشنهادهاي اجرايي
1. سازمان هاي دولتي و غير دولتي به صورت عام وشرکت هاي بورس اوراق بهادار تهران به صورت خاص مفهوم ارزشمند سرمايه فکري را به عنوان يکي از مهمترين شاخص هاي ارزش آفريني وتوسعه و رشد سازماني مورد توجه ويژه قرار دهند و توسط کارشناسان مجرب و باصلاحيت به شناسايي و سنجش دقيق آن اقدام نموده و نتايج حاصله را در تصميم گيري هاي آتي به کار آورند.
2. توجه ويژه به مديريت دانش و رشد وارتقاء آن درسطح انواع سازمان ها به عنوان زيربناي سرمايه فکري که نمودآن در افزايش کارايي سرمايه هاي انساني و ساختاري سازمان متبلور خواهد شد.
3. توجه خاص به سرمايه هاي انساني وارتقاء سطح کارايي آنها به عنوان مهمترين ثروت سازمان .
4. مطالعه و بررسي مفهوم ارزشمند ارزش افزوده اقتصادي سازمان ها توسط بازيگران صحنه تجارت به ويژه شرکت هاي بورس اوراق بهادار تهران ، سرمايه گذاران ، اعتباردهندگان ، سهامداران ، نهادهاوموسسات مالي و ساير تحليل گران مالي، به عنوان يکي از بهترين و مهمترين معيارهاي بررسي عملکرد شرکت به ويژه ارزيابي عملکرد مديران آن .
5. توجه ويژه مراجع ذيصلاح ، قانونگذار و تصميم گيرنده در زمينه امورمالي و بورس اوراق بهادار به مفاهيم سرمايه فکري و ارزش افزوده اقتصادي و درصورت امکان الزام شرکت هاي بورس به محاسبه اين مفاهيم وانعکاس آن [حداقل] دريادداشت هاي توضيحي همراه صورت هاي مالي به ويژه ارائه صورت (اظهارنامه) سرمايه فکري .
پيشنهادهايي براي تحقيقات آتي
1. مطالعه رابطه بين سرمايه فکري وشاخص بهره وري شرکتهاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران
2. مطالعه رابطه بين سرمايه فکري وارزش افزوده بازار شرکتهاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران
3. مطالعه رابطه بين سرمايه فکري و ثروت ايجادشده براي سهامداران در شرکت هاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران .
4. مطالعه رابطه بين سرمايه فکري و اصول حاکميت شرکتي در شرکت هاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران.
5. مطالعه رابطه بين سرمايه فکري و سبک هاي رهبري در شرکت هاي پذيرفته شده بورس اوراق بهادار تهران .
محدوديت هاي تحقيق
اساس و پايه هرتحقيق اطلاعاتي است که فرضيه هاي تحقيق بااستفاده ازآنها آزمون مي شوند . بديهي است هرمقداراطلاعات دقيق تر وکامل تري دراختيارمحقق قرارگيرد نتايج حاصل ازتحقيق نيزقابل اتکاتراست وتحقيق انجام شده اعتباربيشتري خواهد داشت . مهمترين محدوديت تحقيق حاضر عبارت است از: عدم وجود اطلاعات ، پيشينه وسوابق تحقيقاتي کافي پيرامون موضوع تحقيق .
منابع :
1. سپهردوست حميد1387 ، ” ارتباط سرمايه فکري باسودقبل ازکسرماليات ،جريانهاي نقدي عملياتي وارزش افزوده به عنوان شاخص هاي ارزيابي عملکرد شرکت هاي پذيرفته شده دربورس اوراق بهادار تهران طي سال هاي 1385-1383″ ، اطلاعات سياسي اقتصادي ، صص245-265
2. عباسي ،ابراهيم وامان گلدي صدفي1389″ بررسي تاثير كارايي عناصر سرمايه فكري بر عملكرد مالي شركت ها در بورس تهران ” فصلنامه بررسي هاي حسابداري و حسابرسي ، سال هفدهم، شماره 60، تابستان 1389،صص74-57
3. مجتهد زاده، ويدا و شادي حسن زاده، 1387. ” رابطه ارزش افزوده بازار با معيارهاي ارزيابي عملكرد مبتني بر مدل هاي اقتصادي و حسابداري ” ، فصلنامه بورس اوراق بهادار، سال اول/ شماره 2،صص 178-147
4. مدهوشي، مهرداد و مهدي اصغرنژاد اميري 1388 ، ” سنجش سرمايه فكري و بررسي رابطه آن با بازده مالي شركتها ” ، بررسيهاي حسابداري و حسابرسي، دوره 16 ، شماره 57 ، پاييز 1388 ، اصص 101-116
5. ملکيان،اسفنديارومحمدجوادزارع بهمنميري1388، ” تبيين اثرات سرمايه فکري برعملکردمالي شرکت هاي داروسازي بارويکردفازي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران ” ، پژوهشنامه مديريت اجرايي ، سال دهم ، شماره 2 (پياپي40) ، نيمه دوم 1389 ، صص 135-156
6. مهرابي،امين وديگران 1389،” بررسى ارتباط بين سرمايه فكرى و بازده مالى شركت هاى پذيرفته شده در بورس ” ؛ ماهنامه اقتصادي علمي پيام دريا شماره 192 ، سال هجدهم، خرداد 1389، صص 56-61
7. نوروش، ايرج وديگران1383،”بررسي رابطه جريان هاي نقدعملياتي ، سودعملياتي وارزش افزوده اقتصادي باثروت ايجادشده براي سهامداران ” ، بررسي هاي حسابداري و حسابررسي ، سال 11، ش37، پاييز83، صص121-146
8. همتي،حسن وديگران 1389 ، ” بررسي ارتباط بين سرمايه فکري،ارزش بازار و عملکرد مالي شرکتهاي غير مالي ” ، فصلنامه علمي پژوهشي حسابداري مالي ، سال دوم ،شماره 7،پاييز1389 ، صص 48-23
9. Bramhandkar, A., Erickson, S. and Applebee I. (2007)”Intellectual Capital and Organizational Performance: an Empirical Study of the Pharmaceutical Industry”, The
Electronic Journal of Knowledge Management ,Volume 5 ,Issue 4, p. 357 – 362, available online at www.ejkm.com
10. Chaharbaghi, K., Cripps, S. (2006) “Intellectual Capital: Direction, not Blind Faith”, Journal of Intellectual Capital; Vol. 7 No.1, pp. 29-42.
11. Kujansivu, P. and Lo¨nnqvist, A. (2007)”Investigating the Value and Efficiency of Intellectual Capital”, Journal of Intellectual Capital, Vol. 8 , No. 2, pp. 272-287.
12. Tan, H.P., Plowman, D. & Hancock, P. (2007) “Intellectual Capital and Financial Returns of Companies”, Journal of Intellectual Capital, Vol. 9, No. 1, pp 76-95.
پيوست
نگاره 1 ارتباط ميان کارايي سرمايه بکار گرفته شده و کارايي سرمايه انساني
متغير-کارايي سرمايه انسانيکارايي سرمايه بکار گرفته شدهضريب همبستگي315/0Sig000/0تعداد 61
نگاره 2 ارتباط ميان کارايي سرمايه بکارگرفته شده و کارايي سرمايه ساختاري
متغير-کارايي سرمايه ساختاري کارايي سرمايه بکارگرفته شدهضريب همبستگي293/0Sig000/0تعداد61
نگاره 3 ارتباط کارايي سرمايه انساني و کارايي سرمايه ساختاري
متغير-کارايي سرمايه ساختاري کارايي سرمايه انسانيضريب همبستگي974/0Sig000/0تعداد61
نگاره 4 جدول تجزيه واريانس مربوط به متغير وابسته ارزش افزوده اقتصادي و متغيرهاي مستقل
منبع تغييراتمجموع مربعاتدرجه آزاديميانگين مربعاتآماره FSigرگرسيون12E199/2311E329/7295/54000/0خطا12E888/328810E350/1مجموع12E087/6291-
نگاره 5 مدل رگرسيون ميان متغيرهاي مستقل ومتغير وابسته
متغيرضرايب رگرسيونيRثابت478/110961-601/0361/0کارايي سرمايه بکارگرفته شده294/169921کارايي سرمايه انساني170/12927کارايي سرمايه ساختاري 081/6257
نگاره 6 جدول تجزيه واريانس کارايي سرمايه به کارگرفته شده و ارزش افزوده اقتصادي
منبع تغييراتمجموع مربعاتدرجه آزاديميانگين مربعاتآماره FSigرگرسيون11E407/6111E407/6423/34000/0خطا12E546/529810E861/1مجموع12E187/6299-
نگاره 7 مدل رگرسيون ميان کارايي سرمايه به کارگرفته شده و ارزش افزوده اقتصادي
متغيرضرايب رگرسيونيRثابت687/81988-322/0104/0کارايي سرمايه بکارگرفته شده720/267502
نگاره 8 جدول تجزيه واريانس کارايي سرمايه انساني و ارزش افزوده اقتصادي
منبع تغييراتمجموع مربعاتدرجه آزاديميانگين مربعاتآماره FSigرگرسيون12E033/2112E033/2840/145000/0خطا12E154/429810E394/1مجموع12E187/6299-
نگاره 9 مدل رگرسيون ميان کارايي سرمايه انساني و ارزش افزوده اقتصادي
متغيرضرايب رگرسيونيRثابت600/67482-573/0329/0کارايي سرمايه انساني427/14260
نگاره 10 جدول تجزيه واريانس Ln کارايي سرمايه ساختاري و ارزش افزوده اقتصادي
منبع تغييراتمجموع مربعاتدرجه آزاديميانگين مربعاتآماره FSigرگرسيون11E887/1111E887/1276/9003/0خطا12E898/529010E034/2مجموع12E087/6291-
نگاره 11 مدل رگرسيون ميان Ln کارايي سرمايه ساختاري و ارزش افزوده اقتصادي
متغيرضرايب رگرسيونيRثابت010/22152176/0031/0Ln کارايي سرمايه ساختاري 074/40590
نگاره 12جدول تجزيه واريانس کارايي سرمايه فکري و ارزش افزوده اقتصادي
منبع تغييراتمجموع مربعاتدرجه آزاديميانگين مربعاتآماره FSigرگرسيون12E071/2112E071/2975/149000/0خطا12E116/429810E381/1مجموع12E187/6299-
نگاره 13 مدل رگرسيون ميان کارايي سرمايه فکري و ارزش افزوده اقتصادي
متغيرضرايب رگرسيونيRثابت984/72049-579/0335/0کارايي سرمايه فکري351/14289
1. Net Peresent Value (NPV)
1. Capital Expenditures Efficincy (CEE)
2. Human Capital Efficincy (HCE)
3. Structure Capital Efficincy ( SCE )
1. Value Added Intellectual Capital (VAIC)
1- Criteria – Filtering Technique
—————
————————————————————
—————
————————————————————
1



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید