فصل 4
تجزيه و تحليل
اط?عات پژوهش
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
-4-1 مقدمه
در فصل حاضر با استفاده از داده هاي واقعي شركتهاي نمونه، فرضيه هاي پژوهش مـورد آزمـون
قرار گرفته و نتايج حاصل از تجزيه و تحليل آماري داده ها ارائه مي شود. تجزيه و تحليل داده ها
در دو قسمت آمار توصيفي1 و آمار استنباطي2 ، شامل تحليل همبستگي3 و آزمون فرضـيات ارائـه
مي گردد. براي آزمون فرضيه ها از مدل رگرسيون خطي چند متغيـره بـه روش حـداقل مربعـات
معمولي(4(OLS و روش پانل ديتا5 استفاده گرديده است.
قابل ذكر است با توجه به استفاده از روش رگرسيون خطي به منظـور جلـوگيري از بـرآورد يـك
رگرسيون كاذب، ابتدا با استفاده از آماره ديكي فـولر6 ايسـتايي متغيرهـاي مـدل آزمـون گرديـد و
متغيرهاي سود عملياتي، ارزش دفتري حقـوق صـاحبان سـهام، سـود تقسـيمي، قيمـت سـهام در
سطح%5 ايستا بودند. بنابراين، نتايج روش تخمين (oLs) قابل اعتماد است. نتـايج آزمـون ديكـي
فولر در جدول پيوست (1) آمده است.
-4-2 آمار توصيفي
در اين بخش ابتدا شاخص هاي آمار توصيفي كه شامل شاخص هاي مركزي( مـاكزيمم، مينـيمم،
ميانگين) و شاخص هاي پراكندگي شامل واريانس و انحراف معيار هستند، مورد بحث و بررسـي
قرار مي گيرد. درجدول 4-1 شاخص هاي مذكور ارائه گرديده است.
1- Descriptive Statistics 2-Inference Statistic 3- correlation analaysis 4- Ordinary Least Square 5- Panel Data 6- Dickey-fuller Statistic
72
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
جدول 4-1 آماره هاي توصيفي متغيرهاي تحقيق
شرحتعدادمينيممماكزيممميانگينانحراف معيارواريانسسود عملياتي-24028693451504.1416671273.2108021621065.7سود تقسيمي240090001095.6458331047.2865451096809.1ارزش دفتري-24096399551960.3041671196.5193151431658.5قيمت سهام240421411608339.3333337139.97752850979279
جدول شماره 4-1 وضعيت متغيرهاي تحقيق را شامل تعداد نمونه، ميـانگين، مينـيمم، مـاكزيمم و
انحراف معيار و واريانس داده ها برحسب واحد ريال نشان مـي دهـد. تعـداد نمونـه شـامل 240
شركت مي باشد. بر اساس اين جدول:
حداقل مقدار متغير سود عملياتي در ميان 240مشاهده موجود، -286 و حداكثر مقدار ايـن متغيـر
9345 مي باشد و ميانگين مقدار اين متغير در نمونه مورد تحقيق 1504 مي باشد.
حداقل مقدار متغيرسود تقسيمي در ميان240مشاهده موجود، صفر و حداكثر مقدار اين متغير9000
مي باشد و ميانگين مقدار اين متغير در نمونه مورد تحقيق 1905 مي باشد.
حداقل مقدار متغير ارزش دفتري حقـوق صـاحبان سـهام در ميـان240مشـاهده موجـود،-963 و
حداكثر مقدار اين متغير 9555 مي باشد و ميانگين مقدار اين متغير در نمونـه مـورد تحقيـق1960
مي باشد.
حداقل مقدار متغير قيمت سهام در ميان 240مشاهده موجـود، 421 و حـداكثر مقـدار ايـن متغيـر
41160 مي باشد و ميانگين مقدار اين متغير در نمونه مورد تحقيق 8339 مي باشد.
73
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
-4-2-1 بررسي نرمال بودن متغيرهاي تحقيق :
با توجه به اهميت نرمال بودن داده ها در تحليل رگرسيون، پيش از محاسبه ضريب همبستگي بايد
نرمال بودن كل متغيرهـاي تحقيـق اعـم از وابسـته و مسـتقل بـا اسـتفاده از تسـت كولمـوگروف
اسميرنف1 ونمودار هاي مربوطه مورد بررسي قرارگيرد.
جدول 4-2 آزمون كولوموگراف- اسميرنف براي بررسي نرمال بودن متغيرها
سود عملياتيسود تقسيميارزش دفتريقيمت سهامN240240240240Mean1504.14171095.64581960.30428339.3333Normal Parameters(a,b)Std. Deviation1273.21081047.28651196.51937139.97750523Most ExtremeAbsolute.164.160.150.176DifferencesPositive.164.160.150.176Negative-.091-.148-.145-.144Kolmogorov-Smirnov Z2.5342.4802.3172.734Asymp. Sig. (2-tailed).000.000.000.000Test distribution is Normal.aCalculated from data.b
Histogram
Dependent Variable: er
706050Frequency40302010Mean = 1. 89E- 17Std. Dev. = 0.9940N = 240420- 2- 46
Regression Standardized Residual
نمودار 4-3
1- Kolmogorov-Smirnov Test
74
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
Normal P- P Plot of Regression Standardized Residual
Dependent Variable: er
1.00.80.6ProbCum0.4Expected0.20.01.00.80.60.40.20.0
Observed Cum Prob
نمودار 4-4
همانگونه كه در جدول و نمودارهاي فوق مشخص است توزيع متغيرهاي تحقيق در سطح قابل
قبولي، نرمال مي باشد.
-4-2-2 آزمون همخطي بين متغيرها:
براي آشكار كردن هـم خطـي چندگانـه تكنيـك هـاي متعـددي وجـود دارد. يكـي از معيارهـاي
تشخيص همخطي، عامل تورم واريانس((1VIF نام دارد. بطور كلي مي توان نشان داد كه عامـل
تورم واريانس براي j امين ضريب رگرسيون عبارت است از:
VIFj= (1 -Rj2)-1
كه در آن Rj2 ضـريب تعيـين چندگانـه اسـت كـه از رگرسـيون xj نسـبت بـه ديگـر متغيرهـاي
رگرسيوني بدست مي آيد. بديهي است اگر xj تقريبا بطور خطي با بعضي متغيرهاي رگرسيوني
ديگر ارتباط داشته باشد، در اينصورت Rj2 نزديك واحد و VIFj بزرگ خواهد شد. كـه بزرگـي
بيش از حد مربوطه آن موجب مشك?ت جدي همخطي چندگانه مي شود. بعبارت ديگر براي هر
75
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
جمله مدل، VIF اثر مركب از ارتباط بين متغيرهاي رگرسيوني روي واريانس آن جملـه را انـدازه
گيري مي كند. يك VIF بزرگ يا بيشتر، اشاره بر همخطي چندگانه دارد. تجربيات عملي حـاكي
از اين بيان است كه اگر هر يك ازVIF ها از عدد 5يا10تجاوز كنند، يك اخطار مبني بر اين است
كه ضرايب رگرسيوني ذيربط به علت هم خطي چند گانه بصورت ضعيفي برآورد شده اند.
جدول شماره 4-5 همخطي متغيرهاي مدل
ضرايب استانداردآمارهضرايب غير استانداردشدهآماره tسطح معناداريهمخطيمدلBانحرافضريب BضريباستانداردتلورانسVIFمقدار ثابت-1.00047.85770.396-0.6800.497سودتقسيمي0.7410.0480.60915.5850.0000.5241.910ارزشدفتري0.2090.0380.1975.5460.0000.6371.571قيمت سهام0.0400.0070.2225.8840.0000.5621.779
الف) متغير وابسته: سود عملياتي
با توجه به مطالب فوق، همخطي بين متغيرها با استفاده از شاخص VIF معنادار نمي باشـد، زيـرا
عامل تورم واريانس براي تمامي متغيرها كمتر از عدد 5 مي باشد.
-4-3آمار استنباطي
آمار استنباطي شامل روشهايي است كه با استفاده از آنها، اط?عـات موجـود در نمونـه را بـه كـل
جامعه تعميم مي دهيم. مهمترين هدف آمار، انجام استنباط هايي در مورد مشخصـات جامعـه، بـا
توجه به اط?عات موجود در نمونه است. معدودي از مسائل آماري در مرحله آمار توصيفي پايـان
مي پذيرند، ولي بيشتر مسائل آماري شامل اسـتنباط دربـاره مشخصـه يـك جامعـه بـا اسـتفاده از
1- Variance Inflation Factor
76
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
اط?عات قابل دسترس در يك نمونه، است. در اين قسمت به شرح موضوعات اسـتنباطي مـرتبط
با تحقيق مي پردازيم.
الف – همبستگي متغيرهاي مدل
پس از كسب اطمينان از پويايي( ايستايي) داده ها، نرمـال بـودن داده هـا و آزمـون همخطـي بـين
متغيرها، آزمون همبستگي اجراء مي گردد. ابتدا” نمودار پراكنش داده هاي متغيرهاي مستقل ايـن
تحقيق در مقابل متغير وابسته (سود عملياتي) در نمودار 4-6 نمايش داده شده است.
نمودار4-6 پراكنش متغيرهاي تحقيق
er
dv
bv
pr
rperdvbv
نمودار 4-6 پراكنش4 متغير مستقل را (سود عملياتي، سود تقسيمي، ارزش دفتري حقوق صاحبان
سهام و قيمت سهام) را در مقابل متغير وابسته (سود عملياتي) نمايش مي دهد. علت اين بررسـي،
ارزيابي شرط استق?ل داده هاي مستقل از يكديگر مي باشـد، زيـرا چنانچـه داده هـا بـه يكـديگر
وابسته و يا احياناً هم خطي بين آنها وجود داشـته باشـد معـاد?تي كـه بـر اسـاس آنهـا ضـرايب
رگرسيوني تعيين مي گردد يا فاقد جواب مي باشند يا واريانس برآورد آنچنان بـا? مـي باشـد كـه
77
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
اجازه استنباط از روي ضرايب را غير ممكن مي سازد.همچنين آزمون نشان مي دهد كه كدام يـك
از متغيرهاي مستقل در تغييرات متغير وابسته اثر بيشتري دارد. به اين معني كـه هـر كـدام از ايـن
متغيرها كه اثر تبيين كنندگي بيشتري داشته باشـند، در مـدل بـرازش داده شـده احتمـالي بايـد بـا
ضريب بزرگتري وارد گردند.
ب- همبستگي متغيرهاي تحقيق:
اساسي ترين و در عين حال مقدماتي ترين روشي كه در تحقيقات پيش بيني بكار مي رود، تعيـين
ضريب همبستگي بين متغيرهاي پيش بيني كننده و متغير وابسته(پيش بيني شونده) است.
جدول شماره 4-7 همبستگي متغيرهاي تحقيق
سودعملياتيسودتقسيميارزش دفتريقيمت سهامسودضريب همبستگي پيرسون10.8610.6560.709سطح معناداري0.000.000.00عملياتيتعداد240240240240
جدول 4-7 همبستگي متغيرهاي تحقيق را با متغير وابسته(سود عملياتي سال آتي) با سطح معنـي
داري نشان مي دهد. همانگونه كه مشخص است تمام متغيرهاي مسـتقل بـا سـود عمليـاتي داراي
رابطه هستند.
بر اساس جدول فوق، همبستگي متغير سود تقسيمي با سود عملياتي برابر 0/861مي باشد و مقدار
آن در سطح معني داري مورد قبول (خطاي كمتر از(0/05 قراردارد و مي توان فرض وجود رابطـه
معني دار بين متغير سود تقسيمي با سود عملياتي را پذيرفت.
78
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
همبستگي متغير ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام با سود عملياتي برابر 0/656 مي باشد و مقدار
آن در سطح معني داري مورد قبول (خطاي كمتر از(0/05 قـرار دارد. و مـي تـوان فـرض وجـود
رابطه معني دار بين متغير ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام با سود عملياتي را پذيرفت.
همبستگي متغير قيمت سهام با سود عملياتي برابر 0/709 مي باشد و با توجه به اينكه ايـن مقـدار
در سطح معني داري مورد قبول (خطاي كمتر از(0/05 قرار دارد. بنابراين مي تـوان فـرض وجـود
رابطه معني دار بين متغير قيمت سهام با سود عملياتي را پذيرفت.
به طور كلي جدول ضرايب همبستگي نشان ميدهد كه كليه متغيرهاي مستقل (سود عملياتي، سود
تقسيمي، ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام و قيمت سهام) با متغير وابسته سـود عمليـاتي داراي
رابطه هستند و ليكن رابطه بين متغيرها با خطاي كمتـر از0/05 و بـا اطمينـان بـا?تر از95 درصـد
معني دار مي باشد. پس از محاسبه ضريب همبستگي بين متغيرهاي بنيادي( متغير هاي مسـتقل) و
سود عملياتي ( متغير وابسته) بايد معني داري همبستگي نيز آزمون گردد. زماني كه گفته مي شـود
ضريب همبستگي از نظر آماري معني دار مي باشد منظور اين است كه همبستگي تصادفي نبوده و
به لحاظ منطقي مي توان مطمئن بود كه بين متغيرها همبستگي وجود دارد.
ج) آزمون معني داري همبستگي:
فرضيه آزمون بصورت زير مطرح مي گردد:
Ho:?x,y=o
H1:?x,y?o
براي آزمون فرضيه فوق به منظور تعيين معناداري همبسـتگي بـين متغيرهـا، ازجـدول ANOVA،
آماره F وt استفاده شده است.
79
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
اكنون آزمون معني داري را در مورد تك تك فرضيات انجام مي دهيم:
فرضيه اول: بين ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام و پيش بيني رشد سود عمليـاتي شـركتهاي
پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني داري وجود دارد.
فرضيه آزمون بصورت زير مطرح مي گردد:
Ho:?x,y=o
H1:?x,y?o
با توجه به جدول ANOVA، مقدارF محاسبه شده 180,2 مي باشد كه در مقايسـه بـا F جـدول
درسطح خطاي كمتر از 0,5 فرضHo رد مي شود. بنابراين بـين ارزش دفتـري حقـوق صـاحبان
سهام و سود عملياتي رابطه معني داري وجود دارد. همچنين با توجه بـه ضـريب همبسـتگي بـين
سود تقسيمي و سود عملياتي و با استفاده از فرمـول t آمـاره آزمـون 13.42 مـي باشـد. در واقـع
همانند نتيجه آزمون F، فرضHo با اطمينان %95 رد مي شود كه مويد نتيجه فوق مي باشد.
ANOVAدرجهميانگينجمع مجذوراتآزاديمجذوراتمقدارFسطح معنا داريرگرسيون1669338201166933820180.20.000باقيمانده220500893238926474.34كل387434713239متغير مستقل: ارزش دفتري حقوق صاحبان سهاممتغير وابسته:سود عملياتي
80
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
ميزانآمارهمتغيرمستقلهمبستگيآزمونtسطح معناداريمعني داريارزش دفتري حقوق صاحبان سهام0.65613.420.000+متغير وابسته: سود عملياتي
فرضيه دوم: بين سودعملياتي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفته شده در بـورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
با توجه به اين كه متغير مستقل از جنس متغير وابسته مي باشد همبستگي پيرسون ارتبـاط فـوق را
بصورت %100 نشان مي دهد. اما موضوع تحقيق در نظر گرفتن متغير مستقل با وقفـه زمـاني مـي
باشد كه در ادامه به شرح معايب وارده مي پردازيم.
فرضيه سوم: بين سود تقسيمي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفته شده در بورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
فرضيه آزمون بصورت زير مطرح مي گردد:
Ho:?x,y=o
H1:?x,y?o
مقـدارF محاسـبه شـده در جـدولANOVA، 681,02 مـي باشـد. كـه در مقايسـهF جـدول،
فرضHo با اطمينان %95 رد مي شود. بنابراين بـين سـود تقسـيمي و سـود عمليـاتي همبسـتگي
معناداري وجود دارد. همچنيني مقدار آماره آزمون با استفاده از فرمولt ،26,09مي باشد. يعنـي در
سطح خطاي كمتر از%5 فرضHo رد مي شود كه مويد نتيجه فوق مي باشد.
81
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
ANOVAدرجهجمع مجذوراتآزاديميانگين مجذوراتمقدارFسطح معنا داريرگرسيون2870999801287099980681.020.000باقيمانده100334733238421574.508كل387434713239
متغير مستقل: سود تقسيمي متغير وابسته: سود عملياتي
ميزانآمارهسطحشرحهمبستگيآزمونtمعناداريمعني داريسود تقسيمي0.8626.09630.000+متغير وابسته:سود عملياتي
فرضيه چهارم: بين قيمت سهام و پيش بيني رشـد سـود عمليـاتي شـركتهاي پذيرفتـه شـده در
بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
فرضيه آزمون بصورت زير مطرح مي گردد:
Ho:?x,y=o
H1:?x,y?o
با توجه به جدول ANOVA، مقدارF محاسبه شده 240,9 مي باشد كه در مقايسـه بـا F جـدول
درسطح خطاي كمتر از 0,5 فرضHo رد مي شود. بنابراين بـين قيمـت سـهام و سـود عمليـاتي
رابطه معني داري وجود دارد. همچنين با توجه به ضـريب همبسـتگي بـين قيمـت سـهام و سـود
82
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
عملياتي و با استفاده از فرمول t آماره آزمون 15,52 مي باشد. در واقـع هماننـد نتيجـه آزمـون F،
فرضHo با اطمينان %95 رد مي شود كه مويد نتيجه فوق مي باشد.
ANOVAدرجهجمع مجذوراتآزاديميانگين مجذوراتمقدارFسطح معنا داريرگرسيون1948933401194893340240.90.000باقيمانده192541373238808997.366كل387434713239
متغير مستقل:قيمت سهاممتغير وابسته:سود عملياتيمتغيرمستقلميزان همبستگيآماره آزمونtسطح معناداريمعني داريقيمت سهام0.12647442215.52118750.000+متغير وابسته:سود عملياتي
د_تحليل رگرسيون چند متغيري:
مدل رگرسيوني كه مشتمل بر بيش از يك متغير رگرسيوني باشد، مـدل رگرسـيون چنـد متغيـره1
ناميده مي شود. به كار گيري و تعبير يك مدل رگرسيون چند متغيره به طور ضمني يا بطور صريح
به برآوردهاي ضرايب منفرد رگرسيون بستگي دارد. در ادامه به بررسي تك تك جداول مربوط به
رگرسيون چندگانه مي پردازيم.جدول -4-8خ?صه مدل
تعديل شدهانحرافمدلاستانداردآماره داربين- واتسونRR2R210.90.810.809556.8851.993
متغيرهاي مستقل مدل: قيمت سهام، ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام، سود تقسيمي
متغير وابسته: سود عملياتي
1- Multiple regression models
83
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
همانگونه كه در جدول مشخص است ضريب هبستگي چند متغيره(( R براي مدل در نظر گرفتـه
شده كه در آن سود عملياتي متغير وابسته و متغيرهاي مستقل آن قيمت سهام، ارزش دفتري حقوق
صاحبان سهام ،سود تقسيمي مي باشند برابر0/90 است كه مربع آن ( ( R 2 يا ضـريب تعيـين چنـد
گانه برابر0/81 مي باشد. بنابراين مي توان بيان نمـود كـه 81 در صـد از تغييـرات سـود عمليـاتي
توسط متغيرهاي مستقل اين مدل توضيح داده مي شود كه اين مبين قدرت بـا?ي تبيـين تغييـرات
توسط مدل مي باشد. در اين مدلR 2 تعديل شده برابر0/80 است.
جدول 4-9 آزمونهاي معني داري رگرسيون ضريب چندگانه
درجهسطحمدلجمع مجذورراتآزاديميانگين مجذوراتFمعناداريرگرسيون3142463003104748766.7337.768070.0001باقيمانده73188413.2236310120.3949جمع387434713239
الف: متغير هاي مستقل (سود تقسيمي، ارزش دفتري، قيمت سهام)
ب: متغير وابسته (سود عملياتي)
با توجه به جدول 4-9، آزمون معني داري مدل كلي ارائه شده است. نظر به اينكه F بدست آمـده
(337/7) در فاصله اطمينان مورد قبول (با خطاي كمتر از يك درصد) قرار گرفته و در نتيجـه R2
بدست آمده معني دار مي باشد. بنابراين مي توان با اطمينان 99درصد بيان نمود كه 0/81 درصد از
.
تغييرات ميزان سود عملياتي توسط مدل ارائه شده، توضيح داده مي شود.
جدول 4-10 ضرايب معمولي و استاندارد متغيرهاي مدل
مدلضرايب غير استانداردضــرايب اســتانداردآمارهtســــــــطحشدهمعناداريضريب Bخطاي استانداردضريب Beta1مقدار ثابت-47.85770.396-.680.497سود تقسيمي.741.048.60915.585.000ارزش دفتري.209.038.1975.546.000قيمت سهام.040.007.2225.884.000متغيروابسته:اهرم
84
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
با توجه به جدول با? مي توان، معادله رگرسيون معمولي و استاندارد را براي مدل در نظـر گرفتـه
شده نوشت. بر اين اساس :
معادله خط معمولي به شرح ذيل است.
Er=x1dv + x2bv + x3pr Er=.741dv + .209bv + .04pr
x1 ـ نشان دهنده اين است كه به ازاء هر يك واحد تغيير در متغير سود تقسيمي((dv ميزان سـود
عملياتي(0/741 (er واحد افزايش مي يابد.
x2 ـ نشان دهنده اين است كه به ازاء هر يك واحد تغيير در متغير ارزش دفتري حقـوق صـاحبان
سهام (bv) به ميزان سود عملياتي 0/20 (er) واحد اضافه مي شود.
x3 ـ نشان دهنده اين است كه به ازاء هر يك واحد تغيير در متغير قيمت سـهام((pr ميـزان سـود
عملياتي(0/04 (er واحد افزايش مي شود.
معادله رگرسيون استاندارد:
Er=.609dv +.197bv + .222pr
معادله فوق را مي توان به شرح زير تفسير كرد:
x1 ـ نشان مي دهد سهم نسبي متغيرسود تقسيمي بر ميزان سود عملياتي /609 است.
x2 ـ نشان مي دهد سهم نسبي متغير ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام بر ميزان بـدهي اسـتفاده
شده سود عملياتي 0/197 است.
x3 ـ نشان مي دهد سهم نسبي متغير قيمت سهام بر ميزان سود عملياتي 0/222 است.
تاثير متغير سود تقسيمي بر ميزان سود عملياتي از كليه متغير ها بيشتر ومستقيم است و پـس از آن
متغير قيمت سهام كه بصورت مستقيم وبا ضريب 0/222 و در نهايت متغير ارزش دفتري حقوق
85
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
صاحبان سهام كه مستقيم و با ضريب 19 درصد بر متغير وابسته (سود عملياتي) تأثير مي گذارد.
معايب روش :OLS
1. در روشOLS بحث سري زماني متغيرها در نظر گر فته نمي شود در حاليكه چون مـدل در طي روند پنج ساله برازش شده است و رفتار سـري زمـاني متغيرهـا بسـيار مهـم مـي باشـد، بنابراين روشOLS ، روش مناسبي براي برازش مدل نمي باشد.
2. روشOLS براي تعيين همبستگي بين متغيرها در يك مقطع زماني خاص كاربرد دارد. براي مثال زمانيكه يكي از متغيرهاي مستقل با وقفه زماني همانند متغيـر وابسـته باشـد(نظيـر سـود عملياتي در اين تحقيق) روش OLS اين وقفه زماني را در نظر نمي گيـرد و ارتبـاط را عـدد يك نشان مي دهد. اين موضوع ايراد اساسي روش OLS، برا ي تخمين مدل پيش بيني مـي باشد.
3. تعداد نمونه ها در روش OLS به انـدازه تعـداد مشـاهدات مـي باشـد در حاليكـه در روش تركيبي همانند پنل ديتا تعداد داده ها به اندازه تعداد مقاطع ضربدر تعـداد مشـاهدات((N*T افزايش خواهد يافت
ه – مدل پيش بيني رشد سود عملياتي با استفاده از پانل ديتا:
بنا براين با توجه معايب ذكر شده براي روشOLS و مزاياي گفته شده در فصل سوم براي روش
پانل ديتا، مدل پيش بيني رشد سود عملياتي با استفاده از آمارهاي سري زمـاني 1378 -1382، بـا
روش پانل ديتا ( (Panel Dataتخمين خواهيم زد. اما قبل از تخمين به نظر مي رسد كه ابتـدا
مدل مورد نظر تشريح و سپس نتايج تخمين ارائه گردد.
مدل مورد نظر جهت تخمين بصورت زير است:
86
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
Eri,t= ?1bv(- 1)i,t + ?2pr(-1) i,t+ ?3 Er( -1 )i,t+ ?4DV(-1) i,t
=Er سود عملياتي هر سهم
= bv(- 1) ارزش دفتري هر سهم با وقفه زماني
= pr(-1) قيمت سهام با وقفه زماني
= Er(-1) سود عملياتي هر سهم با وقفه زماني
= DV(-1) سود تقسيمي هر سهم با وقفه زماني
= i نشانگر مقاطع (تعداد شركتها)
=t نشانگر زمان
علت استفاده از مدل هاي توضيحي با يك وقفه تاخير زماني، تعيين روند رشد سود بـا اسـتفاده از
داده هاي سالهاي گذشته مي باشد. بنابراين مدل مورد نظر گذشته نگر مي باشد.
طبق ادبيات روش پانل ديتا در فصل سوم، قبل از تخمين مدل ابتدا بايد آزمونهاي مربوط به آن را
انجام داد. اولين آزموني كه انجام مي دهيم، آزمون بررسي فرضيه زير است:
با توجه به فرض ثابت بودن ضرايب متغيرها، آيا عرض از مبدا براي شركتهاي مختلف ثابت است
يا خير.
به زبان رياضي:H 0 : ?i ??H1 : NotH 0براي آزمون فرضيه فوق از آماره زير استفاده مي شود:(1-12)?e?f e f ) / K (N ?1)e?e)F ???f e f /(NT ? N ? K )e
كه در آن:
: e ?e مجذور پسماندهاي حاصل از برازش رگرسيون مقيد yit ??i ? ?X it ? eit است.
87
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
: e?p ep مجذور پسماندههاي حاصل از برازش رگرسيون نامقيد هر يك از معاد?ت
yit ??i ? ?i X it ? eit با استفاده از روش حداقل مربعات معمولي (OLS) ميباشد.
T تعداد سال،N تعداد مقطع?وK تعداد متغير مستقل ميباشد..
آماره (F) حاصل از انجام آماره فوق برابر با(( F=0/2383 مي باشد كه در مقايسه باF جـدول
فرضيه H 0 رد مي شود. لذا عرض از مبدا براي شركتهاي مختلف، متفاوت است.
با توجه بـه آزمـون فـوق، حـال بايـد بررسـي نمـود كـه جهـت تخمـين مـدل كـه آيـا از روش
ثابت((fixed يا روش تصادفي((Random استفاده نمود. به عبارت ديگـر بـراي بررسـي ايـن
سوال كه آيا تفاوت در عرض از مبدا شركتهاي مختلف بصورت ثابت يا تصادفي عمل مي كند، از
آزمون هاسمن بهره مي جوئيم.
آزمون هاسمن :
آماره اين آزمون كه براي تشخيص ثابت يا تصـادفي بـودن تفـاوت هـاي واحـدهاي مقطعـي بـه
صورت زير محاسبه مي شود كه داراي توزيع كاي- دو با درجه آزادي برابر بـا تعـداد متغيرهـاي
مستقل (K) است.
W ? X 2 (k) ? ?b ? ?ˆ ?? ??1 ?b ? ?ˆ ?(1-18)
كه:
Var?b ? ?ˆ ??Var?b??Var??ˆ ?? ?(1-19)
=b ضرايب بدست آمده به روش اثرات ثابت
= ? ضرايب بدست آمده به روش اثرات تصادفي
88
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
فرضيه صفر بودن آزمون هاسمن، برابري بر آورد كننده هر دو روش حـداقل مربعـات تعمـيم
يافته و متغير مجازي است يعني داريم:
H0 : ?ˆ ? b H1 : ?ˆ ? b
چنانچـــه آمـــاره آزمـــون محاســـبه شـــده بزرگتـــر از ?k2 جـــدول باشـــد فرضـــيه Ho رد
ميشود پس برابري برآوردهاي اين روش رد و توصيه مي شود كه از روش ثابت براي دريافت در
واحدهاي مقطعي استفاده شود.
X 2 بدست آمده با درجه آزادي ) 4 معادل تعداد متغيرهاي مسـتقل ) برابـرX 2 = 89,71795
مي باشد كه در مقايسه با X 2 جدول فرضيه H 0 رد مي شود . پس براي تخمين مدل پيش بينـي
رشد سود عملياتي از روش ) Fixed Effect ثابت ) استفاده مي نمائيم .
نتايج تخمين مدل پيش بيني رشد سود عملياتي:
تخمين به شكل معادله اي بصورت زير نوشته مي شود :
Er= -.275 bv(-1 ) – .044pr(-1) + .470er(-1) – .086dv(-1)
t ?(.003 )(.0007)(.0004 )(.535)
R2 = . 755
Dependent Variable: ER?
Method: Pooled Least Squares
Date: 10/29/01 Time: 00:22
89
تاع?طا ليل? و هيز? -مراهچ لصف
Sample(adjusted): 1379 1382
Included observations: 4 after adjusting endpoints
Total panel (unbalanced) observations 183
t-VariableCoefficientStd. ErrorStatisticProb.BV?(-1)-0.2570860.087571-2.935760.0037PR?(-1)-0.0447990.012993-3.447920.0007ER?(-1)0.4708940.1319413.5689630.0004DV?(-1)-0.086190.138772-0.621090.5352Fixed EffectsABADAN–C1625.485ABOREIHAN–C2196.839ALBORZDARO–C2403.526ALYAF–C742.6017ALYAFMASNOEI–C1624.782AMLAHIRAN–C1214.306ARAK–C1596.862BINOLMELALPARS–C2003.347DAMLERAN–C2111.361DAROAMIN–C1797.901DAROBAKHSH–C1569.235DAROFARABI–C1973.355DOCTORABIDI–C3918.386DODESANATI–C2843.664ESFEHAN–C4387.859HAKIM–C1467.174HAYYAN–C2523.376KAF–C976.334KARBONIRAN–C2467.093KESHAVARZ–C572.8428KHARK–C1433.637KIMIDARO–C1704.737KOSAR–C1441.228LOABIRAN–C1512.397
90
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
1905.464LOGMAN–C1284.849OSVEH–C965.7536PAKSAN–C1362.174PAKVASH–C959.3863PAMCHAL–C2858.461PARSDARO–C855.2849PARSILON–C2294.354PETROFARABI–C915.478POLIEKRIL–C1769.435RANGIN–C2492.93RAZAK–C588.6526SAIPA–CSANAYESHIMYAYI–3582.629C620.7287SAPETROSHIMI–CSARMAYALBORZ–949.7311C727.3889SHIRINDARO–C858.4732SINA–C3966.377SINADARO–C411.875SUPERRANG–C1546.966TAZRIGHIRAN–C1999.284TEHRANDARO–C829.2622TEHRANSHIMI–C940.9488TOLIDARO–C1479.847TOLIPERS–CMean dependent1488.967var0.755468R-squaredS.D. dependent1148.982var0.660269Adjusted R-squaredSum squared58753455resid669.7012S.E. of regressionDurbin-Watson1.894744stat134.9059F-statistic0Prob(F-statistic)4-4 بررسي فرضيات
يافته هاي پژوهش با استفاده از روش پانل ديتا بشرح زير مي باشد :
91
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
4-4-1 آزمون فرضيه اول
فرضيه : H0 بين ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام و پيش بيني رشـد سـود عمليـاتي شـركتهاي
پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني داري وجود دارد.
فرضيه : H1 بين ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام و پيش بيني رشـد سـود عمليـاتي شـركتهاي
پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معني داري وجود ندارد.
با توجه به نتايج بدست آمده از آزمونهاي آماري (همبستگي معمـولي، رگرسـيون خطـي و روش
پنل ديتا ) اثر متغير ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام با سـود عمليـاتي در سـطح كمتـر از 0/05
معني دار مي باشد. لذا فرضيه H0 را در سطح معني داري مورد قبول پذيرفته مـي شـود. ضـريب
رگرسيوني بدست آمده با استفاده از روش پانل ديتا ارتباط متغيـر ارزش دفتـري حقـوق صـاحبان
سهام با سود عملياتي را -0/275 نشان ميدهد. همچنين ضريب رگرسـيوني بـا اسـتفاده از روش
رگرسيون چند متغيره 0/197مي باشد.
4-4-2فرضيه دوم
فرضيه : H0 بين سودعملياتي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفتـه شـده در بـورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
فرضيه : H1 بين سودعملياتي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفتـه شـده در بـورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود ندارد.
با توجه به بررسي هاي انجام شده در مورد اثر اين متغير بر رشد سود عمليـاتي توسـط روشـهاي
آماري استفاده شده، نتايج حاصله حاكي از وجود رابطه معني دار بين متغير سود عمليـاتي و رشـد
92
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
سود عملياتي سال آتي مي باشد. اثر اين متغير كه در روش پانل ديتا با سطح اطمينـان 99 درصـد
بدست آمده بطور ميانگين %47 از تغييرات رشد سود عملياتي سال آتي را تبيين مي كند. بـر ايـن
اساس فرضيهH0 پذيرفته شده و متغير سود عملياتي با ميزان رشـد سـود عمليـاتي سـال آتـي در
سطح معني داري مورد قبول ارتباط دارند. اما در روش رگرسيون چند متغيره بدليل معايـب گفتـه
شده ضريب اين رابطه 0/100 مي باشد كه بدليل در نظر نگرفتن وقفه زماني، اين ضـريب رد مـي
شود.
4 -4-3آزمون فرضيه سوم
فرضيه : H0 بين سود تقسيمي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفته شده در بورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
فرضيه : H1 بين سود تقسيمي و پيش بيني رشد سود عملياتي شركتهاي پذيرفته شده در بورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود ندارد.
در بررسي هاي به عمل آمده توسط روش پانل ديتا مبين آن است كه متغيـر سـود تقسـيمي تـأثير
معني داري بر پيش بيني رشد سود عملياتي ندارد. لذا فرض وجـود رابطـه بـين سـود تقسـيمي و
پيش بيني رشد سود عملياتي رد مي شود. در روش رگرسـيون چنـد متغيـره ضـريب ايـن متغيـر
0/609 مي باشد اما بدليل معايب گفته شده اين ضريب رد مي شود.
-4-4-4 آزمون فرضيه چهارم
فرضيه : H0 بين قيمت سهام و پيش بيني رشد سود عملياتي شـركتهاي پذيرفتـه شـده در بـورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود دارد.
93
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
فرضيه : H1 بين قيمت سهام و پيش بيني رشد سود عملياتي شـركتهاي پذيرفتـه شـده در بـورس
اوراق بهادار تهران ارتباط معني دار وجود ندارد.
با توجه به نتايج بدست آمده در ميزان تأثير متغير قيمت سهام بر پيش بيني رشد سود عملياتي بـا
استفاده از روش پانل ديتا رابطه بدست آمده ارتباط معكوس و معنـي داري را بـا سـطح اطمينـان
99درصد نشان مي دهد. بعبارت ديگر متغير قيمت سهام بطور ميانگين 0/044 از تغييـرات رشـد
سود عملياتي سال آتي را تبيين مي كند. لذا فرضيهH0 را مي توان در سطح معنـي داري 5 درصـد
پذيرفت. در نتيجه ارتباط معني داري بين قيمت سهام و پيش بيني رشد سود عملياتي وجود دارد.
همچنين ضريب رگرسيوني با استفاده از روش رگرسيون چند متغيره 0/222مي باشد.
در ادامه با توجه به نمودار پراكنش و آزمون همخطي متغيرهـا، متغيرهـا از لحـاظ آمـاري بـا هـم
همخطي ندارند در حاليكه ارتباط بين حقـوق صـاحبان سـهام و متغيرهـاي سودتقسـيمي و سـود
عملياتي يك حقيقت حسابداري مي باشد. در نتيجه براي اطمينان بيشتر يك بار ديگـر مـدل را بـا
لگاريتم متغيرها با استفاده از روش پانل ديتا ( (Panel Data برآورد مي كنيم. زيرا يكي از راه
هاي از بين بردن همخطي لگاريتم گرفتن از متغيرها مي باشد.
ه – مدل پيش بيني رشد سود عملياتي با استفاده از لگاريتم متغيرها:
قبل از تخمين مدل چون مي خواهيم از روش Panel Data استفاده نمائيم، لذا بايد فـروض و
آزمونهاي مربوطه را انجام دهيم.
94
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
فرض مي كنيم كه ضرايب مربوط به متغيرها ثابت است و آزمون مربوط به اينكه با فـرض ثابـت
بودن ضريب مربوط به متغيرها آيا عرض از مبدا براي شركتهاي مختلف ثابت است يا خير انجـام
مي دهيم.
به زبان رياضي:H 0 : ?i ??H1 : NotH 0
آماره (F) حاصل از انجام آماره فوق برابر با(( F=0/2594 مي باشد كه در مقايسه باF جـدول
فرضيه H 0 رد مي شود. لذا عرض از مبدا براي شركتهاي مختلف، متفاوت است.
مرحله بعد براي تشخيص ثابت يا تصادفي بودن تفاوت عرض از مبدا شركتهاي مختلف از آزمون
هاسمن بهره مي جوئيم .
X 2 با درجه آزادي ) 4 معادل تعداد متغيرهاي مستقل ) برابرX 2 = 80,98548 بدست آمده است
كه در مقايسه با X 2 جدول فرضيه H 0 رد مي شود . پس براي تخمين مدل پيش بيني رشد سود
عملياتي از روش ) Fixed Effect ثابت ) استفاده مي نمائيم .
نتايج تخمين مدل پيش بيني رشد سود عملياتي با لگاريتم داده ها:
تخمين به شكل معادله اي بصورت زير نوشته مي شود :
Er= -134 log bv(-1) – 386 log pr(-1) + 346 log er(-1)+ 105 log dv(-1)
t ?(.497 )(.0131)(.0144)(.389)
R2 = .72
Dependent Variable: ER? Method: Pooled Least Squares Date: 11/05/01 Time: 09:34 Sample(adjusted): 1379 1382
Included observations: 4 after adjusting endpoints
95
تاع?طا ليل? و هيز? -مراهچ لصف
Total panel (unbalanced) observations 183
t-VariableCoefficientStd. ErrorStatisticProb.LOG(BV?(-1))-134.312197.7255-0.679290.4976LOG(PR?(-1))-386.071154.324-2.501690.0131LOG( ER?(-1))346.591140.47952.4671990.0144LOG( DV?(-1) )105.4057122.29490.8618970.3897Fixed EffectsABADAN–C2670.834ABOREIHAN–C2905.931ALBORZDARO–C3484.651ALYAF–C1802.522ALYAFMASNOEI–C2418.742AMLAHIRAN–C2196.17ARAK–C2474.695BINOLMELALPARS–C2902.033DAMLERAN–C2971.797DAROAMIN–C2946.542DAROBAKHSH–C2544.452DAROFARABI–C2714.188DOCTORABIDI–C5203.142DODESANATI–C3921.883ESFEHAN–C5784.934HAKIM–C2241.569HAYYAN–C3426.035KAF–C1920.029KARBONIRAN–C3489.499KESHAVARZ–C1785.758KHARK–C2456.129KIMIDARO–C2636.836KOSAR–C2467.967LOABIRAN–C2413.951LOGMAN–C2708.965OSVEH–C2368.438PAKSAN–C1972.852PAKVASH–C2208.251
96
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
1873.972PAMCHAL–C3983.215PARSDARO–C1662.845PARSILON–C2915.65PETROFARABI–C1653.049POLIEKRIL–C2873.007RANGIN–C3511.509RAZAK–C1586.366SAIPA–CSANAYESHIMYAYI–4034.563C1586.617SAPETROSHIMI–CSARMAYALBORZ–1742.286C1835.725SHIRINDARO–C1809.167SINA–C4672.009SINADARO–C1592.16SUPERRANG–C2353.664TAZRIGHIRAN–C2968.764TEHRANDARO–C1880.541TEHRANSHIMI–C2025.555TOLIDARO–C2570.931TOLIPERS–CMean dependent1488.967var0.729949R-squaredS.D. dependent1148.982var0.624814Adjusted R-squaredSum squared64885006resid703.7794S.E. of regressionDurbin-Watson1.72841stat118.031F-statistic0Prob(F-statistic)
همانگونه كه از جدول فوق مشخص مي باشد زمانيكه مدل با لگاريتم متغيرها بـرازش مـي گـردد
دو متغير ارزش دفتري حقوق صاحبان سهام و سود تقسيمي در سطح 0/05 معني دار نمي باشـند.
و متغيرهاي سود عملياتي و قيمت سهام در سطح كمتر از 0/05 معنـي دار مـي باشـند و ع?مـت
ضرايب همانند مدل قبلي مي باشد. اما بدليل لگاريتم گرفتن از متغيرهـا، ضـرايب بسـيار بزرگتـر
شدند.
97
فصل چهارم- ?زيه و ?ليل اط?عات
خ?صه فصل :
در اين فصل در ابتدا با استفاده از آمار توصيفي به تشريح داده ها و سپس با اسـتفاده از روشـهاي
مختلف آماري از قبيل همبستگي معمولي و رگرسيون چند متغيـره و روش پانـل ديتـا بـه آزمـون
فرضيات پرداخته و نتايج اين روشها را به صورت مشروح بيان نمـوده و در پايـان نيـز تـك تـك
فرضيات پايان نامه با استفاده از نتايج بدست آمده، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته شده است.
98



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید